شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردىڭ ۇلەسى ارتتى

وتكەن 11 ايدا ەلىمىزدە ءىجو ءوسىمى 4,4% قۇراعان. ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتور بولدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى نۇرلان بايبازاروۆ اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 13,4%, قۇرىلىستا – 10,3%, ساۋدا-ساتتىقتا – 8,2%, كولىك پەن قويمالاۋدا – 8,1%, وڭدەۋ ونەركاسىبىندە – 5,3% ءوسىم بالعانىن باياندادى. سونداي-اق اقپارات جانە بايلانىس, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالالارىنداعى وڭ سەرپىن اتاپ ءوتىلدى.

پرەمەر-مينيستر ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار ءبىرشاما ناتيجە بەرگەنىنە نازار اۋداردى. اۋىل شارۋاشىلىعى, وڭدەۋ ونەركاسىبى, قۇرى­لىس پەن كولىك سالاسىنداعى ءوسىم جىلدىق جوسپارلى كورسەتكىشتەردەن اسىپ ءتۇستى.

وڭىرلەردەگى جاعداي بويىنشا نەگىزگى ماكرو­ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر كوشباس­شىلارى قاراعاندى, قىزىلوردا, پاۆلودار جانە تۇركىستان وبلىستارى, سونداي-اق استانا مەن شىمكەنت قالالارى ءوسۋدى قامتاما­سىز ەتتى. ەڭ تومەن كورسەتكىشتەر اتىراۋ, ماڭعىستاۋ, جامبىل, باتىس قازاقستان, اقمولا جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا تىركەلدى.

اتالعان ءوڭىر اكىمدەرىنە قالىپتاس­قان جاعدايدى وزگەرتۋ ءۇشىن ءتيىستى ءىس-شارالار قا­بىلداۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار وڭىر­لەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونومي­كا­­­لىق دامۋىن جانداندىرۋعا تىڭ تاسىل­دەر قاجەت. باعد­ار­لامالىق قۇجاتتاردىڭ ورىندالۋ بارى­سىن جۇيەلى ۇيلەستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ما­ڭىزدى. ءتيىستى تاپسىرما پرەمەر-ءمينيستر­دىڭ ورىنباسارى قانات بوزىمباەۆقا جۇكتەلدى.

ۇكىمەت باسشىسى ەكونوميكانى ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ باعىتىندا بەلسەندى شارالار قابىلداۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«بىزدە ينۆەستيتسيالىق دامۋدىڭ ايقىن باعىتى بار. بىراق ينۆەستيتسيا تارتۋ – مىندەتتىڭ جارتىسى عانا. ماڭىزدى مىندەت – جوبالاردى ساپالى سۇيەمەلدەۋ, تۋىندايتىن ماسەلەلەردى شەشۋ مەن ولاردىڭ تابىستى ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ. سىرتقى ىستەر جانە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۇيەمەلدەۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋدى تاپسىرامىن. ينۆەستورلاردىڭ پروبلەمالارىن بىردەن رەتتەپ, شەشىمىن تابۋ كەرەك. سونداي-اق اكىمدىكتەرگە ايماقتىق ينۆەستيتسيالىق شتابتاردا تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە قاراۋدى تاپسىرامىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ينۆەستيتسيا مەن قوسىمشا قۇنى جوعارى وندىرىستەردى تارتۋعا دايىن ينفراقۇرىلىمنىڭ قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. اكىمدىكتەر تاراپىنان قاجەتتى قارجىلاندىرۋعا جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەيدى, وسىعان بايلانىستى وڭىرلەر بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ كەزىندە ونەركاسىپتىك الاڭداردىڭ ينفرا­قۇرىلىمىن سالۋعا قاراجات ءبولىنۋىن ەسكەرۋى تاپسىرىلدى.

ەلەكتر ەنەرگياسى, جىلۋ جانە سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋىن تومەندەتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. سالالىق مينيسترلىكتەر مەن وڭىرلەر ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسىن ساپالى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاعىنان تەپە-تەڭدىكتى ساقتاي وتىرىپ, كوممۋنالدىق قىزمەت تاريفتەرى مەن باعالارىنىڭ نەگىزسىز ءوسۋىن باقىلاۋعا الۋ مىندەتى قويىلدى. ينفلياتسياعا رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەت تاريفتەرى مەن باعا­لارى­نان بولاتىن اسەردىڭ ەڭ تومەن ۇلەس سالماعىن ەكونوميكالىق ساياسات جونىندەگى كەڭەس بەلگىلەگەن دەڭگەيدە ساقتاۋ جۇكتەلدى.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە تابيعي گاز بەن مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن ارتتىرۋ بويىنشا شارالاردى كۇشەيتۋ بويىنشا تاپسىرما بەرىلدى. پرەمەر-مينيستر 2025 جىلى مۇناي ءوندىرۋدى جوسپارلانعان كولەمدە قامتاماسىز ەتۋ قاجەت ەكەنىن باسا ايتتى.

قاراشا ايىندا جىلدىق ينفلياتسيا 8,4%-عا دەيىن باسەڭدەدى. بۇل – الەۋمەتتىك ماڭىزدى ماسەلە, سوندىقتان, ونى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت. بۇل جۇمىستا تۇراقتاندىرۋ قورلارىن, فورۆاردتىق شارتتاردى, سۋبسيديالاۋ سياقتى قولدا بار تەتىكتەردى بەلسەندى پايدالانۋ كەرەك. سونىمەن قاتار يمپورتقا تاۋەلدى ونىمدەر ءوندىرىسىن كەڭەيتۋ قاجەت.

ۇكىمەت باسشىسى ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ وڭ قارقىنىن ساقتاپ قالۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى مينيسترلەر مەن اكىمدەرگە بولىنگەن قاراجاتتىڭ تولىق ءارى ۋاقتىلى يگەرىلۋىن ەرەكشە باقىلاۋعا الۋ, قارجى مينيسترلىگىنە بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىنىڭ اتقارىلۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ تاپسىرىلدى.

ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلىمىزدەگى سيرەك كەز­دەسەتىن جانە جويىلىپ كەتۋ قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جانۋارلاردى ساقتاۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىنە شىقتى. ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ اتالعان باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس پەن «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن جانۋارلاردى قورعاۋ ماقساتىندا باعدارلامالىق قۇجاتتاردىڭ دايىندالۋى تۋرالى باياندادى. 

بۇگىندە «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن جانۋار­لاردىڭ 220-دان استام ءتۇرى بار. ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمي­نيسترى 2005–2023 جىلدار ارالىعىندا ات­قارىل­عان جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا توعاي بۇعىلارىنىڭ سانى 350-دەن 1 147 باس­قا دەيىن, قۇلاندار 1 112-دەن 4 493-كە دەيىن, ارقارلار 8 835-تەن 20 316-عا دەيىن, قارا­قۇيرىقتار سانى 12,5 مىڭنان 15,4 مىڭ­عا دەيىن وسكەنىن ايتتى. قازىرگى تاڭدا مينيسترلىك ومىرتقاسىزداردىڭ 21 ءتۇرىن الىپ تاستاۋ جونىندە ۇسىنىس ەنگىزدى.

پرەمەر-مينيستر سيرەك كەزدەسەتىن جانە جويىلىپ كەتۋ قاۋپى تونگەن فاۋنانى ساقتاۋ باعىتىندا ناتيجەلى جۇ­مىس ىستەۋگە ەكوجۇيەلەر مەن جانۋارلار تۇرلەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋدى, قور­عاۋ مەن باعالاۋدى كوزدەيتىن كەشەندى ءتاسىل قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ماسەلەدە قاجەتتى عىلىمي زەرت­تەۋ­لەر جۇرگىزۋ, حالىق­ارا­لىق وزىق تاجىري­بە, جاڭا تەحنولوگيا­لار مەن اقپاراتتىق جۇيەلەر­دى ەنگىزۋ دە ماڭىزدى. قازىرگى ۋاقىتتا پيلوتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان «Tabigat» تابيعي رەسۋرستار كارتاسىن نەگىزگە الۋ ۇسىنىلادى. پلاتفورما قورشاعان ورتانىڭ قازىرگى جاي-كۇيى, ورمان جانە سۋ رەسۋرستارى, جانۋارلار دۇنيەسى مەن بالىق شارۋاشىلىعى تۋرالى قاجەتتى اقپاراتتى قامتيدى. پرەمەر-مينيستر اتالعان پلاتفورمانى 2025 جىل­دىڭ باسىنان ىسكە قوسۋدى تاپسىردى.

«شەتەلدىك ۇيىمداردىڭ قولداۋىمەن قازاقستاندا تۇران جولبارىسى مەن پرجەۆالسكي جىلقىسىنىڭ پوپۋلياتسيا­سىن قايتا جاڭعىرتۋ باعىتىندا بىرەگەي جو­با­لار ىسكە اسىرىلا باستادى. جان­ۋار­لار دۇنيەسىنىڭ سيرەك كەزدەسەتىن تۇر­لەرىن جانە جالپى العاندا ەلىمىزدىڭ بيو­الۋان­دىلىعىن ساقتاۋ جونىندەگى ما­ڭىز­دى جوبالاردى جالعاستۋرى قاجەت», دەدى ول.

قازىرگى ۋاقىتتا ەكولوگيا مينيسترلىگى ازىرلەپ جاتقان بيوالۋاندىلىقتى ساقتاۋ تۇجى­رىمداماسى سيرەك كەزدەسەتىن جانە جو­يى­لىپ كەتۋ قاۋپى تونگەن جانۋارلار­دىڭ تۇر­لەرىن ساقتاۋ جۇمىسىندا نەگىزگى قۇ­جات­قا اينالۋعا ءتيىس. ولجاس بەكتەنوۆ مي­نيستر­لىك باسشىلىعىنا جانە باس­قا دا مۇد­دەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا عىلىمي قوعام­داس­تىقپەن بىرلەسىپ, تۇجىرىم­داما­دا كوز­دەلگەن بارلىق ءىس-شارانى ەگجەي-تەگ­جەي­لى پىس­ىقتاۋدى جانە قۇجاتتى 2025 جىل­عى تا­مىزدا ۇكىمەت قاراۋىنا ەنگىزۋدى جۇكتەدى.

جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا اڭشىلىق القاپتاردىڭ رەزەرۆتىك قورىندا مامانداندىرىلعان ۇيىمدار قۇرۋ جۇمىسىن 2025 جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ كەرەك. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ 9 وبلىسىندا 15 ملن گا جەر قورعالماعان كۇيىندە قالىپ وتىر.

سونىمەن قاتار يتەلگىنى جويىلىپ كەتۋدەن قورعاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. قۇستىڭ بۇل ءتۇرى حالىقارا­لىق تابيعاتتى قورعاۋ وداعىنىڭ قىزىل تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. ءتيىستى ۆەدومستۆولار بىرلەسىپ, يتەلگى سانىن انىقتاپ, ونى قايتا جەرسىندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ شاراسىن قولعا الۋى قاجەت.

ۇكىمەت باسشىسى قورشاعان ورتانى قورعاۋ قىزمەتىن كۇشەيتۋگە نازار اۋداردى.

«قازاقستاندا تابيعاتتى قورعاۋ قىزمە­تىن جانداندىرۋ قاجەت. فلورا مەن فاۋناعا قۇرمەتپەن قاراۋعا, ەكولوگيالىق پروب­لەما­لاردى ورتاق كۇش-جىگەرمەن شەشۋ­گە, سول ارقىلى ەلىمىزدىڭ بىرەگەي تابيعا­تىن ساق­تاۋعا تاربيەلەۋ ءلازىم», دەدى پرەمەر-مينيستر.