حالىقتىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمى جىل سايىن ۇلعايىپ كەلەدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل جاعداي ەلدىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ ءبىرشاما جاقسارۋىمەن بايلانىستى. ماسەلەنىڭ مانىسىنە تەرەڭىرەك كوز جۇگىرتسەڭىز, جەكەلەگەن ايماقتاردا ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدىڭ ءبىرشاما كوبەيگەنىن اڭعارۋعا بولادى. ونىڭ ىشىندە كوكشەتاۋ قالاسى دا بار. جەرگىلىكتى جۇرت اششىلاۋ ازىلدەپ, وبلىس ورتالىعىن «اريستوندار قالاشىعى» دەيتىنى دە بار.
وسى ءبىر جالعىز اۋىز ءسوزدىڭ استارىندا كوپتەن قوردالانىپ قالعان كەلەلى ماسەلە جاتىر. ونىڭ ەڭ نەگىزگىسى, ورتالىقتاندىرىلعان ىستىق سۋدىڭ بولماۋى. سول سەبەپتى, قالا تۇرعىندارى سۋ جىلىتقىشتى جاپپاي پايدالانادى. دەمەك, كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ىرگەدەگى استانا نەمەسە پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا قاراعاندا ەلەكتر قۋاتىن شامامەن ەكى جارىم ەسە كوپ تۇتىنادى. بۇل جاي ءبىرشاما قيىندىق تۋىنداتىپ وتىر. ەلەكتر قۋاتىن تومەندەتىلگەن تاريفپەن تولەيتىندىكتەن شىعىندى وتەۋ مولشەرى وسە تۇسپەك. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2002 جىلعى جولداۋىندا ەلەكتر جابدىقتارى مەن جەلىلەرىنىڭ توزۋ كولەمىن 15%-عا دەيىن ازايتۋ تۋرالى مىندەت جۇكتەگەن. وسىنى ورىندايىن دەسە ءتيىستى مەكەمەلەردەگى قارجىنىڭ جەتىمسىزدىگى قول بايلاپ وتىر. ايتالىق, «كوكشەتاۋ ەنەرگو» سەرىكتەستىگىنە قاراستى توزىعى جەتكەن جەلىلەردى نەبارى 2%-عا جاڭعىرتۋ ءۇشىن 12 ملرد تەڭگە قاراجات قاجەت ەكەن. جاماپ-جاسقاعانىمەن, تۇتاس سالانىڭ سەرپىن الۋى قيىنداۋ. وسى ارادا حالقىمىزدىڭ «ەسكىنى جاماعانىڭ ەسى كەتەدى» دەگەن ناقىلى ەسكە تۇسەدى. ازىرگە قيىن ءتۇيىندى شەشۋ ءۇشىن ءبىرشاما تالپىنىس جاسالىپ-اق جاتىر.
قازىر ەلەكتر ەنەرگياسى مەن كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتۋعا ارنالعان ۇلتتىق جوبا ازىرلەنىپ, تالقىعا تۇسكەن. قوماقتى ينۆەستيتسيالاردى قاجەت ەتەتىن مودەرنيزاتسيا جوسپارى قاراستىرىلعان. ويعا العان شارۋانى وڭىنان رەتتەۋگە, الدىن الا جاسالعان ەسەپ بويىنشا 94 ملرد تەڭگە قاراجات قاجەت كورىنەدى.
– ارينە, ەلەكتر قۋاتىنىڭ تاپشىلىعى بار, – دەيدى «كوكشەتاۋ ەنەرگو» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى دوسىمحان ارالباەۆ, – KEGOC رەسپۋبليكالىق جابدىقتاۋشى ۇيىمىنىڭ قوسالقى ستانساسىنىڭ قۋاتى جەتە بەرمەيدى. كوكشەتاۋ قالاسىنداعى بارلىق قوسالقى ەلەكتر ستانسالارى قالانىڭ شىعىس جاق بەتىنە شوعىرلانعان. وبلىس ورتالىعى جىل ساناپ كەڭەيىپ كەلەدى. كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر كوپ سالىنىپ جاتىر. اسىرەسە سولتۇستىك-باتىس باعىتتاعى اۋماقتا قۇرىلىس قارقىندى جۇرۋدە. قازىرگى مىندەت – 220 كيلوۆاتتىق قوسالقى ستانسا سالۋ. ول قالانىڭ وڭتۇستىك جاقتاعى شاعىن اۋدانىندا سالىناتىن بولىپ كەلىسىلىپ وتىر. جاڭادان بوي كوتەرىپ جاتقان سارىارقا شاعىن اۋدانىندا دا تاعى بىرەۋىن سالۋ جوسپاردا بار.
بۇل اۋداندا الداعى ۋاقىتتا كوپبەيىندى اۋرۋحانا, ءزاۋلىم سپورت كەشەنى سالىنباقشى. بيۋدجەتتە قاراجات جەتكىلىكسىز بولعاندىقتان, قۇرىلىس سالۋشىلار كومەك قولىن سوزباق. سونداي-اق الدىن الا تۇزىلگەن باعدارلاما بويىنشا جۇمىس باستالعان كەزدە جەرگىلىكتى جۇرت تىلىندە «اۆتو قالاشىق» دەپ اتالاتىن اۋدانداعى قوسالقى ستانسانىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ مىندەتى تۇر. جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلە جاتقان كراسنويار سەلوسىمەن ەكى ورتاداعى ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ ارىز-شاعىمى دا جيىلەپ كەتتى. بۇل تۇستا دا قوسالقى ستانسا قۋاتىن كوبەيتۋ قاجەت. ال ۇزاق مەرزىمدى جوسپاردا بىرقاتار قوماقتى شارۋا قامتىلعان. ماسەلەن, قوپا كولىنىڭ اينالاسىنداعى قالىپتاسىپ وتىرعان قازىرگى جاعدايدى مەيلىنشە ءتيىمدى رەتتەۋ. ءدال وسىنداي جۇمىس كورىكتى بۋراباي باۋرايىندا دا قولعا الىنىپ, قوسالقى ستانسا تۇگەلدەي جاڭعىرتىلدى.
ەندى تاريف ماسەلەسى تۋرالى تالداپ ايتا كەتكەنىمىز ءجون. ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتەتىن سەرىكتەستىك 3 تاريف بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. ورتاشا تاريف شامامەن كيلوۆاتىنا 35 تەڭگە تولەسە, حالىق ەلەكتر ەنەرگياسىن تومەندەتىلگەن تاريفپەن پايدالانادى. بۇل شامامەن 20 تەڭگەنى قۇراۋى مۇمكىن. وسى اراداعى تاعى ءبىر تۇيتكىل تۋرالى انىقتاپ ايتا كەتكەن ءجون. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن كەزدە بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ قولدانىستاعى تارتىپپەن ءبىر كوزدەن شارت جاساۋعا قۇقىعى بولمادى. ال كونكۋرسقا شىققان كەزدە ماسەلە ءتىپتى شيرىعا ءتۇستى. وڭىردە جيىرماعا جۋىق ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتەتىن جەكەمەنشىك ۇيىمدار ءوزارا باسەكەگە تۇسەدى. ارقايسىسى جۋاننان جونىپ تابىس تاپپاق. ءتاريفتىڭ كوتەرىلۋ سەبەبى دە دەلدالداردىڭ دەگەنى بولىپ تۇرعاندىعىنان ەدى. وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا بارلىق جەكەمەنشىك ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتەتىن ۇيىمداردىڭ جۇمىسى توقتاتىلدى.
– ارينە, ءىشىنارا نارازىلىق بولماي قالعان جوق. ايتسە دە ەڭ قىمباتى – ەل مۇددەسى, – دەيدى دوسىمحان ءالىش ۇلى, – بۇل دۇرىس شەشىم بولدى. ەلەكتر جابدىقتارى مەن ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭارتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ءساۋىر ايىنان باستاپ ۇجىم قوسىمشا تابىس كولەمىن ەداۋىر ارتتىردى. جوسپار بويىنشا جاڭعىرتۋ جۇمىسىنا 2,7 ملرد تەڭگە باعىتتاۋ كوزدەلسە, بۇل جوسپار اسىرا ورىندالىپ, قازىرگى كۇنى 3,2 ملرد تەڭگەنىڭ جۇمىسىن اتقارىپ وتىرمىز. بىلايىنشا قىرۋار قارجى بولىپ كورىنگەنىمەن, ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ 0,5-0,7%-ى عانا جاڭعىرتىلدى. وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا ىلگەرى جىلجۋ بار. بىراق ءالى دە از. ەگەر تاريفتەر وزگەرىسسىز قالسا, ءوڭىردى ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن تۇتاستاي جاڭعىرتۋعا شامامەن 200 جىل قاجەت بولادى.
ەلەكتر جابدىقتارىنا قوماقتى قاراجات جۇمسالادى. ماسەلەن, كوپقاباتتى جاڭا تۇرعىن ۇيگە قويىلاتىن ترانسفورماتور قۋاتى بۇرىنعىسىنشا 400 كيلوۆاتتىق ەمەس 1 000 كيلوۆاتتىق بولۋى كەرەك. ءدال وسىنداي قۋاتقا سايكەس كەلەتىن اۆتوماتتار, اجىراتقىشتار, كابەلدەر كادەگە اسىرىلۋى شارت.
ءسوز اراسىندا كاسىپورىننىڭ تابىستى ءىس-قيمىلى تۋرالى دا سارالاي ايتا كەتكەن ءجون. 2018 جىلى بەكىتىلگەن ينۆەستيتسيالىق باعدارلامانىڭ مولشەرى 818 ملن تەڭگەنى قۇراسا, 2024 جىلى بۇل كولەم 2 ملرد 700 ملن تەڭگەگە جەتكەن. قازىر ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى جاڭارتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىر. سوڭعى بەس جىلدا 110 بىرلىك اۆتوكولىك ساتىلىپ الىنعان, ونىڭ 72-ءسى ارنايى تەحنيكا. تەحنيكالىق جانە اكىمشىلىك قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا دا كوپ كوڭىل بولىنەدى. 2019 جىلدان باستاپ 16 عيماراتقا 231 ملن تەڭگەگە كۇردەلى جانە اعىمداعى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن. 2016 جىلى ورتاشا جالاقى 46 579 تەڭگە بولسا, بيىل 330 مىڭ تەڭگەگە جەتىپ وتىر.
اقمولا وبلىسى