ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋ تەتىكتەرى

بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن ۇلعايتۋ كەرەك

پەتروپاۆلدا وتكەن پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ بيزنەس قوعامداستىقپەن كەزدەسۋى­نە كاسىپكەرلىكتىڭ ءارتۇرلى سالا­لارىنىڭ 60-قا جۋىق وكىلى, سونىڭ ىشىندە ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرى مەن ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى, سونداي-اق شوب, ميكروبيزنەس جانە جەكە كاسىپكەرلىك وكىلدەرى قاتىستى. ۇكىمەت باسشىسى سالىق جۇيەسىندەگى كەز كەلگەن وزگەرىستەردىڭ, ەڭ الدىمەن بيزنەس­كە قاتىسى بارىن, الايدا مەم­لەكەت تۇراقتى ينۆەستيتسيا­لىق احۋالدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى.

– قازىرگى ۋاقىتتا بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن ۇلعايتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەۋ قاجەت. وسىعان دەيىن دامۋ بيۋدجەتىنىڭ دەڭگەيى تومەن بولدى. سالىق مولشەرلەمەلەرىن تومەندەتۋ جانە كوپتەگەن جەڭىل­دىكتى ەنگىزۋ تۋرالى بۇرىن قابىل­دانعان شەشىمدەر مەم­لەكەت­تىك شىعىستاردىڭ كىرىس­تەردەن ايتار­لىقتاي اسىپ تۇسەتىن بيۋدجەتتىڭ تەڭگەرىمسىزدىگىنە اكەلدى, – دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.

بيۋدجەتتى تەڭدەستىرۋدىڭ ستسەناريلەرى شەكتەۋلى. ونىڭ ءبىر نۇسقاسى – ۇلتتىق قوردى تاپشىلىقتى جابۋعا پايدالانۋ, بىراق بۇل ءتاسىل ونىڭ تەز تۇگەسىلۋىنە الىپ كەلەدى. بالاما جول – الەۋمەتتىك شىعىستاردى قىسقارتۋ, ولار مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ 60%-ىن قۇرايدى. دەگەنمەن, پرەمەر-مينيستر اتاپ وتكەندەي, قازاقستان الەۋ­مەتتىك مەملەكەت جانە ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىندايتىن بولادى. «وڭتايلى نۇسقا – بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىمەن جۇمىس ىستەۋ, ياعني سالىق مول­شەرلەمەلەرىن تۇزەتۋ جانە سالىق رەجىمدەرىن قايتا قاراۋ» دەگەن ولجاس بەكتەنوۆ ۇكىمەت وسى ءتاسىلدى ۇستاناتىنىن ايتتى. ۇكىمەت جەتەكشىسى قارا­جات­تىڭ ەكونوميكاعا قايتا قۇيى­لاتىنىن, بيزنەستى قولداۋعا جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالاتىنىن اتاپ ءوتتى. ولار مەملەكەتتىك اپپاراتتى كەڭەيتۋگە باعىتتالمايدى.

– ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – بيزنەس پەن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋ. بيۋدجەتتىڭ قوسىمشا كىرىستەرى بيزنەستىڭ ءوزى ۇسى­ناتىن جوبالاردى قار­جى­لان­دىرۋعا جۇمسالادى. زاما­ناۋي ينفراقۇرىلىمسىز, ەنەرگيا كوزدەرى, جىلۋ جانە ەلەكتر جەلى­لەرىسىز بيزنەس دامىمايدى. ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ تاپشىلىعى كوبىنەسە جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا كەدەرگى بولادى, –  دەدى و.بەكتەنوۆ.

دەربەس سالىق رەفورماسى

قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى داۋرەن تەمىربەكوۆ وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ الاڭىندا اقمولا وبلىسىنىڭ بيزنەس-قوعامداس­تىق وكىل­دەرىمەن كەزدەستى. جيىن­دا سالىق رەفورمالارى, ونىڭ ىشىندە ققس مولشەرلەمەسىن ارتتىرۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. د.تەمىربەكوۆ ققس سارالانعان مولشەرلەمەلەرى بويىنشا ۇكىمەتتىڭ ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ جالپى مولشەرلەمەسىن 16% دەڭگەيىندە بەلگىلەۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ال اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەردى سالىقتان تولى­عىمەن بوساتۋ جوسپارلانعان. بىرقاتار سالالارعا 10% ارا­لىق مولشەرلەمە ەنگىزىلەدى. وسى­لايشا, ۇكىمەت ۇسىنعان ققس مول­شەرلەمەسىن سارالاۋ: 16%, 10%, 0%, سالىقتان بوساتۋدى قامتيدى.

– ققس ءوسىمى ءۇي ماڭىنداعى دۇكەندەرگە, مەيرامحانالارعا, سۇلۋلىق سالوندارىنا جانە باسقا دا بولشەك ساۋدا ورىندارىنا اسەر ەتپەيدى, – دەپ ءتۇسىندىردى ۇلت­تىق ەكونوميكا مينيسترلىگى سالىق جانە كەدەن ساياساتى دەپار­تامەنتى­نىڭ ديرەكتورى ەرلان ساعىناەۆ.

ال اقمولا وبلىسى تۋريستىك قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى, تۋريزم جانە ەكولوگيا سالالىق كەڭەسى­نىڭ توراعاسى قايرات سۇل­تانوۆ سالىقتى كوتەرۋدەن باس­قا, بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ قۇرى­لىمىن سىني تۇرعىدان قايتا قاراۋ ماڭىزدى دەيدى.

– وتكەن جىلى ەنگىزىلگەن قاتاڭ بيۋدجەتتىك ەرەجەلەردىڭ ساقتالۋىنا باقىلاۋدى كۇشەي­تۋ قاجەت, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ىشىندە رەزەرۆتەردى ىزدەۋ قاجەت. ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنا سالىق جۇكتەمەسىنىڭ 10%-عا تومەندەۋى ققس مولشەرلەمەسىن كوتەرۋ ەسەبىنەن وتەماقىمەن قاتار جۇر­مەۋگە ءتيىس, ول دەربەس سالىق رەفورماسى بولۋى كەرەك, – دەيدى ول. 

اقمولا وبلىسى كاسىپكەر­لەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى ەرقانات مۇسىلمانبەك قوسىلعان قۇن سالىعىندا مولشەرلەمە مەن شەكتى تىركەۋ ماسەلەسى اقىلعا قونىمدى تۇردە قابىلدانۋى كەرەك دەيدى.

– اقمولا بيزنەس-قوعامداس­تىعىنىڭ پىكىرى ەسكەرىلەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز, ءبىز ارىپتەستەرىمىز­دىڭ بارلىق ۇسىنىسىن ۇكپ ورتا­لىق اپپاراتى ارقىلى قارجى مي­نيسترلىگىنە جازباشا تۇردە جولدايمىز. ققس مولشەرلەمەسى مەن شەكتى تىركەۋ ماسەلەسى بىلىكتى ساراپشىلاردىڭ, كاسىپكەرلەر مەن دەپۋتاتتاردىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ, اقىلعا قونىمدى تۇردە قابىلدانۋى كەرەك, – دەپ تولىقتىردى ول.

ەڭ تومەنگى مولشەرلەمە

شىمكەنت قالاسىنىڭ كاسىپكەر­لەر پالاتاسىندا بيزنەس وكىلدەرى ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى باۋىرجان قۇدايبەرگەنوۆپەن كەزدەستى. جيىندا الداعى سالىق رەفور­مالارى, سونىڭ ىشىندە ققس مول­شەرلەمەسىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.

 – ەلىمىزدەگى ققس – ەڭ تومەن مولشەرلەمەلەردىڭ ءبىرى. ققس تابىستىڭ ماڭىزدى كوزى ەكەنىنە قاراماستان, 2022 جىلى ونىڭ ۇلەسىنە ءىجو-ءنىڭ تەك 4%-ى عانا تيەسىلى بولدى, بۇل سالىستىرمالى كىرىس دەڭگەيى 7% بولاتىن ەلدەر بويىنشا ورتاشا كورسەتكىشتەن الدەقايدا تومەن. ققس-تى نىعاي­تۋ كىرىستى ارتتىرىپ قانا قويماي, مۇنايدان تۇسەتىن قۇبىلما­لى كىرىستەرگە تاۋەلدىلىكتى ازايتادى جانە ەلىمىزدىڭ ينفراقۇرى­لىم مەن يندۋستريانى دامىتۋ باعدارلاماسىن قارجىلاندىرۋعا كومەكتەسەدى, –  دەدى ۆيتسە-مينيستر.

شىمكەنت قالاسى وكپ وڭىر­لىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, «كەرە­مەت-وڭتۇستىك «بوبەكجاي باعى» باسشىسى ديانا قارامانوۆا الەۋمەتتىك مەكەمەلەردى ققس-دان بوساتۋدى نەمەسە قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن سالىق­تىق جەڭىلدىكتەر بەرۋدى ۇسىندى. ال شىمكەنت قالاسى مەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ جەكە كلينيكالار قاۋىمداستىعىنىڭ» باسشىسى انۋاربەك مايماقوۆ مەدي­تسيناداعى جوعارى مول­شەرلەمە مەديتسينالىق كومەككە قول جەتكىزۋدى قيىنداتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. سالالىق كەڭەس مۇشەسى داۋلەت قاناشاەۆ سالىق جانە كاسىپكەرلىك كودەكستەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەزىندە جەڭىل ونەركاسىپتىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.

بيزنەستى قولدايتىن وزگەرىس

شىعىس قازاقستان وبلىسىن­دا قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆ كاسىپكەرلەرمەن كەز­دەسىپ, سالىق رەفورماسىنداعى وز­گەرىستەردى ءتۇسىندىردى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ققس بو­يىنشا ەسەپكە قويۋ شەگىن 80 ملن تەڭگەدەن 15 ملن تەڭگەگە دەيىن تومەندەتۋ, سونداي-اق ارنايى سالىقتىق رەجىمدەردى رەفورمالاۋ قاجەت. ال ارنايى سالىقتىق رەجىم مەن بولشەك سالىقتى ترانسفورماتسيالاۋ جوسپارلانىپ وتىر.

قازىر جەڭىلدەتىلگەن دەكلاراتسيا جۇيەسى جىلدىق كىرىسى 180 ملن تەڭگەگە دەيىنگى, جۇمىسشى­لار سانى 30 ادامعا دەيىنگى كاسىپكەر­لەر ءۇشىن 2% مولشەرلەمەنى قاراستىرادى. بۇعان قوسا, فور­مال­دى تۇردە بولشەك سالىق جۇ­يەسى بولعان, ول جىلدىق اينالى­مى 2,4 ملرد تەڭگەگە دەيىنگى بيزنەستى قامتىعان, قىزمەتكەرلەر سانىنا شەكتەۋ قويىلماعان جانە ءماس­ليحاتتاردىڭ شەشىمىمەن 4% مولشەرلەمەسىن ەكى ەسە تومەندەتۋ مۇمكىندىگى بولعان. ەندى وسى ەكى رەجىمدى ءبىرتۇتاس جەڭىلدەتىلگەن دەكلاراتسيا فورماتىنا بىرىكتىرۋ كوزدەلىپ وتىر, بۇل رەتتە كىرىستىڭ جوعارعى شەگى ساقتالادى – ول شامامەن 2,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.

سالىقتىق تۇسىمدەردى ارتتىرۋ ماسەلەسى الداعى رەفورمانىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ۇكىمەت بيۋدجەتكە تۇراقتى كىرىس كوزىن قامتاماسىز ەتۋدى, ۇلتتىق قورعا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋدى جانە بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋدى كوزدەيدى. الايدا بۇل ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن سالىق ساياساتىنىڭ ينۆەستيتسيالىق وزگەرىستەرگە, كومپانيالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە جانە ەكونوميكالىق وسىمگە ىقپالىن ەسكەرۋ قاجەت. سالىق رەفورماسىن جەتىلدىرۋ بارلىق مۇددەلى تاراپتاردىڭ پىكىرلەرىن ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزىلەدى. سالىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋ – بيزنەستىڭ دامۋىنا كەرى اسەر ەتپەيتىن­دەي ءارى ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ساقتايتىنداي ەتىپ جۇرگىزۋ ماڭىزدى.

كاسىپورىندار مۇددەسى ەسكەرىلۋى شارت

جامبىل وبلىسىندا بولعان كەزدەسۋدە «اۋليەاتاترانسپاسس» جشس ديرەكتورى, جامبىل وبلىسى كاسىپكەرلەر پالاتاسى وڭىرلىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, كولىك جانە لوگيستيكا سالالىق كەڭەسىنىڭ توراعا­سى راشيد ءپىرمانوۆ جولاۋشى­لار تاسىمالى سالاسىنا قاتىستى ماسەلە كوتەردى. ول الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جولاۋشى تاسىمالىمەن اينالىساتىن كاسىپورىندار ءۇشىن ققس مولشەرلەمەسىن 0%-عا دەيىن تومەندەتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل قوعام­دىق كولىكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن ساق­تاۋ­عا, مەملەكەت پەن بيزنەس­تىڭ مۇددە­لەرىن تەڭەستىرۋگە ىقپال ەتەدى.

ر.ءپىرمانوۆتىڭ پىكى­رىنشە, ققس مول­شەرلەمەسىن تومەندەتۋ, جاڭا اۆتوبۋستاردى اكەلۋ كەزىندە دەلدالداردى جويۋ كولىك كوم­پانيالارىنىڭ قار­جىلىق جاع­دايىن جاقسار­تادى. بۇل شارالار مارشرۋتتاردى قىسقارتۋدىڭ الدىن الىپ, جولاقى قۇنىن تۇراقتى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا جانە اۆتوبۋس پاركىن جاڭار­تۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇزاق­­مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا بۇل وزگەرىستەر جولاۋشىلار اعىنى­نىڭ ارتۋىنا, كاسىپورىندار كىرىسىنىڭ 5%-دان 20%-عا دەيىن وسۋىنە ىقپال ەتىپ, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتادى جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشادى.

كەزدەسۋ اياسىندا قاتىسۋشىلار سالىق ساياساتىنداعى وڭتايلى شەشىمدەردى ىزدەۋ ءۇشىن مەملەكەت پەن بيزنەس اراسىنداعى سىندارلى ديالوگتىڭ ماڭىزدىلى­عىن اتاپ ءوتتى. رەفورمالار­دىڭ اشىق­تىعى جانە كاسىپكەرلەردىڭ پىكىرلەرىن ەسەپكە الۋ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, بۇل ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا وڭ اسەر ەتەدى.