اقش پرەزيدەنتىنىڭ الاڭداۋى
اتالعان جاعدايعا بايلانىستى ەل حالقىنىڭ كوڭىلىندە جاڭا ءبىر الاڭداۋ بايقالاتىنداي. ارينە, قارىزدان باس تارتۋعا بولادى. بىراق, مۇنان كەيىن گرەكيا ەكونوميكاسى قالاي قارجىلاندىرىلماق؟ الەكسيس تسيپراس باستاعان جاڭا ۇكىمەت سيريزا پارتياسىنىڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلاماسىن, ونداعى حالىققا بەرگەن ۋادەسىن ورىنداۋعا كىرىسكەنىمەن, كوپ ماسەلەنىڭ باسى ءالى كۇنگە دەيىن اشىق قالىپ وتىر. ال ەۋرووداقتاعىلار بولسا, وسىعان جاۋاپ كۇتەدى. الەكسيس تسيپراس باستاعان گرەكيا ۇكىمەتىنىڭ ءبىر جاعىندا قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتىنان قاجىعان قاراپايىم گرەكتەر تۇرسا, ەكىنشى جاعىندا قارىز بەرۋشىلەر, ياعني حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى, ەۋروپالىق ورتالىق بانك, ەۋروكوميسسيا سەكىلدى ۇيىمدار تۇر. ءسويتىپ, گرەكيانىڭ جاڭا ۇكىمەتى قازىردىڭ وزىندە ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالدى دەپ اشىق ايتۋعا بولادى. ءبىر ايقىن ماسەلە, الەكسيس تسيپراس ۇكىمەتىنە قالايدا ەۋرووداقتاعىلارمەن مامىلەگە كەلۋى كەرەك. ايتپەسە جالعىز قالۋلارى مۇمكىن. ەكىنشى جاعىنان ەۋرووداقتاعىلارعا دا گرەكيانىڭ جاڭا ۇكىمەتىمەن قالايدا مامىلەگە كەلۋى كەرەك. ايتپەسە, بۇل جاعداي ەۋروايماقتىڭ بۇدان ءارى سەتىنەي تۇسۋىنە جول اشۋى مۇمكىن. ماسەلەن, گرەكيا جاڭا ۇكىمەتىنىڭ قارىز بەرۋشىلەرگە قىر كورسەتۋى بورىشقا بەلشەسىنەن باتقان تاعى ءبىر ەل – يسپانيا ۇكىمەتىن دە اجەپتاۋىر دەڭگەيدە جىگەرلەندىرىپ تاستاعان سەكىلدى. ەگەر گرەكيا قارىز بەرۋشىلەرمەن ورتاق كەلىسىمگە كەلە الماي ەۋروايماقتان شىعىپ كەتەتىن بولسا, مۇنىڭ جولىنا يسپانيانىڭ دا ءتۇسۋى مۇمكىن. مىنە, وسى ماسەلە قازىردىڭ وزىندە تەك ەۋرووداقتاعىلاردى عانا ەمەس, اقش-تاعىلارعا دا قولايسىز تيە باستاعان سەكىلدى. اقش پرەزيدەنتى باراك وباما جۋىقتا عانا بەرگەن ءبىر سۇحباتىندا گرەكيانى قارىزبەن تىم قىسا بەرۋدىڭ قاجەت ەمەس ەكەندىگىن ايتىپ ۇلگەردى. ول ەگەر قارىز بەرۋشىلەر گرەكيانىڭ جاڭا تالابىنا سايكەس كەيبىر جەڭىلدىكتەرگە بارۋدان باس تارتاتىن بولسا, وندا گرەكيا ەكونوميكاسى تەز قالپىنا كەلە المايتىندىعىن, مۇنىڭ ارتى جاقسىلىققا اپارمايتىندىعىن مالىمدەدى. «ەكونوميكاسى دەپرەسسيالىق جاعدايدا تۇرعان ەلگە تىم قىسىم جاساي بەرۋگە بولمايدى. بۇل ەل ءوز قارىزىن وتەۋگە كىرىسىپ, بيۋدجەت تاپشىلىعىن تومەندەتۋ ءۇشىن ەرتە مە, كەش پە وعان ءوسىم ستراتەگياسىن ۇسىنۋعا تۋرا كەلەدى», دەدى باراك وباما جۋىقتا CNN تەلەكومپانياسىنا بەرگەن جەكسەنبىلىك سۇحباتىندا. باراك وبامانىڭ ايتۋىنشا, گرەك ەكونوميكاسى رەفورمالاۋدى وتە قاجەت ەتۋدە. بىراق مۇنداي تۇبەگەيلى وزگەرىستى قازىرگى داعدارىس جاعدايىندا جاساۋدىڭ ءوزى وتە قيىن. وسىعان وراي اقش پرەزيدەنتى گرەكيا اقىر اياعىندا قارىز بەرۋشىلەرمەن كەلىسىمگە كەلىپ, ەۋروايماقتا قالا بەرەدى دەگەن ءۇمىتى بار ەكەندىگىن جەتكىزدى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل ءۇشىن بارلىق تاراپتار ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋ جونىندە ءتيىستى قادامداردى جاساۋى كەرەك. گرەكيانىڭ جاڭا قارجى ءمينيسترى يانيس ۆارۋفاكيس تە جاڭا ۇكىمەتتىڭ بورىش ماسەلەسىنە بايلانىستى ەۋروپالىق وداقتاعىلارمەن بۇرىنعىشا ءومىر سۇرە المايتىندىقتارىن قاتاڭ مالىمدەگەنىمەن, ونىڭ ۇستىنە بۇل ماسەلەدە حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى, ەۋروپالىق ورتالىق بانك جانە ەۋروكوميسسيانىڭ ىمىرالاسىپ العاندىعىن قاتاڭ سىنعا العانىمەن, كەيىننەن ول دا ويلانا باستاعان سەكىلدى. ويتكەنى, ول وسى مالىمدەمەسىن افيناعا جاڭا ۇكىمەتپەن كەلىسىم جاساسۋ ءۇشىن كەلگەن ەۋروايماقتىڭ ارناۋلى توپ مۇشەلەرىنىڭ الدىندا اشىق ايتقان تۇستا, ولار ۇندەمەستەن زالدان شىعىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولعان بولاتىن. بۇل جاعدايدىڭ شيەلەنىسكەندىگىن بىلدىرەدى. ارتىنشا يانيس ۆارۋفاكيس بۇل جەردە باستى ماقسات, ەۋروايماقپەن ات قۇيرىعىن كەسىسۋ ەمەس, قايتا جاڭا كەلىسىمگە كەلىپ, نەسيە شارتتارىن جەڭىلدەتۋ ەكەندىگىن جەتكىزدى.كيكىلجىڭ گرەكتەردىڭ ءوزىن ەكىۇداي جاعدايعا قالدىردى
«ءبىر جاعىنان العاندا مەن جاڭا ۇكىمەتكە ريزا بولدىم. ول سولتۇستىك ەۋروپانىڭ قىسىمىنا قارسى كۇش كورسەتە ءبىلدى. ارينە, بۇل ءبىزدى ءبىراز جىگەرلەندىرىپ تاستادى. بىراق تەرەڭ ويلاپ قاراساق, ەكىنشى جاعىنان العاندا قورقىنىشىمىز دا ۇدەي تۇسكەندەي. ويتكەنى, مەن ەلىمىزدىڭ جاڭا ۇكىمەتىنىڭ قارىز بەرۋشى «ۇشتىككە», سولتۇستىك ەۋروپاعا, سونىڭ ىشىندە نەمىس ساياساتىنا قارسى قانداي امال قولدانا الاتىندىعىن بىلە الماي وتىرمىن», دەدى افينا تۇرعىنى توداريس تسوكاس. «ەگەر بىزگە ۇكىمەت جاڭا ەشتەمە ۇسىنا المايتىن بولسا, مۇنىڭ ءوزى قاتەرلى قۇبىلىس. ارينە, ءبىزدىڭ «ۇشتىكپەن» كەلىسپەي قويۋىمىزدا تۇرعان ەشتەڭە جوق. باستى ماسەلە مۇنان كەيىن قالاي كۇن كورمەكپىز دەگەن سۇراققا كەلىپ تىرەلەدى. جاڭا ۇكىمەت وسىنىڭ جاۋابىن تابا الماي وتىر. ەندەشە, قالاي الىپ قاراعاندا دا «ۇشتىكپەن» كەلىسكەندەرى ورىندى دەپ ەسەپتەيمىن», دەدى تاعى ءبىر افينالىق تۇرعىن فوتيس پاراسكاۆوپۋلوس. قازىرگى كۇنى گرەكيا قارىزى ونىڭ ءىجو-ءسىنىڭ 150 پايىزىنان استى. ال بۇل جاعداي قارىزدى وتەۋ مەن ەكونوميكالىق ءوسىمدى قاتار قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن مۇلدەم قيىنداتىپ وتىر. قارىزدى قايتا قۇرىلىمداۋعا ەشكىمنىڭ بارعىسى كەلمەيدى. ماسەلەن, ەۋروپالىق ورتالىق بانك باسقارۋشى كەڭەسىنىڭ وكىلى جاقىندا عانا «اقپان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن گرەكياعا اقىل كىرۋىن كۇتەمىز نەمەسە ول ەندى نەسيە كومەگىن الۋمەن قوشتاساتىن بولادى. وعان بۇدان كەيىن ەشكىم دە اقشا بەرمەيدى», دەپ قاتاڭ مالىمدەمە جاسادى. ءيا, گرەكيا ءسويتىپ قيىن جاعدايدا قالىپ وتىر. بورىش سالماعى ارقاسىنا ابدەن باتىپ, جاۋىر ەتۋگە اينالدى. سوندىقتان جاڭا ۇكىمەتتىڭ تۇسىندا ءبىر قىر كورسەتىپ قويۋدىڭ ەشبىر ارتىقتىعى جوقتاي دا كورىنەدى. گرەكيا قارىزدى وتەۋگە قارسى ەمەس. بىراق, ونى ءدال قازىر ەمەس, كەيىننەن بارىپ, ياعني ەكونوميكاسى تۇزەلگەن ساتتەن باستاپ وتەگىسى كەلەدى. بىراق ونىڭ بۇل تالابى ەۋروايماق كوشباسشىسى – گەرمانياعا تىپتەن دە ۇناماي وتىر. «گرەكيا جاعدايىنا قاتىستى ايتار بولساق, جەكە قارىز بەرۋشىلەر قارىزدارىن كەشىرۋدەن باس تارتتى. ال بانكتەر گرەكيانىڭ بىرنەشە ميللياردتاعان ەۋرو تۇراتىن قارىزدارىن كەشىرگەنى ءمالىم. بىراق, قايرىمدىلىقتىڭ دا شەگى بار عوي. ارينە, ءبىز داعدارىستان قاتتى زارداپ شەككەن گرەكيا جاعدايىن جاقسى تۇسىنەمىز. بىراق جاعدايدى تۇزەتۋدى ەڭ الدىمەن وسى ەلدەگىلەردىڭ وزدەرى ويلاۋى كەرەك. ولار وزىندىك رەفورماسىن جۇرگىزىپ, قاتاڭ ۇنەمدەۋ ساياساتىن قولداۋى كەرەك. بۇدان باسقا گرەكيانىڭ الدىندا جول دا جوق», دەپ مالىمدەدى گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل. دەمەك, سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن سيريزا پارتياسىنا ەندى ويلانۋ كەرەك. ۇكىمەت باسشىسى الەكسيس تسيپراسقا ءوزىنىڭ سايلاۋ الدىنداعى بەرىلگەن ۋادەسى مەن قازىرگى ناقتى شىنايى جاعداي ورتاسىندا كومپروميستىك شەشىم قابىلداۋعا تۋرا كەلەتىندەي. گرەكياداعى قازىرگى جاعداي مىنە, وسىنداي.قارىز بەرۋشىلەر «ۇشتىگى» تاراتىلۋى مۇمكىن
ەۋروكوميسسيا گرەكيا ءۇشىن حالىقارالىق قارىز بەرۋشىلەر «ۇشتىگى» فورماتىن تاراتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ ۇستىندە. بۇل جايىندا ەۋروپالىق ديپلوماتيالىق كوزدەرگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ, تاسس حابارلادى. «ۇشتىك» دەپ وتىرعانىمىز – ەۋروكوميسسيا, ەۋروپالىق ورتالىق بانك جانە حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى. مىنە, وسى ۇشەۋى گرەك ەكونوميكاسىنا نەسيە بەرۋ جانە ونى سىرتتاي باسقارۋ ىسىمەن شۇعىلدانۋدا. ماقالامىزدىڭ جوعارعى جاعىندا اتاپ وتكەنىمىزدەي, گرەكيانىڭ جاڭا ۇكىمەتى «ۇشتىكتىڭ» قولدانىپ وتىرعان تىم قاتاڭ شارالارىنا بايلانىستى ونىمەن ءارىپتەستىكتەن باس تارتاتىندىقتارىن ءمالىمدەگەن بولاتىن. بىراق وسى وقيعادان ءبىر كۇن وتكەننەن كەيىن گرەكيا پرەمەر-ءمينيسترى الەكسيس تسيپراس قارجى ءمينيسترى ياننيس ۆارۋفاكيستىڭ اۋزىنان شىققان سوزدەردى ءبىرشاما جۇمسارتىپ, ەكى جاقتى ءبىتىستىرۋدىڭ امالىن قاراستىراتىندىقتارىن ايتىپ ءوتتى. حالىقارالىق قارىز بەرۋشىلەر «ۇشتىگى» 2010 جىلدان باستاپ گرەكياعا جالپى جيىنى 240 ميلليارد ەۋروعا جۋىق ەكى قارجى كومەگى باعدارلاماسىن ۇسىندى. وسى ءۇشىن گرەكيا بيۋدجەت شىعىندارىن بارىنشا شەكتەي تۇسۋگە ءماجبۇر بولدى. ويتكەنى, بۇل – قارىز بەرۋدىڭ باستى شارتى بولاتىن. اتالعان قارىزدىڭ ەلەۋلى بولىگى گرەكيانىڭ سىرتقى بورىشتارىن وتەۋگە جۇمسالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە سىرتقى قارىز ءوزىنىڭ بۇرىنعى ءوسۋ دەڭگەيىن توقتاتتى. 2014 جىلدىڭ سوڭىندا ول 412 ميلليارد ەۋرونى قۇرادى. گرەكيا قالىپتاسقان قارىزدىڭ ءبىر بولىگىن كەشىرۋدى تالاپ ەتۋدە. الايدا, ەۋروپالىق وداقتىڭ جەتەكشى ەلدەرى, سونىڭ ىشىندە, ءبىرىنشى كەزەكتە گەرمانيا مۇنداي قادامعا بارا المايتىندىقتارىن بىلدىرگەن بولاتىن. ولاردىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي قادام گرەك ەكونوميكاسىنا قارىزعا قارجى جۇمساپ وتىرعان ەۋروپالىق بانكتەردىڭ جاعدايىن تىم اۋىرلاتىپ جىبەرەدى دە, مۇنىڭ سوڭى ەۋروپالىق قارجى جۇيەسىنە دە جاڭا داعدارىستى تۋىنداتىپ, بىرىڭعاي ۆاليۋتا – ەۋرونىڭ اياعىنا تۇساۋ سالۋى مۇمكىن. دەگەنمەن, قالىپتاسىپ وتىرعان قيىن جاعدايدان شىعۋدىڭ جولى ءالى دە جوق ەمەس. وسىعان بايلانىستى ەۋروكوميسسيا قارىز بەرۋشى «ۇشتىكتى» تاراتىپ, افينامەن اراداعى ۇنقاتىسۋدى ودان ءارى جالعاستىرا الاتىن جاڭا ءبىر رەجىم ەنگىزۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى گرەكيانىڭ جاڭا ۇكىمەتى وسى ەلدە بۇدان بۇرىن باستالىپ كەتكەن قۇرىلىمدىق رەفورمالار مەن بيۋدجەتتىك ۇنەمدەۋدى ودان ءارى جالعاستىرعان جاعدايدا عانا مۇمكىن بولماق. بۇدان بۇرىن ءمالىم بولعانىنداي, ەۋروپانىڭ بەيرەسمي ورتالىعى سانالاتىن بريۋسسەلگە گرەكيانىڭ جاڭا پرەمەر-ءمينيسترى الەكسيس تسيپراس كەلمەك. ول ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 4-5 اقپانى كۇندەرى ەۋروپالىق وداق باسشىلىعىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزەدى دەپ كۇتىلۋدە. اتالعان ماسەلە مىنە, سول تۇستا تالقىلاناتىن بولادى.بۇكىلالەمدىك بانك ۆيتسە-پرەزيدەنتىنىڭ پىكىرى
«مۇناي باعاسىنىڭ قازىرگى قۇلدىراۋى بۇتىندەي العاندا, جاھاندىق ەكونوميكا ءۇشىن ءتيىمدى بولىپ وتىر», دەپ مالىمدەدى بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى اكسەل ۆان تروتسەنبۋرگ وسى اپتانىڭ باسىندا جاپونيانىڭ «يوميۋري» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا. «قازىرگى الەم بۇتىندەي العاندا مۇناي يمپورتتاۋشى ەلدەردەن تۇرادى دەپ ايتۋعا بولادى. ويتكەنى, مۇنايدى ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ سانى ساناۋلى. ال مۇنايدى پايدالانبايتىن ەل جوق. سوندىقتان مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى, جاھاندىق دەڭگەيدە ويلايتىن بولساق, ەكونوميكا ءۇشىن ءتيىمدى بولىپ تابىلادى. باعانىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى ارتىلعان قارجىنى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا جۇمساۋعا جانە الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى شەشۋ ىسىمەن نەعۇرلىم بەلسەنە شۇعىلدانۋعا جول اشىلادى», دەدى ول ءوز سۇحباتىندا. ۆان تروتسەنبۋرگتىڭ ايتۋىنشا, قازىر قۋات جەتكىزۋشىلەر جۇيەسىندە ءىرى وزگەرىستەر بايقالىپ وتىر. «ەگەر قازىرگى جاعداي بۇدان ءارى سوزىلا بەرسە, ودان مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى تابيعي گاز بەن كومىر باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلەدى. وسىنىڭ اقىرىندا الەمدىك ەكونوميكا ۇتىسقا شىعادى», دەدى ول ءوز بولجامدارىن ودان ءارى جالعاستىرا وتىرىپ. دايىنداعان سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان».