جىلۋ جۇيەسىن جاڭارتۋ كوڭىل كونشىتپەيدى

ەرتىس-بايان وڭىرىندەگى ءۇش قالا­دا – پاۆلودار, ەكىباستۇز, اقسۋدا جىلۋ جەلىلەرى مەيلىنشە توزىپ تۇر. قازىنا قاراجاتى ەسەبىنەن جىل سايىن تام-تۇمداپ جوندەۋ جۇرگىزىلگەنىمەن, جەكە فيرمالار مەن تۇلعالار جۇيەنىڭ جاعدايىنا اسا الاڭدامايدى. توزۋدىڭ جىل سا­يىن ۇلعايۋىنا بۇل دا ۇلكەن سەبەپكەر. كەيىنگى ءۇش جىلدا پاۆلو­دار قالاسىنداعى كەڭ اۋقىمدى جاڭار­تۋ جۇمىسىنا قاراماستان, مۇن­داعى توزۋ كورسەتكىشى نەبارى 7%-عا عانا جاقسارعان (2022 جىلى – 89%). ايماقتاعى جىلۋمەن جاب­دىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ ۇزىندىعى 1438 كيلومەتردى قۇراسا, باسىم بو­لىگى پاۆلودار قالاسىنا تيەسىلى – 828,1 كم.

وڭىرلىك ەنەرگەتيكا جانە تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىق باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەڭ كۇردەلى ماسەلە ەكى­باستۇز قالاسىندا, جىلۋمەن جاب­دىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ جالپى توزۋى – 79,7%. پاۆلودار قالاسىندا بۇل كورسەتكىش 81,8% بولسا, اقسۋدا 54,5%-دى قۇراپ وتىر. Cۋ جەتكىزەتىن قۇبىرلاردىڭ توزۋى – 47,1%. بۇل رەتتە جاڭارتۋدى ەڭ كوپ قاجەت ەتەتىنى – وبلىس ورتالى­عى, مۇنداعى سۋ قۇبىرلارىنىڭ ­70,2%-ى كونەرگەن.

– بيىل جالپى ۇزىندىعى 30 كم جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭارتۋ, سالۋ بويىنشا 8 جو­باعا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇ­جات­تاما, ونىڭ ىشىندە پاۆلودار قالا­سى بويىنشا 15,1 ملرد تەڭگە سوماسى­­نا جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن ­(12 كم) سالۋ, قايتا جاڭارتۋ بويىن­شا 3 جوبا, ەكىباستۇز بويىنشا 11,3 ملرد تەڭگەگە 3 جوبا (5,5 كم), اقسۋ بويىنشا 5,5 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2 جوبا (12,5 كم) ازىرلەنگەن. سون­داي-اق سۋمەن جابدىقتاۋ بويىنشا ­4,5 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2,4 كم جە­لى­نى قايتا جاڭارتۋعا قاتىستى 5 جو­با­عا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجات­­تاما دايىن, – دەيدى وڭىرلىك ەنەرگە­­­تيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنال­­دىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ ­باسشىسى ەرجان يمانزايىپوۆ.

ەسكە سالا كەتەلىك, 2022 جىلدىڭ سوڭىندا ارقادا ساقىلداعان سارى اياز تابانداپ تۇرىپ الىپ, 27 قا­راشا كۇنى ەكىباستۇز جەو-دا ۇل­كەن اپات بولدى. قالا تۇرعىندارى جى­لۋسىز قالدى. قىستى كومىرلى قالا­نىڭ جۇرتى پاتەرلەرىندە بۇر­سەڭ قاعىپ وتكىزدى. كەيىنگى ەكى جىلدا قازىنادان ميلليارد­تاپ قاراجات ءبولىنىپ, قاۋساپ تۇر­عان جىلۋ جەلىلەرى جوندەلدى, جەر­گىلىكتى جەو-نىڭ جابدىقتارى جا­ڭاردى. بىلتىر جىل ورتاسىندا ولي­گارحتار كلەبانوۆ پەن كان ەكى­باستۇز جىلۋ ورتالىعىن قالا بيلىگىنە وتكىزدى. جالپى, قۇنى 3,7 ملرد تەڭگە تۇراتىن م ۇلىكتەردى ەكىباستۇز قالاسى اكىمدىگى ءوز بالانسىنا قابىلداپ العانىمەن, كەيىن ورتالىقتى «سامۇرىق-ەنەر­گوعا» سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەردى. اكتسيونەرلىك قوعام ستانسانى «Energy Solution Center» جشس ەنشىلەس كومپانياسى ارقىلى باس­قارىپ وتىر. بيىلعى قىس ەكىباستۇز قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن الاڭ­سىز ءوتىپ جاتىر.

وكىنىشكە قاراي, 50 مىڭنان استام ادام تۇراتىن اقسۋ قالا­سىن­داعى جىلۋ-ەنەرگيا ورتالى­عى ءجيى سىر بەرىپ تۇر. جەرگىلىكتى فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ اۋما­عىندا ورنالاسقان ەسكى ورتالىق­تىڭ جەلىلىك سورعىلارى 2024 جىلعى جەلتوقسان ايىندا ەكى مارتە توقتاپ قالدى. 2019 جىلى جاڭادان سالىنىپ, ءالى كۇنگە قاڭتارىلىپ تۇرعان جاڭا قازاندىقتىڭ قاشان ىسكە قوسىلارى ازىرگە بەلگىسىز. كەيىنگى جىلدارى اقسۋدا جاڭادان تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك نىساندار كوپتەپ سالىنىپ جاتقانى سەبەپتى, جىلۋ تاپشىلىعى ايقىن سەزىلە باستادى. ەسكى قازاندىقتىڭ قۋاتى شاھاردى جىلىتۋعا ارەڭ جەتىپ وتىر. الداعى ءساۋىر ايىندا جاڭا قازاندىقتا سىناق جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ەگەر بارلىعى ءساتتى شىقسا, كوميسسيا نىساندى قابىل­داۋى ىقتيمال. بىراق بۇل جەردە تاعى ءبىر كىلتيپاننىڭ باسى قىل­تيىپ تۇر. جاڭا قازاندىقتان شى­عاتىن جىلۋدىڭ باعاسى ءۇش ەسەگە جۋىق قىمباتتاپ كەتۋى مۇمكىن.

– اقسۋ قالاسىن جىلىتۋعا ار­نالعان جاڭا قازاندىقتىڭ قۇ­رى­لىسىندا ءاۋ باستا ينجەنەرلىك قاتەلىك كەتكەنىن بۇعان دەيىن دە ايتقانبىز. قازاندىقتان شى­عاتىن جىلۋدىڭ تەمپەراتۋراسى 110 گرادۋس, قىسىمى شار­شى سان­تيمەترىنە 9,5 كگ بولۋى كەرەك. العاشقى سىناقتاردا بۇل نورما­نى باعىندىرۋ قيىنعا ءتۇسىپ, كەمشىلىكتەردى جويۋ ۇزاق­قا سوزىلدى. ەندىگى جەردە ودان شىعاتىن جىلۋدىڭ تىم قىمبات­قا تۇسەتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ەگەر بيىل قازاندىق ىسكە قوسى­لار بولسا, قالاداعى جىلۋ ءتاريفى بىردەن 2,5 ەسە ءوسىپ شىعا كەلەتىن ەدى. بۇل جاعدايدى بولدىرماس ءۇشىن بيۋدجەتتىك مەكەمەلەرگە ارنالعان ءتاريفتى 5 ەسە, جەكە تۇ­تىنۋشىلارعا 20% ارتتىرۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. تەك وسىلاي­شا عانا قالا تۇرعىندارىنا اۋىرتپالىق تۇسىرمەيمىز, – دەيدى ءوڭىر باسشىسى اسايىن بايحانوۆ.

وبلىس اكىمدىگىنىڭ دەرەگىن­شە, قازىرگى قارقىنمەن بارلىق جىلۋ قۇبىرلارىن جاڭالاپ شىعۋ­عا 17 جىلداي ۋاقىت كەتەدى. جىلۋ جۇيەسىنىڭ ماماندارى قاراجات­تى كوبىرەك ءبولىپ, جاڭارتىلاتىن قۇبىرلاردىڭ سانىن ەسەلەپ ارتتىرۋ كەرەك دەيدى. ايتپەسە جەلىلەردى توزۋ كورسەتكىشىن رەتتەۋ قول جەتپەس ارمانداي بولىپ قالا بەرمەكشى.

پاۆلودار وبلىسى