دارقان دالا توسىندە اقىق ءدان ءوسىرىپ, اقتىلى مال باعىپ, ادال ەڭبەگىمەن قوعامعا كول-كوسىر پايداسىن تيگىزىپ كەلە جاتقان ەڭبەك ادامدارىنىڭ ۇلاعاتى كەيىنگى ۇرپاققا كوپ-كورىم مىسال بولا الادى.
كەڭەس اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى دومبىرالى اۋىلى مالساق قاۋىمعا وتە ىڭعايلى, شۇيگىن-شالعىنى مول, قۇيقالى ءوڭىر. وسى جەردى جايلاعان «بەكحوجين س.ۋ.» شارۋا قوجالىعى ناتيجەلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا اسىلتۇقىمدى قارا مالدى ءوز ءتولى ەسەبىنەن كوبەيتىپ, ءونىمىن بۇلداپ وتكىزىپ, ءتاپ-ءتاۋىر تابىسقا قول جەتكىزىپ وتىر. قارا مال باققاننان كوسەگەسى كوگەرمەيدى دەگەن تەرىس تۇسىنىكتى جوققا شىعارۋ ءۇشىن وسى شارۋاشىلىقتىڭ تاجىريبەسىن تاراتا ايتا كەتۋدىڭ رەتى كەلىپ-اق تۇر. ەڭ الدىمەن بۇل جەردە قارا مالدىڭ گەرەفورد تۇقىمى وسىرىلەتىندىگىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. شارۋاشىلىق باسشىسى سايان بەكقوجيننىڭ پايىمداۋىنشا قىسى-جازى بەسباتپان بەينەتىن كورىپ, مال باققان سوڭ ەڭبەگىڭ اقتالاتىن اسىلىن باققان ابزال.
– ءبىز شارۋاشىلىق قۇراردا جان-جاقتى اقىلداستىق, – دەيدى سايان ۇلان ۇلى, – بىردەن اسىل تۇقىمدى مالعا اڭسارىمىز اۋدى. ەس ءبىلىپ ەتەك جاپقالى ەل ىشىندە مال باعىپ كەلە جاتقاندىقتان, وڭ-تەرىسىن تارازىلاپ, ساراپقا سالدىق. تۇقىمى ازعان جەرگىلىكتى مالدىڭ ەڭبەگىڭدى وتەمەسى انىق. بۇرىن-سوڭدى باعىپ كورمەگەن سوڭ قۇنى قىمبات اسىل تۇقىمنان دا قاۋىپتەندىك. سىرىن بىلمەگەن سوڭ سىرتىنان قالاي جۇرەرسىڭ. اقىر سوڭىندا «تاۋەلكەل ءتۇبى – جەلقايىق, وتەسىڭ دە كەتەسىڭ» دەگەندەي, اتا كاسىپتى جاڭا بەلەسكە شىعارۋعا بەل بۋدىق.
اسىل تۇقىمدى مال مالساق قاۋىمنىڭ ءۇمىتىن اقتاپتى. قازىرگى كۇنى شارۋاشىلىق توڭىرەكتەگى ەلدى مەكەن تۇرعىندارىن ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن ساپالى ەتپەن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتاتىن باعدارلامالاردىڭ دا بەلسەندى قاتىسۋشىسى. ەڭ باستىسى, دومبىرالىداعى ءتورت ت ۇلىككە ءۇيىر تالاپتى جاستاردى باۋلىپ, ادال ەڭبەكتىڭ الىپپەسىن ۇيرەتىپ ءجۇر.
مال باسىن ءوز ءتولى ەسەبىنەن كوبەيتۋدى مۇرات تۇتقان شارۋاشىلىق بۇگىندە 250 باس ءىرى قارا, 200 قوي, ەكى ءۇيىر جىلقى باعادى. شاعىن شارۋاشىلىق ءۇشىن جاپ-جاقسى كورسەتكىش. مال بولعاندا قانداي, كىلەڭ اسىل تۇقىمدى. نەبارى 18 ايدىڭ ىشىندە تىرىدەي سالماعى 500 كيلودان اسىپ جىعىلادى.
– ءومىر بويى مال ىشىندە كەلە جاتقاندىقتان, اتا كاسىپتىڭ جاي-كۇيىن ءبىر ادامداي بىلەمىن, – دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى, – مەنىڭشە ەلدە تۇرىپ مال باققىسى كەلگەن ادام الدىمەن ىستىعىنا كۇيىپ, سۋىعىنا توڭۋى كەرەك. بۇرىنعىلار «جىلقىنى جىلقىنىڭ وزىندەي قايراتتى ادام عانا باعا الادى», دەيتىن. وسى ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ استارىندا اتا كاسىپتىڭ بار اۋىرتپالىعى, قيىندىعى قىلاڭ بەرىپ تۇر ەمەس پە؟ بۇگىندە مال باعۋدىڭ دا جوسىعى وزگەرگەن. كەشەگى كەڭەس زامانىندا قوعامنىڭ جۇمىسىنان قولى بوسامايتىن اۋىل ادامدارى قوراسىنداعى ءبىردى-ەكىلى سيىرعا تاڭەرتەڭ ءبىر, كەشكە ءبىر ايىر ءشوپ سالا سالاتىن. ەگەر مال باعىپ, تابىس تاپقىڭ كەلسە, بۇل شارۋاعا جان-تانىڭمەن بەرىلۋىڭ كەرەك. مالدىڭ ىشىندە ءوزىڭ كۇنى-ءتۇنى جۇرمەسەڭ وسپەيدى.
بۇل شارۋاشىلىق – اۋدانداعى اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا ءوسىرىپ, تابىسقا كەنەلىپ وتىرعان ۇجىمنىڭ ماڭدايالدىسى. شارۋاشىلىق مال باسىن كوبەيتۋمەن قاتار, بۇل تاراپتاعى جاڭا زامانعى تەحنولوگيالاردى يگەرىپ جاتىر. ىلكىمدى جۇمىستىڭ ارقاسىندا تيىمدىلىگى دە كۇن وتكەن سايىن كوزگە ۇرىپ تۇر. شارۋاشىلىقتاعى قول ەڭبەگىن ازايتۋ دەگەن ۇمتىلىس بۇرىنعى بەينەتتى جەڭىلدەتە ءتۇسىپ وتىر.
– شارۋاشىلىقتىڭ تاجىريبەلى باسشىسى ەڭ الدىمەن ءوز ىسىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى بار ادام, – دەيدى كەڭەس اۋىللىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ماديار جەتپىسوۆ. – شاعىن شارۋاشىلىق بولسا دا ەلدەگى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى وڭىنان شەشۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. قايىرىمدىلىق دەگەن جاقسى قاسيەت. ونىڭ ۇستىنە ءاربىر جۇمىس ورنى قىمبات.
بۇرىنعىلار «ەلدە بولسا ەرنىڭە تيەدى» دەگەن ءسوزدى ءبىلىپ ايتقان. اۋىل ايماقتا وسىنداي باس كوتەرەر ازاماتتاردىڭ ادال ەڭبەگىمەن كوركەيگەن شارۋاشىلىقتار كوبەيگەن سايىن جەرگىلىكتى جەردەگى ماسەلەلەر دە شەشىلە بەرمەك. قازىرگى تاڭدا مەملەكەت تاراپىنان ءتورت ت ۇلىك مالمەن اينالىسامىن دەگەندەرگە قىرۋار كومەك بار. تەك سونى ۇقساتا بىلگەن ءجون.
– الداعى ۋاقىتتا مال باسىن كوبەيتپەك ويدامىز, – دەيدى سايان ۇلان ۇلى, – ول ءۇشىن مال تۇقىمىن جاقسارتا بەرۋىمىز كەرەك. كەيدە مەنەن نەگە گەرەفورد باعاسىڭ دەپ سۇرايدى. وزگە مالساق قاۋىم دا قۇلاقتانا ءجۇرسىن دەپ بۇل تۇقىمنىڭ ارتىقشىلىعىن ءبىر اۋىز سوزبەن ايتا كەتەيىن. ەڭ الدىمەن ونىمدىلىگى جوعارى, ءتوزىمدى, اسا كوپ اۋىرا بەرمەيدى. از باقساق تا اسىلىن باعىپ, يگىلىگىن كورىپ وتىرمىز.
اقمولا وبلىسى,
اقكول اۋدانى