شيكىزات قورىنىڭ مول بولعانى قانداي جاقسى بولسا, وڭدەۋ سالاسىنىڭ دامىعانى ودان دا ماڭىزدى. ويتكەنى قولدا باردى ۇقساتا ءبىلۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. سونداي-اق ءوزىمىز وڭدەپ, ۇقساتا الاتىن نارسەنى نەگە شەتەلدەردەن تاسىمالداۋىمىز كەرەك؟
كەيىنگى جىلدارى بۇل ماسەلەگە قاتتى نازار اۋدارىلا باستادى. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ يننوۆاتسيالار مەن جوعارى تەحنولوگيالاردى تارتا وتىرىپ, ىشكى نارىققا باعدارلانعان وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ جونىندە ارنايى تاپسىرما دا بەردى. وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىن دامىتۋعا, ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرى ءتارىزدى, كەندى ايماق سانالاتىن ۇلىتاۋ وبلىسى دا وتە مۇددەلى.
ەگەر ستاتيستيكاعا سۇيەنىپ سويلەر بولساق, وڭىردەگى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە كوڭىل قۋانادى. ويتكەنى ءوسىم بار. ايتالىق, بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايلارىندا وبلىستاعى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كولەمى 802 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 15%-عا جوعارى نەمەسە 696 ملرد تەڭگەگە كوپ. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جالپى كولەمىنىڭ 88 پايىز ۇلەسى جەزقازعان مىس بالقىتۋ زاۋىتىنا تيەسىلى. مۇنداي تسيفردىڭ استارىندا سۇيسىنەرلىك شارۋا تۇر دەپ باعالاۋعا بولادى. ويتكەنى جىل باسىنان بەرى وندىرىلگەن مىس كولەمى 133,3 مىڭ توننانى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ سالىستىرمالى كەزەڭىنە قاراعاندا 107,9 توننا مىس كوپ وندىرىلگەن. دەمەك, قازىناعا ءتۇسىپ جاتقان قارجى-قاراجاتتىڭ دا كولەمى وسكەنى داۋسىز.
وبلىستا ماشينا جاساۋ سالاسىنان باسقا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ بارىندە دە ءوسىم بار. ال نەگە ماشينا جاساۋ سالاسى اقساڭقىراپ قالدى؟ بۇل وبلىستاعى «قازاقمىس مەيتەنانس سەرۆيسيز» جشس-نىڭ جۇمىسىنا تىكەلەي بايلانىستى بولىپ وتىر. اتالعان كاسىپورىنداعى بيۋدجەتتىڭ بەكىتىلۋى جىل باسىندا تىم ۇزاققا سوزىلىپ كەتكەندىكتەن, كەيبىر كەلىسىمشارتتار كەيىنگە قالدىرىلدى. سونىڭ سالدارىنان كاسىپورىن كورسەتەتىن ونەركاسىپتىك قىزمەتتەردىڭ كولەمى تومەندەپ كەتتى.
بىراق وسىعان قاراماستان, وڭدەۋ ونەركاسىبى سالالارى بويىنشا اتاپ ايتقاندا, مەتاللۋرگيا ءوندىرىسىنىڭ ناقتى كولەم يندەكسى – 124,1%, سۋسىندار ءوندىرىسى – 125,5%, حيميا ونەركاسىبىنىڭ ونىمدەرىن ءوندىرۋ – 104,1%, جەڭىل ونەركاسىپ 101,3% قۇرادى.
ارينە, ءوسىم وزدىگىنەن بولا قالمايدى. بۇعان ءارتۇرلى فاكتور اسەر ەتەدى. سونىڭ ىشىندە, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ورنى بولەك. «ينۆەستيتسيا دەگەنىمىز – يگىلىك» دەپ بەكەر ايتىلمايدى. ۇلىتاۋ وبلىسىندا 2023 جىلى جالپى قۇنى 10 ملرد تەڭگە قۇرايتىن 3 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە استى. سونىڭ ءبىرى – «قازاقمىس» كورپوراتسياسى جشس-نىڭ تاجىريبەلىك گيدرومەتاللۋرگيالىق زاۋىتى. بۇل زاۋىت مىس كونتسەنتراتتارىن جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى قايتا وڭدەپ شىعۋعا باعىتتالعان. 8,2 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان زاۋىتتا 97 جۇمىس ورنى اشىلدى. جەزقازعان قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى تالاپ اۋىلىنان اشىلعان, قۋاتتىلىعى جىلىنا 20 ملن دانا كىرپىش وندىرەتىن جاڭا زاۋىتتى ىسكە قوسۋعا جەكە كاسىپكەر 500 ملن تەڭگە قارجىسىن قۇيدى. زاۋىت قازىر ايماقتىڭ كىرپىشكە دەگەن سۇرانىسىنىڭ 20 پايىزىن وتەپ وتىر. مۇندا 30 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى.
جىلىنا 100 مىڭ كونسەرۆىلەنگەن ەت ونىمدەرىن شىعارۋدى كوزدەگەن كەشەن جاڭاارقا اۋدانىنان اشىلعان ەدى. بۇل كەشەنگە 1,2 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىندى.
بيىل ينۆەستيتسيالىق جوبالار دا, تارتىلعان قاراجات كولەمى دە وسە ءتۇستى. 13,7 ملرد تەڭگە قارجى تارتىلاتىن 6 ينۆەستجوبانىڭ ناتيجەسىندە 410 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلاندى. قازىرگى كەزدە 1,5 ملرد تەڭگە تۇراتىن «جامان ايبات» كەن ورنى بازاسىندا مىس ءوندىرۋ بويىنشا جەزقازعان مىس بالقىتۋ زاۋىتىن گازداندىرۋمەن جاڭعىرتۋ, 11 ملرد تەڭگە تارتىلعان «اشىقتاس» كەنىشىندە قايتا وڭدەۋ كەشەنىن سالۋ ىسكە قوسىلدى. جەرگىلىكتى «سامعا» جشس قوس بىردەي جوباعا ينۆەستيتسيا قۇيىپ, ەكەۋىن دە ىسكە قوستى. مۇنىڭ ءبىرى – مينەرالدى قوسپالار شىعاراتىن زاۋىت بولسا, ەكىنشىسى – اسفالت-بەتون زاۋىتى. قوس جوباعا بارلىعى 630 ملن تەڭگە جەكە قاراجاتىن جۇمسادى. ءسويتىپ, جاڭادان 40 جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىن قامتاماسىز ەتتى. «سامعا» جشس-نىڭ ينۆەستيتسيالىق تاعى ءبىر جوباسى تاياۋ ارادا ىسكە قوسىلاتىن بولادى. بۇل – تسەلليۋلوزا قوسپاسىن وندىرەتىن زاۋىت. جەكە كاسىپكەر بۇل ماقساتقا 70 ملن تەڭگە قارجىسىن جۇمساۋدى كوزدەپ وتىر. «احتياموۆ» جك 500 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا ارقىلى قۇس فابريكاسىن سالىپ جاتىر. فابريكا جىل سوڭىنا دەيىن تولىق ىسكە قوسىلادى.
جۇزەگە اسقان جوبالار ودان ءارى جالعاسىن تاۋىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر ەمەس پە؟ الداعى جوسپارلار قانداي؟ بۇل جونىندە ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ع.تولەۋوۆتى سوزگە تارتتىق.
– وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ – ەل پرەزيدەنتىنىڭ, ۇكىمەتتىڭ ۇدايى نازارىندا تۇرعان ناقتى تاپسىرما. بىزگە تاپسىرمانى ورىنداۋ – مىندەت. جەرگىلىكتى جەردىڭ مۇمكىنشىلىكتەرىن قامتي وتىرىپ, سوعان سايكەس جوسپار قۇرىپ, جوبا ايقىنداي ءبىلۋ كەرەك. قول جەتكەن جەتىستىكتەردى جوعالتىپ الماي, جالعاستىرا تۇسۋگە ۇمتىلعان ابزال. قازىر الداعى ءۇش جىلعا جالپى مولشەرى 82 ملرد تەڭگە تۇراتىن ءىرى-ءىرى 6 جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ولاردىڭ اراسىندا جەزقازعان مىس بالقىتۋ زاۋىتىنىڭ جاڭا كۇكىرت قىشقىلى تسەحىنىڭ قۇرىلىسى, ساتباەۆ قالاسىندا مينەرالدى سۋ ءوندىرىسىن جاڭعىرتۋ, قارساقباي مىس قورىتۋ زاۋىتىنىڭ تەحنوگەندىك مينەرالدىق تۇزىلىمدەرىن وڭدەۋ, «قۋجال» كەن ورنى بازاسىندا باعالى مەتالدار مەن پوليمەتالداردىڭ بايىتۋ-وندىرىستىك كەشەنىن, ۇلىتاۋ اۋدانىندا كرەمني مەتالىن وندىرەتىن, جەزقازعان قالاسىندا توقىما بۇيىمدارىن شىعاراتىن زاۋىتتار سالۋ جوبالارى بار. بۇلاردىڭ كەيبىرىنىڭ جۇمىستارى قازىردىڭ وزىندە باستالىپ كەتتى, – دەيدى عازيز ءابۇيىرحان ۇلى.
تاعى ءبىر جىل تاريح قويناۋىنا كەتىپ بارادى. بيىلعى جىل ۇلىتاۋ وبلىسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءتاۋىر كورسەتكىشتەرىمەن ەستە قالاتىن ءتارىزدى. دەمەك, ءوڭىر ەكونوميكاسىندا العا باسۋ, دامۋ بار دەگەن ءسوز. ءوڭىردىڭ وركەندەگەنى ەلدىڭ قۋاتتىلىعىن دا ەسەلەي تۇسەدى.
ۇلىتاۋ وبلىسى