بىلتىر كوكتەمدە سۋ تاسقىنىنان ەلىمىز ۇلكەن ابىگەرگە ءتۇستى. بيىل قارعىن سۋدى ەل قاجەتىنە جاراتۋ قارەكەتى قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟
سۋقويمالارىنىڭ رەجىمى رەتتەلىپ جاتىر
سۋ جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, سۋقويمالارىنىڭ جۇمىس رەجىمى رەتتەلىپ, بوس سىيىمدىلىق قۇرۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. بوگەتتەردى نىعايتۋ مەن وزەن ارنالارىن تازارتۋ دا كۇن تارتىبىندە تۇر. گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى قالپىنا كەلتىرۋ مەن وزەندەردىڭ سۋ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ شاراسى دا نازاردان تىس قالمايدى.
«جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن جانە قۇتقارۋ قىزمەتتەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جوسپارى ازىرلەندى. زەرتتەلگەن حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس, سۋ تاسقىنىن باسقارۋدىڭ ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگياسى زاڭنامالىق دەڭگەيدە جاڭا سۋ كودەكسىندە ايقىندالادى. ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى ءىس-شارالار سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋدىڭ 2024–2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىندا جانە سۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2024–2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىندا كوزدەلگەن», دەيدى سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ساكەن اتەل.
قولعا الىنعان جوبالار قاتارىندا جالپى كولەمى 2,6 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن 42 جاڭا سۋقويماسىن سالۋ مەن جوبالىق كولەمى 3,7 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن 37 سۋقويماسىن قايتا جاڭارتۋ ءىسى بار. بۇل شارا سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە ولاردىڭ سەنىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتىپ, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ەداۋىر ارتتىرادى.
جيناقتالعان سۋ كولەمى باقىلاۋدا
قازىر سۋقويمالارىنىڭ ورتاشا جيناقتالۋى سولتۇستىكتە 67%-دى, وڭتۇستىكتە 68%-دى, باتىستا 39%-دى, شىعىستا 78%-دى, ورتالىقتا 82%-دى قۇرايدى. قاڭتاردا «قازگيدرومەت» رمك باسسەيندىك ينسپەكتسيالار جانە توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى (تجد) قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ۋچاسكەلەردە قار ولشەگىش ءتۇسىرىلىمىن جۇرگىزدى. وسى دەرەكتەر نەگىزىندە كونسۋلتاتيۆتىك گيدرولوگيالىق بولجام دايىندالعان. الىنعان بولجام نەگىزىندە مينيسترلىك تاسقىن سۋلاردى ءتيىمدى وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سۋقويمالارىنىڭ وڭتايلى جۇمىس رەجىمىنە ەسەپتەۋ جۇرگىزىپ جاتىر.
«سولتۇستىك قازاقستانداعى سەرگەەۆ پەن پەتروپاۆل سۋقويمالارىندا جوبالىق كولەم دەڭگەيىنەن اسىرا تولتىرعان كەزدە اۆتوماتتى تۇردە ىسىرمالار جوتاسى ارقىلى توگۋ جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل قۇرىلىستاردى جوبالىق كولەمنىڭ 97-100% تولتىرۋ مۇلدە الاڭداۋشىلىق تۋعىزبايدى. ەلدى مەكەندەردى سۋ باسۋ قاۋپىن ازايتۋ ءۇشىن وبلىس اكىمدىگى ەسىل وزەنىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ, قورعانىش بوگەتتەرىن نىعايتىپ جاتىر», دەدى سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باس ساراپشىسى راميل سارسەمباەۆ.
تاسقىن كەزەڭىندە جەدەل ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ەسكەرىپ, وتكەن جىلى قازاقستان–رەسەي جۇمىس توبى قۇرىلعان. نەگىزگى مىندەتى – سۋقويمالارىنىڭ جۇمىس رەجىمى تۋرالى جەدەل اقپارات الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋ, تاراپتاردىڭ ءىس-قيمىلىن كەلىسۋ. 5 اقپان كۇنى وتكەن جۇمىس توبىنىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىندا تاسقىن كەزەڭىنە دايىندىق جۇمىسى پىسىقتالدى. سونداي-اق مينيسترلىك اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ ەلدى مەكەندەرگە جاقىن وزەندەردىڭ سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ۋچاسكەلەرىن ساناتسيالاۋ جونىندەگى 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان ۇيىمداستىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ جول كارتاسىن بەكىتتى. وعان سايكەس, 10 وبلىستا 51 وزەن ۋچاسكەسى مەن 1 كول انىقتالدى. وندا ءبىرىنشى كەزەكتە جالپى ۇزىندىعى 814,06 كم وزەندەردى ساناتسيالاۋ قاجەت. بۇگىندە اتىراۋ وبلىسىنداعى جايىق جانە قيعاش, باتىس قازاقستان وبلىسىندا شاعان وزەندەرىنىڭ ارنالارىن ساناتسيالاۋ جۇمىستارى باستالدى.
Tasqyn اج الەۋەتى قانداي؟
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى نەگىزىندە Tasqyn اج سۋ تاسقىنىن بولجاۋ مەن مودەلدەۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى ازىرلەنگەن. ول ىقتيمال توتەنشە جاعدايلاردى مودەلدەۋگە, ستراتەگيالىق شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن ءتيىستى بولجامدار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ادىستەمەگە سايكەس, ۋاكىلەتتى ورگاندار اقپاراتتىق جۇيەگە گيدرومەتەوجاعدايلار بويىنشا بولجامدى دەرەكتەردى, سۋقويمالارىنىڭ دەڭگەيى, سۋ جىبەرىلۋى بويىنشا مالىمەتتەردى ۇسىنادى جانە قولدا بار دەرەكتەر نەگىزىندە جۇيە سۋ تاسقىنىنىڭ ىقتيمال ستسەناريلەرىن مودەلدەيدى.
سونىمەن بىرگە بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدار الگوريتمى دە دايىندالعان. الگوريتمگە سايكەس, Tasqyn اج-عا كۇن سايىن دەرەكتەردى ەنگىزىپ جانە جاڭارتىپ, سۋقويمالارىنىڭ جاي-كۇيىنە مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى.