حالىق — قاسيەتتى, قاستەرلى ءارى اۋقىمدى ۇعىم. ءبىز حالىقتىڭ مارتەبەسىن كونستيتۋتسيامىزعا دا شەگەلەپ جازىپ قويعانبىز. “مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى — حالىق” دەپ. سونىمەن قاتار حالىقشىلدىق, ۇلتشىلدىق, كوپشىلدىك دەگەن ۇعىمدار بار بىزدە. بۇلار حالىق دەگەن اۋقىمدى ۇعىمنىڭ اجىراماس بولشەگى ىسپەتتەس.
ءبىز كىمدەردى حالىقشىل دەيمىز؟ حالقىنا بولىسقانداردى. حالقىنىڭ موينىنداعى اۋىر جۇگىن بىرگە كوتەرىسكەندەردى. مۇنداي تەڭەۋدى جەكە ادامدارعا عانا ەمەس, زاڭدى تۇلعالارعا قاتىستى دا ايتۋعا ابدەن بولادى.
ء“ۇيى جوقتىڭ — كۇيى جوق” دەگەن قاناتتى ءسوز بار قازاقتا. وسىنداي ءۇيى جوقتارعا ءۇي الۋعا جاردەمدەسىپ, كۇيى جوقتاردىڭ كۇيىن كەلتىرۋگە كومەكتەسىپ جۇرگەن “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىن” حالىقشىل دەمەي, كىم دەيمىز؟!
2003 جىلى جۇمىسىن باستاعان “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” وسى ۋاقىتقا دەيىن جالپى سوماسى 290,7 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 178 مىڭنان استام كەلىسىم-شارت جاساسقان. وسىنىڭ ءبارى حالىقتىڭ يگىلىگى, حالىقتىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن. حالىقتىڭ جۇگى — اۋىر جۇك. مۇنشا اۋىر جۇكتى بىرلەسىپ كوتەرەتىن سەنىمدى ءارىپتەس قاجەت-اق. “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ” سەنىمدى ءارىپتەسى بار. ول — “حالىق بانكى”.
“حالىق بانكى” اق مەن “قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” اق 2006 جىلدان بەرى يىق تىرەستىرە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ارىپتەستىكتىڭ العاشقى ساتىسىندا “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” سالىمشىلارىنا “حالىق بانكى” تەرمينالدارىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى بەرىلگەن بولاتىن. بۇل تاجىريبە ەڭ الدىمەن الماتىدا جۇرگىزىلدى. ءارىپتەستىكتىڭ تيىمدىلىگىن تۇسىنگەن تاراپتار بىرتە-بىرتە بۇل تاجىريبەنى ەلىمىزدىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىندە ءىس جۇزىندە قولدانا باستادى. “حالىق بانكىنىڭ” تەرمينالدارىن كەز كەلگەن جەردەن تابۋعا بولادى. ءتىپتى الىس اۋىل-ايماقتاردان دا. ىرگەلى ەكى بانكتىڭ ارىپتەستىگى ۇلكەن قالالاردىڭ تۇرعىندارىن عانا ەمەس, اۋىل-اۋىلداردىڭ حالقىن دا ءبىر قۋانتتى. ەندى جۇرت “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنەن” العان نەسيەنىڭ جارناسىن تولەۋدى, زاەمدار بويىنشا بورىشىن وتەۋدى “حالىق بانكىنىڭ” تەرمينالدارىنان-اق جۇزەگە اسىرا بەرەدى. بۇدان بىلاي بانكتەن زاەم الۋ ءۇشىن نەمەسە تۇرعىن ءۇي جيناقتارى تۋرالى كەلىسىمگە وتىرۋ ءۇشىن بۋما-بۋما قۇجاتتاردى قولتىقتاپ, ورتالىققا شابىلمايسىز. مۇنداي ءىس-شارالاردى “حالىق بانكىنىڭ” بولىمشەلەرىندە وتىرىپ-اق تىندىرا بەرەسىز. قۇجاتتاردى راسىمدەۋ جانە قابىلداۋ دا سول جەردە اتقارىلادى.
“حالىق بانكى” مەن “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” اراسىنداعى ارىپتەستىك ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. ويتكەنى “حالىق بانكى” بانكوماتتارىنىڭ كۇنى-ءتۇنى قوسۋلى تۇراتىنىن, رەسپۋبليكا اۋماعىنىڭ بارلىق جەرىندە بار ەكەنىن جانە ولاردىڭ مەرەكە كۇندەرى دە جۇمىس ىستەي بەرەتىنىن ەسكەرسەك, بۇعان تاڭدانۋدىڭ رەتى جوق.
حالىقشىل ەكى بانكتىڭ ءبىرلەسكەن جوباسىنىڭ ەكىنشىسى ساتىسىندا “حالىق بانكىنىڭ” “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” ارنايى باعدارلاماسىن ەنگىزۋى جانە پايدالانۋى بولدى. بۇل — تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناعى كەلىسىم-شارتتارىن جاساۋعا, وعان وزگەرىستەر ەنگىزۋگە, ارىپتەس بانكتەردىڭ بولىمشەلەرىنەن زايم الۋ ءۇشىن قۇجاتتار توپتاماسىن قۇرىلىمداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. الايدا, ءبىر نارسەنى ەستە ۇستاعان ءجون: زايم بەرۋ ماسەلەسىن قاراۋ جانە كليەنتتىڭ تولەمگە قابىلەتتىلىگىن انىقتاۋ — “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” اق-نىڭ ىقتيارىنداعى شارۋا. “حالىق بانكىنىڭ” بولىمشەلەرى ارقىلى جاسالعان كەلىسىم-شارتتاردىڭ ءبارى دە جۇيە باسىمدىلىعىنا يە بولا الادى.
ايتپاقشى, بۇل ارىپتەستىكتىڭ تيىمدىلىگىن مىنادان دا كورۋگە بولادى: ەكى بانك ارىپتەستىكتى جاڭا باستاعان تۇستا “حالىق بانكىنىڭ” سول كەزدەگى باسقارما توراعاسى گريگوري مارچەنكو ۇلىنىڭ اتىنا جيناق ەسەپشوتىن اشقىزعان-دى. سۇحباتتارىنىڭ بىرىندە ول بىلاي دەگەن: “جاعدايعا سالقىنقاندىلىقپەن باعا بەرگەن ءجون. ەگەر كىرىس دەڭگەيى تۇراقتى ءارى جوعارى بولسا, العاشقى جيناعىڭىز بولسا, وندا يپوتەكالىق نەسيەگە يەك ارتۋعا بولار. ەگەر كىرىس تومەن بولىپ, العاشقى جيناعىڭىز بولماسا, وندا “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنە” قاراي اتتىڭ باسىن بۇرىڭىز”.
مارچەنكونىڭ بۇل سوزىنە الىپ-قوسارىمىز جوق. ەندىگى تاڭداۋ — وزىڭىزدە. اقىلعا سالىڭىز, دۇرىس قادام جاساڭىز.
قوسىمشا اقپاراتتى “قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” اق-نان الا الاسىزدار: الماتى – 279-25-55, قىزىلوردا – 26-26-64, كوكشەتاۋ – 25-63-04, تالدىقورعان – 24-79-72, تاراز – 42-58-60, شىمكەنت – 21-33-62, پاۆلودار – 34-08-99, وسكەمەن – 47-54-72, قاراعاندى – 43-62-52, قوستاناي – 53-38-20, ورال – 54-36-36, اتىراۋ – 32-04-00, اقتاۋ – 43-96-91, استانا – 40-72-77, 36-19-07, اقتوبە – 55-71-66, پەتروپاۆل – 42-79-94, سەمەي – 52-22-90, نەمەسە www.hcsbk.kz/ سايتىندا.