استانادا وتكەن اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ ءبىرىنشى فورۋمى دالادا جەر ەمىپ, مال جايلاعان جۇرتتى ءبىر سەرپىلتىپ تاستادى. قازىر «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەتتى» انىق ءىس جۇزىندە كورە باستاعان اگرارلىق سالا ماماندارى جاڭا يدەيالارىن العا شىعارا باستادى. بۇل تۋرالى قازاقستان فەرمەرلەر قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرمەك ءابۋوۆ ايتادى.
اگرارلىق سەكتور ەكونوميكانىڭ درايۆەرىنە اينالادى
حالقىمىزدىڭ اتاكاسىبىن ۇستانىپ, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن «قايىپ اتا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرىلتايشىسى, نەگىزىن قالاۋشى سىرىم ەرتاەۆ فورۋم مىنبەرىندە تابىسقا تولى جەتىستىكتەرىن ءبولىستى. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا جىل وتكەن سايىن دامۋ قارقىنى ەسەلەپ ارتىپ جاتقانىن العا تارتتى.
«مەن 15 جىلدان بەرى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسامىن. بالا كەزىمنەن مال باعىپ وسكەندىكتەن, ءومىرىمنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى. مال شارۋاشىلىعى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن بيزنەس ءارى اتاكاسىپ. قازاق: «مالدى باقپاعانىڭ, كەلگەن باقتى قاققانىڭ», دەيدى. سوندىقتان ءبىز ءبىر – ءىرى قارا مالدان باستاپ, 20 مىڭ ءىرى قاراعا جەتكىزدىك. كەلەسى جىلى 50 مىڭ باسقا ارتتىرامىز», دەدى س.ەرتاەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا «قايىپ اتا» جشس جىلىنا 5 مىڭ توننا ەت ەكسپورتتايدى. كەلەر جىلى 8 مىڭ تونناعا جەتكىزبەكشى ەكەن.
«مەملەكەت باسشىسى تاپسىرماسىنا سايكەس سوڭعى جىلدارى وسى باعىتتا ۇلكەن جۇمىس اتقارىلدى. قىتاي نارىعى بىرقاتار پوزيتسيالار بويىنشا اشىلدى. رەسەي نارىعى يگەرىلدى, وزبەكستان, اراب ەلدەرىنە مال ەتى ەركىن ەكسپورتتالىپ جاتىر. ءتىپتى 20 جىلدان استام ۋاقىت جابىق بولعان تاجىكستانعا دا ەت جىبەرۋ باستالدى», دەدى سەرىكتەستىك قۇرىلتايشىسى.
مال شارۋاشىلىعى سالاسىنداعىلار بۇل جەتىستىكپەن عانا استە توقتاپ قالماق ەمەس. مال باسىن ارتتىرۋمەن قاتار, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە ەت ەكسپورتتاۋدى وسىرە بەرۋدى كوزدەپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنشا, مال شارۋاشىلىعى مەن ەگىن شارۋاشىلىعى تىعىز بايلانىستى. قازاقستان جەمشوپ داقىلدارىن وسىرۋدە مول تابىسقا جەتىپ وتىر. ەگەر ەلىمىزدە 1 ميلليون ءىرى قارا مال بورداقىلانسا, وعان 3,5-4 ميلليون توننا جەمشوپ كەرەك. ال 1 ميلليون مال ەتى ەكسپورتتالسا, 1 ميلليارد دوللار پايدا بولادى. وسىلاي اگرارلىق سەكتور تۇتاس ەكونوميكانىڭ درايۆەرىنە اينالادى.
«كەڭ بايتاق ەلىمىزدەن, قۇت دارىعان جەرىمىزدەن تاعى ءبىر التىننىڭ ءتۇرى شىققالى تۇر. مىسالى, قارا التىنىمىز – مۇناي, سارى التىنىمىز – بيداي, اق التىنىمىز – ماقتا, ەندى ەتتى «قىزىل التىن» دەپ ساپالى ءونىمىن كوتەرە بەرسەك, الىس-جاقىن شەتەلگە Red gold دەپ ەكسپورتتايمىز», دەپ ويىن تۇيىندەدى ول.
ءار تاپسىرما يەسىن تاپتى
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ءارى تىكەلەي قولداۋىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ ءبىرىنشى فورۋمى وتە ماعىنالى وتكەنىن ايتقان فەرمەرلەر قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرمەك ءابۋوۆ اۋىل حالقى سوڭعى جىلدارى كىرە باستاعان شارۋاشىلىق شىرايىنا ءدان ريزا ەكەنىن جەتكىزدى.
«اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاندىرۋدى بولاشاقتا 1,5 تريلليون تەڭگەگە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ جاتىر. بۇل تۋرالى مەملەكەت باسشىسى دا, ءتيىستى ۆەدومستۆو باسشىلارى دا تۇجىرىمداپ ءجۇر. بۇل قارجى ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بۇرىن-سوڭدى كورمەگەن كولەمدەگى سوما. مۇنداي ۇلكەن قارجىنى قالاي ءتيىمدى يگەرۋ جولدارىن قازىردەن باستاپ قايتا-قايتا پىسىقتاپ, ارنايى باعدارلامالار تۇزگەن دۇرىس. اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاندىرۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ءىسىن تەزدەتكەن ءجون. سوندا سالاداعى ادام فاكتورى جوققا ءتان بولسا, بۇل ماڭداعى جەمقورلىقتىڭ جولى مۇلدە تىيىلار ەدى», دەدى قاۋىمداستىق توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى تاپسىرماسى تۇقىم ماسەلەسىنە قاتىستى بولدى. «اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىن دامىتۋعا قاتىستى وتاندىق كارتوپ پەن قانت قىزىلشاسى تۇقىمدارىنىڭ ۇلەسى 10%-دان از ەكەنى ايتىلدى. ۇكىمەت اگرارشىلاردى وتاندىق ءوندىرىستىڭ تۇقىمىمەن قامتاماسىز ەتۋدى 2028 جىلعا قاراي, بۇل كورسەتكىشتى 80%-عا دەيىن ۇلعايتۋعا ءتيىس. ال جوعارى ساپالى (ياعني ەليتالىق) تۇقىمداردىڭ ۇلەسى كەمىندە 15%-دى قۇراۋى ءلازىم. بۇل ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن شەتەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن زەردەلەۋ كەرەكتىگىن ەل پرەزيدەنتتى انىق جەتكىزدى», دەدى ە.ەرعازى ۇلى.
فورۋمدا جىلقى سانىن كوبەيتۋمەن قاتار, ولاردىڭ اسىل تۇقىمدى جانە ءونىمدى قاسيەتتەرىن ارتتىرۋ باستى مىندەت بولىپ تابىلاتىنىن پرەزيدەنت قاداپ ايتتى. ءسويتىپ, جىلقى ءوسىرۋدىڭ قازاق ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن تەرەڭنەن تارتىپ ۇقتىردى. ناتيجەسىندە, بيىل وتاندىق جىلقى تۇقىمدارىن ساقتاۋ جانە كوبەيتۋ بويىنشا ارنايى زاڭ قابىلداندى. ۇكىمەتكە جىلقى شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن قۇرۋدى تاپسىردى.
«اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءىسى دە مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالمادى. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭارتۋ دەڭگەيىن جىلىنا 8-10%-عا جەتكىزۋ مىندەتىن قويدى. ول ءۇشىن وتاندىق ءوندىرىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ جىلدىق 5% جەڭىلدىكتى ليزينگى باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. وعان 120 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. الداعى جىلدارى قارجى كولەمىنىڭ ءالى دە ۇلعاياتىنىن جەتكىزدى», دەدى سپيكەر.