شاعىن اۋىلداردىڭ شىرايى قالاي كىرمەك؟

ەل بولاشاعىن ويلاعان اۋىل تۇرعىندارى: «كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە اۋىل قايتا تۇلەسە, مەكتەپ كەرەك ەمەس پە؟» دەيدى. ابىروي بولعاندا سول كۇنى وتكىزىلگەن ساتىلىمدا مەكتەپ ءۇيىن جەرگىلىكتى «اقشاباي» سەرىكتەستىگى ساتىپ الىپتى. سەرىكتەستىك باسشىلارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, حالىقتىڭ قالاۋىنا وراي مەكتەپتىڭ مۇرتى بۇزىلماي, وسىلاي تۇرماق. ارنا­يى كۇزەتشى قويماق. ايتەۋىر, ءبىر جاق­­سىلىق بولارىنا سەنىپ, ءۇمىت ەتەدى.

قارلىكول اۋىلى تاسجولدىڭ بويىندا. كوكشەتاۋ قالاسىنان نەبارى 50 شاقىرىم جەردە. اۋىل ۇستىنەن يمانتاۋ, شالقار باعىتىنداعى كۋرورتتى ايماقتارعا قاتىنايتىن تەپ-تەگىس جول وتەدى. تۇرعان جەرى دە اسەم, تابيعاتى تامىلجىعان, نۋلى-سۋلى كورىكتى ايماق. اۋىل ىرگەسىنەن باستالاتىن قايىڭ-تەرەكتى ورمان سىڭسىپ تۇر, بەلۋاردان كەلەتىن شالعىن, سۋ كوزى دە مول. تىرشىلىك ەتۋگە قو­لايلى-اق جەر. اتتەڭ, وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلى قوس بۇيىردەن قىسقان كەزدە جاستاردىڭ دەنى, بالكىم تۇگەلگە جۋىعى جايلى جەر ىزدەپ وبلىس ورتالىعىنا, استاناعا قونىس اۋدارعان. قازىر جەرگىلىكتى سەرىكتەستىكتە جۇمىس ىستەيتىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سانى ساۋساقپەن سانارلىق.

بيىل وبلىستا 9 مەكتەپ جابىلدى. دەمەك اۋىلعا دەمەۋ بولىپ تۇرعان نەگىزگى جۇمىس كوزى ساناتىنداعى مەكتەپتەردىڭ جابىلۋى سەبەپتى, توعىز اۋىلدىڭ تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇر دەگەن ءسوز.

«اۋىلدىڭ الپىس ەكى تامىرىنا قان جۇگىرتۋ ءۇشىن الدىمەن مال ونىمدەرىن ساتىپ الۋدى جولعا قويۋ كەرەك, – دەيدى كوكشەتاۋ قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى شياپ اليەۆ. – مەن بۇل ماسەلەنى القالى جيىنداردا ۇدايى ايتىپ, كوتەرىپ ءجۇرمىن. تالداپ كورەلىك. ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ سۇمەسىمەن كۇن كورىپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارى مال ونىمدەرىن نارىق باعاسىمەن ساتا المايدى. ەڭ باستى ماسەلە وسى. جالعىز قارلىكول ەمەس, ىرگەدەگى اقان, باراتاي اۋىلدارى دا ءدال وسىنداي كۇي كەشىپ وتىر. جاسىراتىنى جوق, اۋىل تۇرعىندارى ۇدەرە كوشىپ جاتىر. جىل بويى بەينەتىن بەلدەن كەشىپ باققان مالىنىڭ يگىلىگىن كورە الماعاننان كەيىن جۇدەپ قالعانى دا راس. ەگەر ءسۇتىن, ەتىن ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرسا, اۋىل تۇرعىندارى جۇدەمەس ەدى. مالساق قاۋىم ءتورت ت ۇلىكتىڭ ءتىلىن تاۋىپ وتىرعانىمەن, نارىقتىق قاتىناستىڭ ءتىلىن ءالى ۇيرەنە الماي كەلەدى. وسى ارادا الىپساتارلاردىڭ پايدا تاۋىپ وتىرعانىن جاڭالىق بولماسا دا ايتا كەتەلىك. سولاردىڭ بارلىعى بىردەي سالىق تولەمەۋى دە مۇمكىن. ەگەر اۋىلعا جانىمىز اشىسا, وندا وسى ماسەلەنى جەرگىلىكتى بيلىك جولعا قويۋى كەرەك».

شالعايداعى شاعىن اۋىلداردا تۇراقتى تابىس تاباتىن جۇ­مىس كوزىنىڭ قات ەكەنى بەلگىلى. سەرىك­تەستىكتەرى مەن شارۋا قوجا­لىقتارى ەگىن شارۋاشى­لى­عىمەن اينالىسادى. ايتسە دە, بۇل جەتكىلىكسىز.

ء«ىرى سەرىكتەستىكتەر جەر يگىلىگىن كورىپ وتىرعاننان كەيىن ەگىن عانا ەمەس, مال شارۋاشىلىعىمەن دە اينالىسۋى كەرەك, – دەيدى ەڭبەك ارداگەرى ەركەش الەنوۆ. – مىسال ءۇشىن ايتا كەتەيىن, بەس مىڭ گەكتار جەر ەگەتىن بولسا, بەس ءجۇز باس مال باعاتىن بولسىن. مۇنى مىندەتتەۋ كەرەك. ايتپەسە, كوپتەگەن سەرىكتەستىك كوكتەمدە ءدان سەۋىپ, كۇزدە ءونىمىن جيناپ الادى. اۋىل تۇرعىندارى پاي ۇلەسىن العانىمەن, بۇل جاي قولتىقتارىنان دەمەيتىن دەمەۋ بولا الماي وتىر. ەگەر سە­رىك­تەستىكتەر مال باقسا, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ بىرەۋى باقتاشى بولار ەدى, ەندى بىرەۋى جەمشوبىن دايىندار ەدى. وسىلايشا, جىل بويى تۇراقتى جۇمىس كوزدەرى اشى­لار ەدى. مەحانيزاتورلار كوكتەمگى ەگىس كەزىندە ءبىر اي, كۇزگى ەگىن وراعى كەزىندە ءبىر اي جۇمىس ىستەيدى. قالعان ۋاقىتتا ولار دا قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرادى. اۋىلدىڭ العا باسقان قادامىن كەرى كەتىرىپ تۇرعان وسى جايت».

وزەكتى تاقىرىپتى قاۋزاپ, تىلدەسكەنىمىزدە اۋىلدىڭ باسىنا ۇيىرىلگەن بۇلتتىڭ قويۋلانۋى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدا­رىمەن تۇسپا-تۇس كەلەتىنىن اڭ­عار­دىق. قىس بويى جولدىڭ تازالانباۋى, اۋىزسۋدىڭ بولماۋى, جۇمىسسىزدىق تيتىقتارىنا جەتكەن.

«تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە, بالالاردىڭ ءبىلىم الۋى, – دەيدى زەرەندى اۋدانىنداعى «قاراوزەك» جشس باسشىسى نارتاي ىسقاقوۆ. – وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى بولعان كەزىمدە حالىقتىڭ جاع­دايىمەن جەتە تانىس­تىم. اۋىل­دىڭ قالاعا كوشۋى تاۋەلسىز­دىك­تىڭ العاشقى جىلدارىن­دا باستالعان. اۋىل حالقىن تولعان­دىرىپ وتىر­عان ماسەلە – بالالاردىڭ زامان تالا­بىنا ساي ءبىلىم الۋى. اۋىل مەكتەبى مەن قالا مەكتەبىنىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق جويىلۋى كەرەك. اركىم دە بالالارىنىڭ بولاشاعىن ويلايدى عوي. اۋىل بالالارىنىڭ قالاداعىداي سپورتپەن, ونەرمەن اينالىسۋىنا, قوسىمشا ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك تۋدىرۋ كەرەك. قانشاما جاعداي جاسالىپ جاتقانىمەن, بىلىكتى ماماندار اۋىلعا بارا بەرمەيدى. مىنە, مەنىڭ ويىمشا ەڭ باستى ماسەلە وسىندا.

كەيىنگى جىلدارى اۋىل حالقىنا ءبىر­شاما مۇمكىندىك اشىلدى. وبلىستىق جانە جەرگىلىكتى ما­ڭىز­داعى جولدار جوندەلىپ جا­تىر. اۋىل اكىمدىكتەرى جولدى قىستا قار­دان تازالاۋعا بار كۇش-مۇمكىندىگىن جۇمىلدىرادى. بۇل تاراپتا وتكەن ۋاقىتپەن سالىستىرعاندا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق جۇمىس بار.

«بيىل جەرگىلىكتى ماڭىزداعى جولدى سالۋعا جانە جوندەۋگە 71,5 ملرد تەڭگە قاراجات قاراس­تى­رىلعان, – دەيدى وبلىستىق جولاۋ­شى­لار كولiگi جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير كۋلاكوۆ. – بۇل تاراپتا 130 جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. بولىنگەن قارجىنىڭ 20,4 ملرد تەڭگەسى – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن, 46,4 ملرد – وبلىستىق بيۋدجەتتەن, 4,7 ملرد اۋداندىق بيۋدجەتتەن باعىتتالىپ وتىر.

بار جۇمىس تياناقتى جۇزەگە اسىرىلعان كەزدە 500 شاقىرىم جول جوندەلمەك. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى «جەرگىلىكتى ماڭىزداعى اۆتو­موبيل جولدارىنىڭ قۇرى­لىسى جانە جوندەۋ», «استانا قالاسى ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋ­دىڭ كەشەندى باعدارلاماسى», «وڭىرلەردى دامىتۋ», «اۋىل – ەل بەسىگى», «ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋ» ءتارىزدى بىرنەشە باعدارلاما ارقىلى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وبلىستىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ قۇ­رى­لىسى جانە جوندەۋ باعدار­لاماسى شەڭبەرىندە وسى جىلى جالپى قۇنى 20,4 ملرد تەڭگە بولاتىن 23 جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. وڭىردە كۇردەلى جانە ورتاشا جول جوندەۋ بارىسىنداعى ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جالعاسىن تابادى.

ءار­تۇرلى باعدارلاما اياسىندا اۋىلعا ماماندار دا بارىپ جاتىر. وسى ورايدا اۋىل مەديتسي­نا­سىنىڭ احۋالىن جاقسارتۋعا «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» قاناتقاقتى ۇلتتىق جوباسى مەن «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىنىڭ شاراپاتى ءتيىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. وتكەن جىلى جوندەۋ جۇمى­سىن قاجەت ەتەتىن 14 نىسانعا 2,2 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىن­دى. ونىڭ ىشىندە «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا 960 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. ويعا العان شارۋانىڭ وڭىنان وڭعا­رىل­عانىن ناقتى دەرەكتەرمەن ورنەكتەي كەتەلىك. ءتورت جوبا ساتىمەن اياقتالىپ, قۇرىلىسشىلار قالاعىنان جاڭا شىققانداي جۇ­تىن­عان عيماراتتار ەل يگىلىگىنە بەرىلە باستادى.

ەل پىكىرىن ەكشەپ ساراپتاساق, ەڭ باستىسى, بالالارىنىڭ بولا­شا­عىنا الاڭداۋلى. اۋىل مەكتەبى مەن قالا مەكتەبىنىڭ اراسىنداعى ايىر­ماشىلىق جويىلسا, اۋىل بالا­لارى دا سىباعاسىنان قۇر قالماسا دەيدى. ودان كەيىن جۇمىس ورىندارى اشىلسا, مال ونىمدەرىن بۇل­داپ ساتا الساق دەيدى. مىنە, وسى ماسەلەلەر شەشىلسە, شاعىن اۋىلداردىڭ دا شىرايى كىرىپ قالماق.

اقمولا وبلىسى