اۋىلداعى اعايىننىڭ ىرىسىن ەسەلەۋدى ماقسات تۇتقان «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنىڭ ساپالى ورىندالۋىن مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا ايرىقشا اتاپ ءوتتى. بۇل استە تەگىن ەمەس. اۋىلدىڭ وركەندەۋى, ەلدىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىنى بەلگىلى. ال باعدارلاما نەگىزىندە قولعا الىنعان «تاۋارلىق نەسيە» جوباسى قاراپايىم ادامداردىڭ كاسىپ باستاۋىنا جول اشتى.
ءبىر جىلدا ەلىمىزدە 75 مەكتەپ جابىلىپتى. بۇل 75 اۋىلدىڭ تاعدىرى قىل ۇستىندە دەگەندى بىلدىرەدى. «تاۋارلىق نەسيە» وسىنداي «دەرتتىڭ» تامىرىنا بالتا شاپسا يگى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ كەڭەسشىسى ەرالى توعجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, جوبا اقتوبە وبلىسىندا كەڭىنەن قولدانىسقا ەنە باستادى.
ء«بىر عانا اقتوبە وبلىسىندا كەيىنگى ءۇش جىلدا 17 مىڭ ادام اۋىلدان كوشىپ كەتكەن. سولاردىڭ 10 پايىزى الماتىعا, 10 پايىزى استاناعا, تاعى 10 پايىزى شەتەلدەرگە قونىس اۋداردى دەسەك, قالعان 70 پايىزى قايدا بارادى؟ ارينە, اۋدان, وبلىس ورتالىعىنا كەلىپ ورنالاسادى. ونىڭ بارىنە جۇمىس ورنى كەرەك. باسپانادان باستاپ بارلىق ينفراقۇرىلىمدىق جاعدايدى جاساپ بەرۋ ءلازىم. بۇل اۋقىمدى شارۋا ۇلكەن قارجىنى قاجەت ەتەدى. 17 مىڭنىڭ 1 مىڭىن عانا ۇيمەن تولىق قامتاماسىز ەتسەك, شاعىن ءبىر اۋدان پايدا بولادى. ال اۋىلداعى دايىن مەديتسينالىق امبۋلاتوريا مەن مەكتەپ, بالاباقشا تاعى باسقا ينفراقۇرىلىمدىق نىساندار قاڭىراپ بوس قالىپ, اقىرىندا قيراپ قۇلايدى. ءسويتىپ, ول جەرگە جۇمسالعان قىرۋار قاراجات ىسىراپ بولادى», دەيدى.
ايتۋىنشا «تاۋارلىق نەسيە» جوباسى وسىنداي احۋالدى بولدىرماۋدىڭ امالى رەتىندە قولعا الىندى.
«اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىمەن بەرىلگەن 2,5 پايىزدىق نەسيە تۇرعىنداردىڭ جاپپاي جۇمىسپەن قامتىلۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرا المادى. سەبەبى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەنى الۋ ءۇشىن دە ادامنىڭ قولىندا بىرقاتار ءتيىستى قۇجات بولۋى كەرەك. اۋىل حالقىنىڭ 90-95 پايىزى ءتۇرلى نەسيەگە بايلانعان. سوندىقتان تۇرعىنداردىڭ 70-80 پايىزى باعدارلاماعا قاتىسا الماي قالدى. وسى جاعدايلار ەسكەرىلىپ, ەشقانداي كەپىلسىز جانە پايىزسىز «تاۋارلىق نەسيە» جوباسى ەنگىزىلدى», دەيدى ەرالى توعجانوۆ.
تاۋارلىق نەسيە اۋەلدە مال باسىمەن بەرىلدى. اۋىلداعى ءىرى كاسىپكەر-فەرمەرلەر جەرگىلىكتى ازاماتپەن ءوزارا كەلىسىپ, وعان 5 نەمەسە 10 باس مال بەرەدى. كاسىپكەر كوزسىز تاۋەكەلگە ۇرىنباۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك كەپىل رەتىندە كەلىسىمشارتقا سول اۋىلدىڭ اكىمى ءۇشىنشى جاق بولىپ قول قويادى. بۇل وبلىس اكىمىنىڭ نەگىزدەمەسى ءۇشىن قاجەت. تابيعي اپات تۋىنداسا كاسىپكەر شىعىنىن مەملەكەت قايتارادى.
«تاۋارلىق نەسيەگە قول جەتكىزگەن ادام وبلىس پەن اۋدان اكىمىن الداۋى, ايتپەسە ولاردان ۇيالماۋى مۇمكىن. بىراق ءبىر اۋىلدا تۇراتىن اكىمنەن ەشتەڭەنى جاسىرا المايدى. اۋىل ادامدارى ءبىر-ءبىرىن جاقسى بىلەدى. قۇدا-جەكجات, ناعاشى-جيەن, كورشى-قولاڭ دەگەندەي ىلىك-شاتىسى تاعى بار. سوندىقتان بۇل قايىرىمدى نەسيەگە كىم لايىقتى, كىم بۇل جۇمىستى ءارى قاراي جالعاستىرۋعا قابىلەتتى ەكەنىن اۋىل اكىمى مەن سونداعى قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى انىقتاي الادى», دەدى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ كەڭەسشىسى.
كەلىسىمشارت 5 نەمەسە 7 جىلعا جاسالادى. وعان قول قوياتىن شاقتا وبلىس اكىمدىگىنىڭ وكىلى دە قاتىسىپ, بولعان جايدىڭ ءبارىن قۇجاتپەن راسىمدەيدى. مالدى كىمگە بەرۋىن فەرمەر مەن اكىم عانا ەمەس, اۋىلداعى قوعامدىق كەڭەسپەن كەڭەسە وتىرىپ شەشەدى. ءسويتىپ, «تاۋارلىق نەسيەگە» بەرىلگەن مال ءبارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە, باقىلاۋىندا بولادى. كەلىسىم بويىنشا تۇگەل بۋاز مال جىلدىڭ باستاپقى ءۇش ايىندا بەرىلۋى ىقتيمال. وندا 10 مال كوكتەم شىعا 20 مالعا اينالادى. ءبىرىنشى جىل – دەمالىس, نەسيە تولەنبەيدى. ءبىر بۋاز ءىرى قارا مال ورتا ەسەپپەن 450 مىڭ تەڭگە تۇرسا, ءبىر ساتتە ەشقانداي كەپىلسىز جانە پايىزسىز 4,5 ملن تەڭگە اقشا قوراعا كىرگەن بولىپ سانالادى. ونى دۇرىس باعىپ-قاقسا, قارا كۇزدە اقشاعا شاققانداعى مال 7-8 ملن تەڭگەگە جەتپەك. كەلەسى جىلدان نەسيەنى 3-4 باستان قايتارا باستايدى. قازىرگى كۇندە كەيبىر فەرمەرلەر مەن الۋشى تاراپ بۇرىنعىدان دا ءتيىمدى كەلىسىمگە كەلىپ, نەسيەنى ساۋىلعان سۇتپەن دە قايتارىپ جاتقان كورىنەدى.
«جوبا ءساتتى باستالدى. ەشقانداي كەلەڭسىزدىك بولعان جوق. ءبارى ريزا. ءبىز بۇل تاجىريبەنى ەلدىڭ باسقا ايماقتارىنا دا تاراتىپ جاتىرمىز. بىراق مۇنى دەپۋتاتتار ەمەس, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار جاساۋى كەرەك», دەيدى «اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى سەرىك ەگىزباەۆ.
ءبىر الاڭداتارلىعى «تاۋارلىق نەسيەگە» ءالى كۇنگە تۇراقتى ەرەجە-ءتارتىپ ورنىقپاعان. بۇل تۋرالى سۇراعىمىزعا «اۋىل» پارتياسى اقپاراتتىق تالداۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قۋانىش جۇمانوۆ جاۋاپ بەردى.
«بىرىنشىدەن, تاۋارلىق نەسيەگە انىقتاما بەرۋ قاجەت. مەنىڭ ويىمشا, ەلىمىزدىڭ قولدانىستاعى زاڭنامالارىندا تاۋارلىق نەسيە تۋرالى ۇعىم جوق. ماسەلەن, رەسەيدىڭ ازاماتتىق كودەكسىندە تاۋارلىق نەسيە تۋرالى – «تاراپتار ءبىر-بىرىنە ايقىندالعان زاتتاردى بەرۋ مىندەتىن كوزدەيتىن شارت (تاۋارلىق نەسيە شارتى) جاساسۋى مۇمكىن» دەلىنگەن. جالپاق تىلمەن ايتقاندا, ءبىرىنشى تاراپ ەكىنشى تاراپقا بەلگىلى ءبىر زاتتى بەلگىلەنگەن مەرزىمگە قولدانۋعا/پايدالانۋعا بەرىپ, بەلگىلەنگەن مەرزىمدە بەكىتىلگەن شارتقا سايكەس سول زاتتى قوسىمشا قۇنىمەن قوسا قايتارىپ الۋىنا بولادى. ال ءبىزدىڭ ەلدە مۇنداي ارەكەتتەر ازاماتتىق-قۇقىقتىق شارت ارقىلى رەتتەلەدى», دەيدى.
مەملەكەتتىك ماڭىزى زور جوبانىڭ ورىندالۋى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءجىتى قاداعالاۋىندا. جوبانى بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر, جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى دە اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قابىلداپ وتىر.