پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ترانسشەكارالىق حابتاردى دامىتۋ ماسەلەسى قارالدى. سونداي-اق وتىرىستا قۇرىلىس سالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى دە كۇن تارتىبىندە بولدى.
حالىقارالىق ءدالىزدى دامىتۋ – نەگىزگى مىندەت
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاكقاليەۆ شەكارا ماڭىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق حابتار جەلىسىن قۇرۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە ەلىمىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن نىعايتۋ شارالارى تۋرالى باياندادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدى ورتالىق ازياداعى نەگىزگى كولىك حابىنا اينالدىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە ۇكىمەت ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا ترانسشەكارالىق حابتار قۇرۋ – شەكارا ماڭىنداعى ساۋدانى دامىتىپ, ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا مەن ەلىمىزدىڭ كولىك-ترانزيتتىك الەۋەتىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزعا يە.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆ پرەمەر-مينيسترگە بۇگىندە اۋماقتارى تەمىرجول جانە اۆتوجولدارى ارقىلى قوسىلعان 5 ترانسشەكارالىق حابتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانى تۋرالى ايتىپ بەردى:
«قورعاس تورابى» قىتايمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى ەلەمەنتىنە اينالادى; «كاسپي تورابى» ترانسكاسپي باعىتىن بايلانىستىرۋشى بۋىن ءرولىن اتقارادى; «ەۋرازيا» ترانسشەكارالىق ساۋدا ورتالىعى رەسەيمەن ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى; «ورتالىق ازيا» حوكو وزبەكستانمەن شەكارادا وندىرىستىك كووپەراتسيانى دامىتۋعا جانە تاۋارلاردى تاراتۋعا ىقپال ەتەدى. يندۋستريالىق ساۋدا-لوگيستيكالىق كەشەن قىرعىز ەلىمەن شەكاراداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.سونىمەن قاتار ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارىندا كونتەينەرلىك حابتار مەن استانا, الماتى, شىمكەنت, اقتوبە قالالارىنداعى اۋەجايلاردا مۋلتيمودالدى اۋە حابتارىن قۇرۋ پىسىقتالىپ جاتىر. جوبالاردى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى سەرىك جۇمانعاريننىڭ جەتەكشىلىگىمەن جەدەل جۇمىس توبى قۇرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا جوبالار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە بەرىلدى. ءىس جۇزىندە ينۆەستورلارمەن بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋ قامتاماسىز ەتىلەدى.
پرەمەر-مينيستر ينۆەستورلاردى ىزدەۋ جانە حابتاردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. بارلىق جوسپارلانعان جوبانى تولىققاندى ىسكە قوسۋ جۇكتەردىڭ ءوتۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا, ونەركاسىپتىك ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋعا, سالىق تۇسىمدەرىن ۇلعايتۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
«وزبەكستانمەن شەكاراداعى «ورتالىق ازيا» حابى جوباسىنىڭ ءوزى تەمىرجولدىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن جىلىنا 20 ملن تونناعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اقتاۋ پورتىندا كونتەينەرلىك حاب قۇرۋ جۇكتى اۋىستىرىپ-تيەۋ كولەمىن جىلىنا 92 مىڭنان 300 مىڭ كونتەينەرگە دەيىن ۇلعايتۋعا جاعداي جاسايدى. جالپى, حابتار جۇيەسى ءبىزدىڭ ساۋدا سەرىكتەستەرىمىزبەن ءبىرتۇتاس ساۋدا-كولىك كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋعا ءتيىس. بۇل – مەملەكەتتەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن ايتارلىقتاي ارتتىرىپ, كورشىلەس ەلدەرمەن ستراتەگيالىق قارىم-قاتىناستى نىعايتا تۇسەدى. وسىنداي جوسپارلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ بارلىق رەسۋرسىن جۇمىلدىرۋ قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.
سونىمەن قاتار قىتاي, پارسى شىعاناعى, كاۆكاز جانە ەۋروپا نارىقتارىنا شىعۋدى قامتاماسىز ەتەتىن «شىعىس – باتىس», «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» جانە «ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى» دالىزدەرىنىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماڭىزدى.
ۇكىمەت باسشىسى سىرتقى ىستەر, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىكتەرى اكىمدىكتەرمەن بىرگە ءاربىر حابقا الەۋەتتى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ پۋلىن قۇرىپ, ولاردىڭ جوبالارعا قاتىسۋىن پىسىقتاۋدى, سونداي-اق حابتاردى باسقاراتىن كومپانيالاردىڭ جۇمىس جاعدايلارىن ايقىنداۋدى تاپسىردى. ەڭ باستىسى, حابتاردى بولاشاعى زور جوبالارمەن ساپالى تولتىرۋ بويىنشا جۇمىستى تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزىپ وتىرۋ قاجەت.
ونەركاسىپ مينيسترلىگى ۇلتتىق ەكونوميكا, قارجى مينيسترلىكتەرىمەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, ترانسشەكارالىق حابتاردى دامىتۋعا ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردى قۇرۋ مەن كەڭەيتۋ جونىندەگى قاجەتتى ءىس-شارالاردى ءبىر ايدىڭ ىشىندە قابىلداۋى قاجەت. اكىمدىكتەرگە حابتاردىڭ بارلىعىن بازالىق ينفراقۇرىلىممەن, سونىڭ ىشىندە ەلەكتر ەنەرگياسىمەن, سۋمەن, كولىك جولدارىمەن جانە كوممۋنيكاتسيالارمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇكتەلدى.
ولجاس بەكتەنوۆ يندۋستريالىق ساۋدا-لوگيستيكا كەشەنىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە قورداي اۋدانىندا قوسالقى ستانسا قۇرىلىسىن قىسقا مەرزىمدە قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنە ترانسشەكارالىق حابتار قۇرۋ مەن دامىتۋ جونىندەگى ۇدەرىسكە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىن ءتيىمدى ۇيلەستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى قويىلدى.
قۇرىلىستى باقىلاۋ مەن ۇلەسكەر قۇقىن قورعاۋ قاتاڭدايدى
وتكەن 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قۇرىلىس جۇمىسىنىڭ كولەمى 2023 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندەگى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا, 15,7%-عا ءوسىپتى. قانات شارلاپاەۆتىڭ ايتۋىنشا بيىل 18,03 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعان. وسى جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىنداعى ديناميكانى ەسكەرە وتىرىپ, قازىردىڭ وزىندە 16 ملن شارشى مەتر سالىندى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كورسەتكىشىنىڭ 107%-ىن قۇرايدى.
«وتباسى بانك» اق باسقارما توراعاسى ءلاززات يبراگيموۆا ۇكىمەت باسشىسىنا «ناۋرىز», «وتاۋ» جانە «اسىل مەكەن» سياقتى يپوتەكالىق باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ايتتى. 1 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا 6,6 مىڭنان اسا ادام قارىز رەسىمدەپ, ءوز باسپاناسىنىڭ يەسى اتانعان.
پرەمەر-مينيستر قۇرىلىس سالاسى ەل ەكونوميكاسىنداعى نەگىزگى سالالاردىڭ ءبىرى سانالاتىنىن, تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىن شەشۋگە, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2029 جىلعا دەيىن 111 ملن شارشى مەتر جاڭا تۇرعىن ءۇيدى ىسكە قوسۋ جونىندەگى العا قويعان مىندەتى شەڭبەرىندە 2023 جىلى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى وزەكتەندىرىلدى. بيىل ۇكىمەت اتالعان سەكتوردى ودان ءارى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا قوسىمشا ءىس-شارالاردى ىسكە اسىردى. اتاپ ايتقاندا, تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ تۋرالى زاڭ قابىلداندى, جاڭا جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكالىق باعدارلامالار ىسكە قوسىلىپ, قارجىلاندىرۋ كولەمى ارتتى.
ولجاس بەكتەنوۆ قۇرىلىس ساپاسى مەن ىرگەلەس ينفراقۇرىلىمدى ارتتىرۋدىڭ, بولىنگەن قاراجاتتى ءتيىمدى پايدالانۋ مەن تۇرعىن ۇيگە كەزەكتە تۇرعانداردى وزەكتەندىرۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتتى. ءسويتىپ وڭىرلەردەگى تىزىمدەردى تۇگەلدەۋدى جەدەلدەتۋدى تاپسىرىپ, كەزەكتە ناقتى مۇقتاج ازاماتتار بولۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ۇلەستىك قۇرىلىس ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. كەپىلدىك بەرمەي شارتتار جاساسۋ فاكتىلەرىن بولدىرماۋ ماقساتىندا ۇلەسكەرلەردى قوسىمشا قورعاۋ ءۇشىن زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى.
«كوپتەگەن قۇرىلىس كومپانياسى زاڭ تالاپتارىن اينالىپ ءوتىپ, ۇلەسكەرلەر قاراجاتىن تارتۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. ولارمەن ەشقانداي كەپىلدىك بەرمەستەن شارتقا وتىرادى. قازىر ءماجىلىس ۇلەستىك قۇرىلىس ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىن ازىرلەدى. مينيسترلىك دەپۋتاتتارمەن بىرگە ۇلەسكەرلەر قاراجاتىن تارتۋ ىسىنە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ نورمالارىن ساپالى پىسىقتاۋى قاجەت. بۇعان قوسا, ۇلەستىك قۇرىلىسقا قاتىستى شارتقا وتىرۋ تەتىگىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. ول ازاماتتارىمىز ءۇشىن تاۋەكەلدەردى تولىعىمەن جويۋعا ءتيىس», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى بيىل جانە كەلەسى جىلعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي جانە ينجەنەرلىك جەلىلەردى ىسكە قوسۋ جوسپارلارىن ورىنداۋ ءۇشىن ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنە ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, ءتيىستى جاعداي جاساۋدى تاپسىردى. جاڭا يپوتەكالىق باعدارلامالاردى جانە قۇرىلىستىڭ بولجامدى ءوسىمىن ەسكەرە وتىرىپ, جاۋاپتى مينيسترلىك مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ, قۇرىلىس جانە كوممۋنالدىق سەكتور جوبالارىنداعى وتاندىق ماتەريالدار ۇلەسىن ارتتىرۋىن قامتاماسىز ەتسىن دەدى. سونداي-اق قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ بويىنشا جوسپارلانعان جوبالاردى كەلەسى جىلى ىسكە قوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ جۇكتەلدى.
ەڭبەك رەسۋرستارى ورتالىعىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, 2030 جىلعا دەيىن قۇرىلىس سالاسىنا 200 مىڭنان اسا بىلىكتى مامان قاجەت بولادى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم, وقۋ-اعارتۋ, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنە نارىقتىڭ سۇرانىسىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى مامانداردى دايارلاۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى.