جاڭا قويىلىمداردى جىبەرمەيتىن الماتىلىقتار ءۇشىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى تاتيانا تارسكايانىڭ ەسىمى بوتەن ەمەس. ونەردە جولى بولعان, وتاندىق ساحنادا وزىندىك ورنى بار, تالاي اكتريسا تەك ارمانداپ وتكەن رولدەر بۇيىرعان تۇلعانى تانىمايتىندار كەمدە-كەم دەسەك تە بولادى.
راسىندا دا تالانتتى اكتەرلىق جۇپتان تۋعان, ساحنانىڭ ار جاعىندا وسكەن تاتيانا تارسكايانىڭ ءوزى دە تۋرا 55 جىلىن ساحنا ونەرىنە سىيلاعان تۇلعا. جاسى 85-كە كەلسە دە الماتىداعى اتى اڭىزعا اينالعان ناتاليا ساتس اتىنداعى ورىس مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىندا اكتريسا جارتى عاسىردا تەاتردىڭ التىن قورىنا ەنگەن جۇزدەن استام ءرول سومداپتى. ءدال وسى كۇندەرى دە تاتيانا نيكولاەۆنا «ناد كۋكۋشكينىم گنەزدوم», «ساتس. حرونيكا ودنوي رەپەتيتسي», «موي دەدۋشكا بىل ۆيشنەي», «گارولد ي مود», «پريمادوننى» سپەكتاكلدەرىندە ونەر كورسەتىپ ءجۇر.
تاتيانا تارسكايانىڭ ەسىمى ونەر مايتالمانى رەتىندە «قازاقستان ەنتسيكلوپەدياسى» مەن «قازاقستاننىڭ التىن كىتابىنا» ەنگىزىلسە, مەملەكەتتىك ناگرادالارى مەن «جىل اكتريساسى» اتاعى – سىڭىرگەن ەڭبەگى مەن تالانتىنىڭ مويىندالعانى.
– مەن اكتەرلەردىڭ وتباسىندا ومىرگە كەلىپپىن, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن تاتيانا نيكولاەۆنا. – شىر ەتىپ دۇنيە ەسىگىن اشقانىمدا اتا-انام گروزنىي تەاترىنىڭ ساحناسىندا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن, ال مەن, ەمىزۋلى نارەستە, ساحنا ارتىندا جاتىپ, بۇكىل رۋحىن بويىما ءسىڭىرىپ ءوستىم. ءجيى كوشىپ-قوناتىنبىز. گروزنىيدان كەيىن اتا-انام سۆەردلوۆسكىدە جۇمىس ىستەدى. سوعىس باستالعاندا, تەاتردىڭ جارتىلاي جەرتولەسىندە تۇردىق. ۇستەلگە شىعىپ الىپ, تەرەزەگە قاراپ, تەك قانا ارى-بەرى ءجۇرىپ بارا جاتقان اياقتاردى كورەتىنىم ەمىس-ەمىس ەسىمدە. اياقتار, اياقتار, كىشكەنتاي جانە ۇلكەن اياقتار... بىراق ۇستىمىزدە تەاتر بار ەكەنىن بىلەتىنمىن. ريگاعا كوشكەن كەزىمىزدە انام جاس كورەرمەندەر تەاترىندا, ال اكەم ورىس دراما تەاترىندا جۇمىس ىستەي باستادى.
ايتقانداي, تاتيانا تارسكايانىڭ اناسى – ۆيكتوريا توپوركوۆا – لاتۆيا كسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, شاعىن, سۇيكىمدى اكتريسا بولعاندىقتان, ساحنادا كۇلبيكە, تۇيمەقىز, قىزىل تەلپەك سىندى رولدەر بۇيىرعان ەكەن. اكەسى نيكولاي تارسكي-ارتەمەنكو بولسا – سىمباتتى, شاشى قارا, كوگىلدىر كوزدى, ەڭسەلى, سول كەزدەگى ايگىلى كينواكتەر درۋجنيكوۆقا ۇقساعان.
– انام ريگا جاس كورەرمەندەر تەاترىندا «قار حانشايىمى» سپەكتاكلىندە گەردانى ويناپ جۇرگەندە, مەكتەپتىڭ باستاۋىش سىنىپتارىندا وقيتىن ەدىم. گەردانى قاراقشىلار ۇستاپ العاندا ولەردەي قورقىپ, ورىندىقتىڭ استىنا قۇلاپ, ەڭىرەگەنىم ەسىمدە جانە بۇل شىن گەردا ەكەندىگىنە سەندىم, ءتىپتى اياپ, جانىم اشىپ كەتتى. وسىنداي تولقۋلى ساتتەر جان-دۇنيەمدە تەرەڭ ءىز قالدىرىپ, تاعدىرىما, ماماندىق تاڭداۋىما دا اسەر ەتسە كەرەك.
تاتيانا نيكولاەۆنا بىردەن اكتريسا اتانا سالماعان, سەبەبى بۇعان اكە-شەشەسى قارسى بولادى. ريگادا مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن قۇرىلىس ينستيتۋتىندا وقىپ جۇرسە دە, تەاترعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى بۇرىنعىدان دا كۇشەيە تۇسكەندىكتەن, ەشكىمگە ايتپاي, جاسىرىن ەمتيحان تاپسىرىپ, ريگا تەاتر ستۋدياسىنا قابىلدانادى. وسى وقۋدى بىتىرگەننەن كەيىن تاتيانا ۆورونەجدەگى ەكسپەريمەنتالدى تەاتردى بەتكە الادى. ال ەكى جىلدان كەيىن الماتىداعى ورىس جاس كورەرمەندەر تەاترىنان شاقىرتۋ العانى بۇگىنگىدەي كوز الدىندا. بۇل – 1968 جىلدىڭ قىركۇيەگى بولاتىن, مىنە, سودان بەرى اكتريسا تارسكايا تابان اۋدارماي ءتول تەاترىنا ادال بولىپ كەلەدى.
– مەنىڭ جولىم بولدى, – دەيدى تاتيانا نيكولاەۆنا, – ءومىر بويى ونەر ادامدارىنىڭ نەمەسە ونى جاقسى كورەتىن, تۇسىنەتىن جانداردىڭ اراسىندا كەلە جاتىرمىن.
ءوزىمدى سوعىستان كەيىنگى كەزەڭنىڭ, الپىسىنشى جىلداردىڭ بۋىنىنا جاتقىزامىن. ول كەزدەگىلەر مۇلدەم باسقا ەدى. وسى ءداۋىردىڭ ادامدارى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەر مەن كۇيزەلىستەن كەيىن سۇلۋلىق پەن ونەرگە, شىعارماشىلىققا جان-تانىمەن ۇمتىلىپ, ونى جۇرەگىمەن قابىلدادى.
اكتەرلىك تۇرعىداعى تاعدىرىم وتە ءساتتى ءورىلدى. مەندە «جولشىباي» رولدەر بولعان جوق, مەن ءۇشىن ءاربىر ءرول, ءتىپتى كىشكەنتاي ءرولدىڭ ءوزى ماڭىزدى ەدى. بىلەسىز بە, تالانتتى رەجيسسەردىڭ قويىلىمدارىندا ويناعان كەزدە, ەشتەڭەنى وزگەرتكىڭىز كەلمەيدى. تەاتردا ءوز ورنىمدا, ءوز ورتامدا جۇرگەنىمدى ءتۇسىندىم, كەز كەلگەن اكتريساعا بۇيىرا بەرمەيتىن, ارمانداپ قانا وتەتىن رولدەردى ويناپ كەلە جاتىرمىن. سول ءۇشىن تەاترىما وتە ريزامىن! – دەيدى تاتيانا تارسكايا.
اقيقاتىندا, اكتريسانىڭ ساحنالىق قورجىنى قوماقتى, ماڭدايىنا جولى بولعىشتىق جازىلعان با دەرسىز. سونىمەن, 80-جىلداردىڭ ءى جارتىسىندا تەاتر ءاليا مولداعۇلوۆا تۋرالى قويىلىمدى ساحنالاعاندا تاتيانا تارسكايا باستى ءرولدى سومدايدى.
قويىلىمعا جازۋشىلار وداعىنىڭ اقساقالدارى كەلدى. كورىپ بولعاننان كەيىن ولار: «بۇل ءبىزدىڭ ءاليا!», دەپتى. اكتريسا تەننەسسي ۋيليامستىڭ «سىنىق قانات پەرىشتە» قويىلىمىندا اماندا ۋينگفيلد سياقتى ۇلكەن, سالماقتى ءرولدى ويناپ, وسى ەڭبەگى ءۇشىن 2000 جىلى زاماناۋي دراماتۋرگيا فەستيۆالىندە «ۇزدىك اكتريسا» ديپلومىنا يە بولادى. ول «مادمۋازەل دە بەل يل», «بارىمەن وڭاشادا», «ۆيردجينيا ۆۋلفتان قورىقپايمىن» قويىلىمدارىندا, «ەكى حانشايىم بولمايدى» سپەكتاكلىندە ماريا ستيۋارتتى, «ساتس» قويىلىمىندا ناتاليا ساتس سياقتى تالاي رولدەردى ويناپ كەلەدى.
– مەنىڭ ەرەكشە ءبىر سۇيىكتى ءرولىم بولدى. رەجيسسەر ەۆگەني پراسولوۆ ماعان جاقسى كورەتىن جازۋشىم فەدور دوستوەۆسكيدىڭ «قور بولعاندار مەن قورلانعاندار» شىعارماسىنىڭ جەلىسىمەن ساحنالانعان نەلليدىڭ بەينەسىن سەنىپ تاپسىردى. سول كەزدە باقىتتان توبەم كوككە ءبىر ەلى جەتپەي ءجۇردى دەسەم دە بولعانداي. ويتكەنى بۇل ءرول تۋرالى ءتىپتى, ارمانداپ تا كورمەگەن ەدىم. جاس كەزىمدە تاڭعا دەيىن ۇيىقتاماي, وسى پوۆەستى كورپە استىندا جاتىپ, شام جارىعىمەن وقىپ, كەيىپكەرلەردىڭ تاعدىرىنا ەگىلىپ جىلاۋشى ەدىم. رولدەر تاراتىلعاننان كەيىن پراسولوۆ ماعان كەلىپ: «مەن سىزگە باستى كەيىپكەر ناتاشانى ەمەس, نەلليدىڭ ءرولىن بەرگەنىمە رەنجىپ جۇرگەن جوقسىز با؟», – دەپ سۇراعاندا مەن: «و نە دەگەنىڭىز! نەللي – ارمانىم ەمەس پە؟ بۇل مەنىڭ سۇيىكتى دوستوەۆسكيىم عوي», دەپ جاۋاپ بەردىم. وسى قويىلىمنان كەيىن كورەرمەندەر ماعان ەندى ماسكەۋگە بارۋ قاجەتتىگىن جازىپ جاتتى.
تاتيانا تارسكايا ءوزىنىڭ تاماشا مانساپ جولىندا تالاي تالانتتى رەجيسسەرلەردىڭ قويىلىمدارىندا ويناسا, ونەر جولىنداعى ۇستازدارى دا شەبەرلىگىن جوعارى باعالاپ, ەڭ كۇردەلى جانە ءار الۋان رولدەردى سەنىپ تاپسىردى. دەگەنمەن, وسىنداي جارقىن ەستەلىكتەردىڭ اراسىندا اكتريسا ءۇشىن ەرەكشە قىمباتتى رەجيسسەر بار.
– رەجيسسەر بوريس پرەوبراجەنسكيدىڭ ماعان تيگىزگەن ىقپالى وراسان. مەنىڭشە, بويىمداعى اكتەرلىك جاڭا قىرلارىمدى وسى رەجيسسەر اشتى, ادام تابيعاتىن زەرتتەۋ ۇدەرىسىن ودان سايىن جاقسى كورە ءتۇستىم, وبراز, كەيىپكەرلەرىممەن بۇرىنعىدان دا تياناقتىراق جۇمىس ىستەي باستادىم. مەن ءۇشىن بۇل جارقىن, جەمىستى شىعارماشىلىق كەزەڭگە اينالدى. بوريس نيكولاەۆيچ تەاتردى جانە اكتەرلەردى قالاي جاقسى كوردى دەسەڭىزشى – وعان ارتىستەردىڭ تىنىسى اشىلىپ, ءوز رولدەرىنەن جاڭا دۇنيە تاپقانىن كورۋ ماڭىزدى بولاتىن. كىمنىڭ بولسا دا ءرولدى كەرەمەت ويناپ شىققانىن ارقاشان ماقتان تۇتىپ, تەاتر مەن ونەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمەن ءبارىمىزدى شابىتتاندىراتىن. ارينە, ءوزىمدى وسى رەجيسسەردىڭ اكتريساسى دەپ ەسەپتەيمىن.
جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, ءدال وسى كۇندەرى تاتيانا تارسكايانى «گارولد ي مود», «پريمادوننى», «پۋشكين live» جانە «ناد كۋكۋشكينىم گنەزدوم», «موي دەدۋشكا بىل ۆيشنەي» سياقتى بىرقاتار تاماشا قويىلىمنان كورۋگە بولادى. بىراق ونىڭ بارلىق جۇمىسىنىڭ ىشىندە رەجيسسەر گالينا پيانوۆانىڭ 2023 جىلى قويعان «ساتس. حرونيكا ودنوي رەپەتيتسي» قويىلىمى ەرەكشە ورىن الادى, وندا تاتيانا نيكولاەۆنا تەاتردىڭ نەگىزىن قالاۋشى ناتاليا يلينيچنا ساتستىڭ بەينەسىن سونشالىقتى تەرەڭدىكپەن سومدايدى.
تاعى ءبىر قىزىعى, وسى جەلتوقسان ايىندا اكتريسانىڭ مەرەيتويىنا وراي ساتس تەاترى «تاتيانا تارسكايا. تاعدىرىڭدى ويناپ شىعۋ» اتتى قايتالانباس ومىرباياندىق سپەكتاكلىن ۇسىنعالى وتىر. بايىرعى اكتريسا وسى قويىلىمدا جاڭا بۋىننىڭ ەكسترەمالدى جانرى – ستەنداپ-شوۋدا ءوزىن سىناپ كورمەك. قويىلىمنىڭ ءاربىر ءسوزى مەن وقيعاسىن توقىعان شىنايىلىق, تەرەڭدىك پەن ادامعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك تاتيانا تارسكايا ءۇشىن ءالى دە ۇلكەن مانگە يە ەكەندىگىن پاش ەتىپ, كورەرمەندەرگە اكتريسانىڭ شىعارماشىلىق عۇمىرىنا سۇڭگۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
الماتى