ءوڭىردىڭ دايىندىعى قانداي؟

وبلىس اكىمى سە­رىك شاپكەنوۆ وزەن­دەر­دەگى تەك شەكتى دەڭ­گەيدى عانا ەمەس, كەلىپ جاتقان سۋدىڭ كولەمىن دە ەسكەرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. كوپجىلدىق ورتاشا كورسەتكىشكە, بىلتىرعى مالىمەتتەر مەن جوسپارلانعان كولەمگە سۇيەنۋدىڭ ماڭىزى زور. وتكەن جىلعى تاجىريبە كورسەتكەندەي, سۋ بەلگىلەن­گەن دەڭگەيگە عانا جەتىپ قويماي, قوسىمشا قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن.

«اقتوبە, باتىس قازاقستان وبلىستارى­نىڭ شەكاراسىنا جاقىن جەردە سۋدىڭ كولەمىن باقىلايتىن بەكەتتەر اشۋ, سۋ باسۋ قاۋپى جوعارى 51 ەلدى مەكەندە ماۋ­سىم­دىق گيدرو­بەكەتتەر ورناتۋ كەرەك. «قازگيدرومەت» فيليالى شەكارالاس اي­ماق­­تارداعى گيدرولوگيالىق جاعداي بويىن­­شا جەدەل اقپارات الماسۋ جۇيە­سىنە كوشۋگە ءتيىس. سۋ تاسقىنى ەكى جىل قاتارىنان قايتالان­ۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون», دەدى س.شاپكەنوۆ.

«قازىر اتىراۋ وبلىسىنىڭ اۋماعىندا «قازگيدرومەتتىڭ» 12 گيدروبەكەتى بار. مۇندا كۇنىنە ەكى رەت سۋ دەڭگەيى, تەمپەراتۋراسى, مۇزدىڭ قالىڭدىعى ولشەنەدى. ايىنا ءۇش رەت سۋ اعىسى تەكسەرىلىپ, ستاندارتتى با­قىلاۋ جۇرگىزىلەدى. وبلىس اۋما­عىنداعى بارلىق سۋ ايدىنىندا گيدرولوگيالىق جاعداي تۇراقتى, مۇز ءالى قاتىپ جاتىر. رەسەيدىڭ ورىنبور وبلىسىنداعى يرەكلي سۋ قويماسىنان جىبە­رىلگەن سۋ اعىنى – سەكۋندىنا 60 تەكشە مەتر. وتكەن جىلعى اقپاندا سۋ جىبەرۋ سەكۋندىنا 25 تەكشە مەتر بولعان ەدى. كەيىن يرەكلي سۋ قويماسىنداعى سۋ كولەمى 2 624 ملن, سۋدىڭ كەلۋى سەكۋندىنا 19,1 تەكشە مەتر بولدى», دەيدى «قازگيدرومەت» رمك اتى­راۋ فيليالىنىڭ ديرەكتورى سالاۋات تولەنوۆ.

سۋ وتكىزەتىن قۇبىرلاردى تازالاۋ, بوگەتتەر مەن قورعانىس نىساندارىن كۇشەيتۋ جۇمىسى جۇيەلى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بىل­تىر جايىق وزەنى بويىندا 590 شاقىرىم بوگەت تۇرعىزىلىپ, 20 شاقىرىم كانال قازىلعان.

«رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق ماڭىزى بار جول بويىندا 8 سۋ وتكىزگىش قۇبىر ورناتىلدى. وزەن بويىندا 90 شاقىرىم جاعالاۋ نىعايتىلىپ, 121 شاقى­رىم ءتۇپ تەرەڭدەتىلدى. توتەنشە جاعدايلار رەزەرۆىندە جانار-جاعارماي, ينەرتتى ماتەريالدار مەن قاپشىقتار قورى جا­ساقتالدى. بولۋى ىقتيمال مول سۋدىڭ سالدارىمەن كۇرەسكە 1 510 ادام, 244 تەحنيكا, ونىڭ ىشىندە ءجۇزۋ قۇرالدارى مەن تىكۇشاقتار دايىن. قاجەتتىلىك تۋىندايتىن بولسا, باسقا وڭىرلەردىڭ كۇش­تەرى مەن قۇرالدارىن جۇ­مىل­دىرۋ قاراستىرىلىپ وتىر», دەپ مالىمدەدى اتىراۋ وبلىس­تىق توتەنشە جاعدايلار دەپار­تا­مەنتىنىڭ باستىعى نۇرلان جاڭاباەۆ.

وبلىس اكىمى اتىراۋ قالاسى مەن 7 اۋداننىڭ اكىمىنە تاسقىن سۋدىڭ الدىن الۋعا دايىندىققا بارىنشا نازار اۋدارۋدى تاپسىردى. اسىرەسە بوگەتتەردى ءجيى تەكسەرۋ, وسال تۇسىن نىعايتۋ, گيدرولوگيالىق جاعدايدى با­قىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت.

يندەر اۋدانىندا جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىنداعى 9 بوگەتتى قوسىمشا نىعايتۋ ءجۇرىپ جاتىر. بوگەتتىڭ ۇزىندىعى – 34,5 شاقىرىم. بوگەتتى بيىكتەتۋ جۇمىسىنا 25 ادام تارتىلعان, 18 تەحنيكا بولىنگەن. اتىراۋ-ورال رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تراسساسىنان يندەربور كەن­تىنە باراتىن 7 شاقىرىم جولدى جوندەۋ جۇمىسى ءالى تولىق اياقتالعان جوق.

ماحامبەت اۋدانى, بەيبارىس اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى سەيىل­بەك زۇلقاشەۆتىڭ ايتۋىنشا, تالدىكول اۋىلىندا تاسقىن سۋ­دان قورعايتىن 2,9 شاقىرىم بوگەت بار. «كالينتۋل» جەكە كاسىپكەرلىگى 1,8 شاقىرىم بوگەتتى نىعايتىپ, بيىكتىگىن كوتەردى. ارقايسىسى 1 توننالىق قاپقا سالىنعان توپىراقتى 500 مەتر­گە وزەن جاعالاۋىنا قالاپ جاتىر. جۇمىستى 10 ادام 9 تەحنيكامەن اتقارىپ ءجۇر. بىلتىر اۋىلداعى 2 تۇرعىن ءۇي مەن بالا­باقشا عيماراتى سۋ ورتاسىندا قالعان ەدى. تۇرعىن ءۇي مەن بالاباقشانىڭ قاۋىپ­سىزدىگىن ساقتاۋ ماقساتىندا بوگەت قايتا جاڭار­تىلدى. جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىنا جاقىن ورنالاسقان 2 تۇرعىن ءۇي مەملەكەت مەنشىگىنە الىنادى.

بىلتىردان بەرى اتىراۋ قالاسىنىڭ ماڭىن­داعى بىرنەشە كانالدىڭ ءتۇبى تەرەڭ­دەتىلىپ جاتىر. «تەرەڭدەتۋ جۇمىس­تارىنىڭ باستى ماقساتى – جايىق وزە­نىنىڭ سۋ وتكىزۋ قابىلەتىن ارت­تىرۋ. بۇل جۇمىس تولىق اياق­تالعان سوڭ وزەنگە بالىقتىڭ مول كىرۋىنە دە جول اشىلادى. كانالداردىڭ جالپى ۇزىندىعى 50 شاقىرىمدى قۇرايدى. ەندى 2,6 شاقىرىم اۋماقتا تەرەڭدەتۋ جۇرگىزىلەدى. جوسپارلانعان جۇمىستىڭ 70%-ى اتقارىلدى. قازىر اۋا رايىنا بايلانىستى ۋاقىتشا توقتاپ تۇر. مۇز ەرىگەن سوڭ قايتا جالعاسادى. وتكەن جىلى باستالعان جۇمىستىڭ ءبىرى – اتىراۋ قالاسى ماڭىنداعى گوگولسكي كانالىن تەرەڭدەتۋ. كانالدىڭ ۇزىندىعى – 33 شاقى­رىم, ەنى – 18, تەرەڭدىگى – 2 مەتر. وسى كەزگە دەيىن 14,3 شاقى­رىمى تەرەڭدەتىلدى», دەپ مالىمدەدى وبلىستىق قۇرىلىس, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تالعات بيسەن.

اتىراۋ وبلىسى