قازاق حاندىعىنىڭ قازىعى قاعىلىپ, تۋى كوتەرىلگەن كيەلى شۋ ءوڭىرى – الىمساقتان ءسوز زەرگەرى بولتىرىك شەشەن, ساۋىتبەك, قۋاندىق, قىل قوبىزدى بارماق, جاقسىباي, قىلىشباي, جيدەباي, ت.ب. اقىندارىمىزدىڭ كىندىك قانى تامعان وتانى.
ارينە, شۋ ءوڭىرىنىڭ ونەگەلى ونەرى جونىندە ءسوز قوزعالسا, ەڭ الدىمەن, ساۋىتبەك اقىن ويعا ورالادى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ىزعارلى كۇندەرى – 1942 جىلى اقپاننىڭ 13 جۇلدىزىندا وسى قاسيەتتى مەكەندە دۇنيەگە كەلىپ, اكەدەن ەرتە ايىرىلىپ جەتىمدىكتىڭ اششى ءدامىن تاتقانىنا قاراماستان ونەرگە جاستايىنان قانات قاققان اياز بەتباەۆتى ساۋىتبەكتىڭ ءىزباسارى دەسەك, ەشكىم داۋ تۋدىرا قويماس. كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە ۇلتتىق ونەردىڭ ۇلى تۇلعالارىن ناسيحاتتاي الماي جاتقانىمىزدا, اياز اقىن ساۋىتبەك شىعارمالارىن ورىنداۋ ارقىلى ماحابباتتىڭ جارشىسىنداي «اقبوپە» ءانىن اسقاقتاي اۋەلەتتى. جاستايىنان جامبىل, كەنەن, جيدەباي اقىنداردىڭ اندەرىن ۇناتقاندىقتان, اياكەڭ جالىقپاي جاتتاپ وسكەن. اۋلىنا ارنايى ات باسىن بۇرا كەلگەن كەنەكەڭنىڭ الدىنان كەتپەي, تاڭ اتقانشا ونىڭ ولەڭدەرىن تىڭدايتىنىن ايتاتىن. سوندىقتان بۇكىل رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى كولەمىندە اتالىپ وتىلگەن كەنەن ازىرباەۆتىڭ 90 جىلدىق تويىندا:
«جامبىل مەن سارىباستان العان باتا,
اسسالاۋماعالايكۇم كەنەن اتا!
ارىنى باسىلماعان البىرت ەدىم,
سوزىمدە كەشىرىڭىز بولسا قاتا.
مەن ەدىم بەتباي ۇلى اياز اتىم,
ولەڭگە جاستايىمنان بولدىم جاقىن.
شامامنىڭ كەلگەنىنشە جەتكىزەيىن,
جۇرەكتىڭ سىزگە دەگەن ماحابباتىن.
ۇستىندە تويىڭىزدىڭ كەزىم كەلدى,
قاسيەتتى الدىڭىزدان باتا الاتىن»,
دەپ توگىلتە-تەرمەلەتىپ جىر ارناعانى ءدۇيىم جۇرتقا بەلگىلى. وسى تويدا كەنەن اتامىز جىر ءدۇلد ۇلى اتانا باستاعان اياز ۇلىنا اق باتاسىن بەرەدى. 70-جىلداردان بەرى قايمىقپاي, جۇرەكسىنبەي جاستارىمىزدى ۇلتجاندى, يماندىلىق باعىتپەن رۋحاني جاڭارۋ جولىنا تۇسۋگە ۇندەگەن «ارۋاقتى بابالاردى ارداقتاعان جىر» تولعاۋى ەلدىڭ ەسىندە شىعار.
كيەلى شۋ وڭىرىندە اتاعى جەر جارعان بابالارىمىزدىڭ بىرقاتارىمەن ۇزەڭگىلەس بولعان جاقسىباي جانتوبەتوۆ سەكىلدى اقىن ءومىر سۇرگەن. اياز جاقسىباي اتاسىن جاس كەزىندە كورگەن ەكەن. بىردە ول كىسى ايازعا بىلاي دەپ باتا بەرىپتى:
ء«انىڭ ءماندى ەكەن,
ءسوزىڭ ءدامدى ەكەن.
سالەم بەرسەڭ, باعىڭ جانسىن.
ونەرىڭ جالىنداسىن.
ونەردىڭ جولى قيىن جول:
كەيدە قابىنارسىڭ,
بىراق تالماي ىزدەنسەڭ,
حالقىڭا تانىلارسىڭ,
ءاۋمين!» – دەگەن اتامىزدىڭ اق باتاسى شىعار, اياكەڭ ونەر جولىندا جالىقپاي-تالماي تالاي اسۋلاردى باعىندىرىپ, حالقىن جاۋھار جىرلارىمەن سۋسىنداتا ءبىلدى. اياز بەتباەۆتىڭ ورىنداۋىنداعى ون عاسىردان استام بۇرىن ءومىر سۇرگەن شىعىستىڭ جەتى جۇلدىزىنىڭ ءبىرى ومار ھايامنىڭ رۋبايلارى جانە «جاس تۋرالى», «قادىرلەيىك دوستاردى», ت.ب. جىر-تەرمەلەرىمەن قاتار «اق قايىڭ», «ساعىنىش», «ماحاببات جۇلدىزى», «ج ۇلىنعان گۇل», ت.ب. ليريكالىق اندەرى اۋليەاتا اسپانى مەن شۋ وڭىرىنەن تىسقارى جەرلەردە دە اۋەلەتە شىرقالىپ كەلەدى. ماسكەۋدەگى «مۇراگەر» قازاق مادەني ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى جانىبەك ەلىكباەۆتاي دارقان ازاماتتىڭ دەمەۋشىلىگىمەن جارىق كورگەن «جەتىسۋ اۋەندەرى» ءان-كۇي جيناعى رەسەي, قىتاي, موڭعولياداعى قانداستارىمىزعا كەڭىنەن تارالدى. ا.بەتباەۆ ماسكەۋدە وتكەن ءىى دۇنيەجۇزىلىك حالىق شىعارماشىلىعى فەستيۆالىنىڭ لاۋرەتى اتاندى. سونىمەن بىرگە اياكەڭ تولە بي, اباي, باۋىرجانداي دانا دا باتىر بابالارىمىزدىڭ رۋحتارىنا باعىشتالعان ونەر كەشتەرىنە قاتىستى. حالقىمىزدىڭ قاھارمان ۇلىنا اينالعان قايرات رىسقۇلبەكوۆتىڭ ارۋاعىنا باعىشتاپ قايىرىمدىلىق كونتسەرتىن ۇيىمداستىرىپ, ودان تۇسكەن قارجىعا مويىنقۇم اۋدانىنىڭ بىرلىك اۋلىنداعى جاس بوزداق ەسكەرتكىشىنىڭ اينالاسىن جوندەتتىردى. ال 1996 جىلى 13 ناۋرىزدا قايراتتىڭ 30 جاسقا تولۋ قۇرمەتىنە الماتىداعى ساۋلەت-قۇرىلىس اكادەمياسىنا سۇيىكتى شاكىرتى بازارباي اسقارتەگىمەن ارنايى بارىپ, جاستارعا ءتالىم-تاربيەلىك ماڭىزى زور كەش بەردى.
«شاكىرتسىز ۇستاز – تۇل» دەپ اتالارىمىز بەكەر ايتپاعان, ونىڭ ۇزاق جىلعى شاكىرتى بازارباي مامىت ۇلىنان باسقا دا ازىمبەك (مارقۇم) جانقۇليەۆ, التىنكۇل قاسىمبەكوۆا, بەيبىت شوشاباەۆ, مۇحامەتجان تازابەكوۆ, مەيرامبەك بەسباەۆ, ەرتاي تازابەكوۆ سىندى ونەر مايتالماندارىنىڭ اياكەڭدى ۇستاز تۇتقانى بەلگىلى.
الاش جۇرتىنا تانىمال اقىن, جىرشى-تەرمەشى اياز بەتباەۆ 1970 جىلدان باستاپ تابان اۋدارماستان اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە 40 جىلعا جۋىق اۆتوكلۋب مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقارىپ, شالعايداعى مالشىلاردىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنىپ وتىردى. شۋ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اياز بەكەتاي ۇلىنىڭ ونەر سالاسىنداعى ۇزاق جىلعى ەڭبەگى باعالانىپ, «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالىپ, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى» اتاعىن يەلەندى. 2018 جىلدىڭ 8 ساۋىرىندە حالىقتىڭ ايازى اتانعان اعامىز 76 جاستان اسقان شاعىندا اۋىر ناۋقاستان ماڭگىلىك مەكەنىنە اتتانىپ, تارازداعى كيەلى تەكتۇرماستا جامباسى جەرگە ءتيدى. ەسىمىن ەل جادىندا قالدىرۋ ءۇشىن, اسىرەسە جاستارىمىزدى ءتالىم-تاربيەگە, ونەرگە باۋلۋ ماقساتىندا تولە بي اۋىلى ورتالىعىنداعى مادەنيەت ۇيىنە اياز بەتباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلسە دەيمىز. ءبىزدىڭ بۇل ۇسىنىسىمىزدى تولەبيلىكتەر عانا ەمەس, ءيسى قازاق جۇرتى قولدايدى دەگەن سەنىمدەمىز.
ماكەن جۇمادىل ۇلى,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى