مىرىشتى تەرەڭ وڭدەيتىن زاۋىت

بۇگىندە ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تۋرا­لى ءسوز بولا قالسا, «جاۋعا اتىلعان 10 وقتىڭ 9-ى قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن دەرەك الدىڭىزدان شىعادى. شىمكەنت قورعاسىن زاۋىتى 1934 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا ءبىرىنشى قورعاسىنىن شىعاردى. 1937 جىلى زاۋىت وداقتاعى قورعاسىن ءوندىرىسىنىڭ 75,3 پايىزىن ءوندىردى. الايدا تاۋەلسىزدىكتى ەندى العان توقىراۋ جىلدارىندا زاۋىت قايتا-قايتا ىستەن شىعىپ, قورشاعان ورتاعا اۋىر زالالىن تيگىزە باستادى. زاۋىت ماڭىنداعى وڭدەلگەن وندىرىستىك قالدىق كولەمى 2,5 ملن توننادان استى. ەل ىشىندە ءتۇرلى اۋرۋ كوبەيدى. ەكولوگتەر دابىل قاقتى. وندىرىستە ابدەن پايدالانىلىپ, زيانسىز قالدىق رەتىندە سىرتقا شىعارىلعان ءۇيىندىنى زەرتتەگەن عالىمدار ودان تۇزدارمەن لاستانعان مىرىش, مىس جانە مىشياك سياقتى اۋىر مەتالداردى تاپقان. قالا تۇرعىندارى دەمىكپە, انەميا, اللەرگيا سياقتى سوزىلمالى اۋرۋعا كوپ شالدىعا باستادى.

سول كەزدە تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ابدىمالىك ءاشىروۆ اعزاعا سىڭگەن قورعاسىندى شىعارۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتىپ ەدى. ياعني قورعاسىن قانداي مولشەردە بولسا دا سۋدا, اۋادا جينالا بەرەدى. ال ۋلانعان ادامنىڭ كوپ ءومىر سۇرە المايتىنى بەلگىلى. بۇل زاۋىتتا ءوزىمىز دە سان مارتە بولدىق. قۇرىلىسى قاۋساپ, ەسكى تەحنولوگياسى لەكەرلەۋگە كەلمەيتىن زاۋىتتى سىرىپ تاستاماستان باسقا امال جوق-تى. شەتەل ينۆەستورلارى دا تاۋەكەلگە بارا الماي تۇرعاندا, قۇتقارۋشى ءوز ەلىمىزدەن تابىلدى. ول – «ساۋتس-ويل» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى, تالاي ءوندىرىس ورىندارىن اياعىنان تىك قويعان ىسكەر ازامات سەرىكجان سەيىتجانوۆ. كاسىپكەر زاۋىتقا 13,3 ملرد تەڭگە, ال جانىنداعى يندۋستريالىق ايماققا 30,8 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتتى. مىرىش وكسيدىن وندىرەتىن زاۋىت جىلىنا 300 مىڭ توننا قالدىقتى وڭدەيدى.

ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى زاۋىتتىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە ارنايى كەلگەن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆتىڭ ايتۋىنشا, «ساۋتس-ويل» كومپانياسىنىڭ قالدىقتاردى وڭدەپ, ودان شەتەلدەرگە ەكسپورتتالاتىن ونىم­دەردى ايىرىپ وتىرۋى – ۇلكەن ەرلىك.

مەملەكەت باسشىسى اۋىر ونەركاسىپ­­­تەگى قال­دىقتاردى ەكولوگياعا اسەر ەتپەي­­­­­­تىندەي تەرەڭ وڭدەۋدى مىندەتتەگەن ەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تابىستى ورىندالىپ كەلەدى. ماسەلەن, وسى زاۋىتتىڭ مىرىشتى كونتسەنتراتتارىن ەۋروپا ەلدەرى مەن قىتاي ساتىپ الىپ جاتىر.

«مەملەكەت ءۇشىن اۋىر ونەركاسىپ تە, ەكولوگيالىق احۋال دا وتە ماڭىزدى. مىرىش وكسيدىن وڭدەيتىن وسى جاڭا زاۋىت ەكى جاعىن دا قامتىپ وتىر. بۇل وتكەن جىلدىڭ سوڭىنداعى جاعىمدى جاڭا­لىق­تار­دىڭ بىرەگەيى بولدى. سون­دىق­تان رەسمي اشىلۋعا ارنايى كەلگەن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ پەن «ساۋتس-ويل» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى سەرىكجان سەيىتجانوۆقا, جوبانى قارجىلاندىرىپ وتىرعان «Bereke Bank» اق شىمكەنت قالاسى فيليالىنىڭ توراعاسى مارات وتەمىسوۆكە شىن جۇرەك­­­تەن العىس ايتامىن», دەدى قالا اكىمى عابيت سىزدىقبەكوۆ.

سەرىكجان سەيىتجانوۆتىڭ سوزىنشە, قوسىمشا پەشتەر ىسكە قوسىلعان سوڭ وڭدەۋ قۋاتتىلىعى دا وسە تۇسەدى. قازىر يندۋستريالىق ايماقتا 176 700 شارشى مەتردى قامتىعان وندىرىستىك نىساندار دا­يىندالىپ جاتقان كورىنەدى. سول كەزدە 3 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلماق. زاۋىتتاعى قۇرىلعىلار ەۋروپا مەن قىتايدان اكەلىنگەن. قىزمەتكەرلەر دە شەتەلدە بىلىمدەرىن جەتىلدىرگەن ەكەن. يندۋستريالىق ايماق پەن زاۋىتقا تار­تىل­عان ينۆەستيتسيا كولەمى 50 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. تيىسىنشە, ون جىل ىشىندە قازىناعا 36,7 ملرد تەڭگە سالىق ءتۇسىمى اۋدارىلعان.

باقتيار تايجان,

جۋرناليست

شىمكەنت