زاڭعار جازۋشىعا ارنالعان كەش

ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ عاسىرعا تاياۋ (98 جاس) عۇمىر كەشىپ, قازاق ادەبيەتىنە وزىندىك ولجا سالعان اسا ءىرى قالامگەر. ونىڭ «قان مەن تەر» تريلوگياسىن وقىماعان قازاق كەم دە كەم شىعار. ونداعى كەيىپكەرلەر گالەرەياسى, جەر-سۋ اتاۋلارى مەن ولاردىڭ سيپاتى ارال ءوڭىرىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن تولىق ماعلۇمات بەرەدى. ەگەر مۇحتار اۋەزوۆ «اباي جولى» ەپوپەياسىندا ءحىح عاسىرداعى سەمەي ءوڭىرىن تولىق كوز الدىڭا كەلتىرسە, ابەكەڭ دە ءوزىنىڭ تۋعان ولكەسىنىڭ تابيعاتىن تولىق سۋرەتتەگەن. ارينە, ۇلتتىق ۇستانىم, عۇلا­مالىق, كوركەمدىك شەبەرلىك, حالىق­قا جاناشىرلىق ەكەۋىنىڭ ايىرما­شىلىعىن اشىپ, ءار اۆتوردىڭ ءوز تانىمى مەن نانىمىن, ءبىلىمى مەن سەنىمىن كورسەتىپ, قولتاڭباسىن ايقىنداعان.     

ءا.نۇرپەيىسوۆ «قان مەن تەردى» قايتا-قايتا تۇزەتىپ,  جەتىلدىرىپ وتىرعان. ءسوز زەرگەرى عابيت مۇسىرەپوۆ: «قاي اقىن-جازۋشىنىڭ بولسا دا جىلدار وتۋىنە بايلانىستى, وقۋشىنىڭ تالاپ-تالعامى, مادەنيەتى, ءبىلىمى وسۋىنە بايلانىستى مازمۇندىق ءنارى سۇيىلا باستاعان, كوركەمدىك اجارى وڭا باستاعان شىعارمالارى بولۋى مۇمكىن. مۇمكىن عانا ەمەس, بولعان, بار, بولادى. سونداي ەسكىرگەن ەڭبەكتەرى بارىن جۇرتتان بۇرىن جازۋشىنىڭ ءوزى سەزىنەتىن سياقتى», دەگەن پىكىرى ءدال وسى ابەڭە كەلەتىندەي كورىنەدى.        

جازۋشى سولتۇستىك قازاقستان جۇرت­شىلىعىمەن, ونىڭ اتاقتى تۇلعالارى­مەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولدى. بەلگىلى ءرامىزتانۋشى, جازۋشى-پۋب­ليتسيست, اقىن ەربول شايمەردەنوۆ ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى سىيلاستىق كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى. ەربول ومىردەن وتكەندە 90-عا كەلگەن جاسىنا قاراماي, ابەكەڭ الماتىدان استاناعا كەلىپ, ونىڭ جانازاسىنا قاتىستى. سوندا جازۋشى ءابىش كەكىلباەۆ: «ەشكىمدى مەنسىنە قويمايتىن, الدىنا كەلگەندە تارپيتىن, ارتىنا كەلگەندى تەبەتىن ابەڭنىڭ ءوزى ەربولدى قالاي قۇرمەتتەيتىنىن كورىڭىزدەر», دەگەن ەدى.

ابەكەڭ العاشقى رومانى «كۋرليان­ديانى» ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ۇيىندە جاتىپ ءبىتىرىپ, سابەڭنىڭ كومەگىمەن باس­پاعا وتكىزگەن. سوعىستان كەلگەن سولدات­تىڭ ۆوكزالعا قونىپ جۇرگەنىن بىلگەن سابەڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ كوپتىگىنە قاراماي ءبىر اي بويى كىتابىن تۇزەتىپ, ۇيىنە قوندىرىپ, كۇتكەن. سابەڭنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىندا ابەكەڭ جازۋشىلار وداعىنىڭ دەلەگاتسياسىن باستاپ كەلىپ, ورىس تىلىندە تاماشا بايان­داما جاساعانى ەستە.

كەيىن, 2006-2007 جىلداردىڭ بىرىن­دە وبلىس اكىمى تايىر مانسۇروۆ ابەكەڭ­دى قىزىلجار وڭىرىنە ارنايى الدىرىپ, حالىق­پەن كەزدەسۋ وتكىزگەن تاماشا ساتتەر دە ۇمىتىلمايدى. كەزىندە بايلاردى وتباسىمەن ايداعان ارال تەڭىزىندەگى «كوكارالدىڭ» ماڭىندا وسى ابەكەڭنىڭ اتا-باباسى تۇرادى ەكەن. «كوكارالدى» كورگەن اپالارىمىز­دىڭ ۇزاق ولەڭدەرىنەن: «جاقايىم دەگەن ەل ەكەن, ءۇش مىڭ شاقىرىم جەر ەكەن», دەگەن ولەڭ جولدارى قالعان. سول جاقايىمدار ايدالىپ كەلگەن كەرەيلەرگە قايىقپەن قاتىناپ, تاماق اكەلىپ كەتەتىن كورىنەدى. قولدارى ۇزىن­دارى مال سويىپ, قىسقالارى بالىق ەتىن جەتكىزىپ وتىرعان... بۇل دا قازاق باۋىرمالدىعىنىڭ ءبىر كورىنىسى. سوندىق­تان سولتۇستىكتىڭ كەيبىر تۇر­عىندارى اتا-اجەلەرىنىڭ سۇيىس­پەنشى­لىكپەن ايتاتىن جاقايىمدارىن ەستىگەن­دە ەلەگىزىپ قالادى.

ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ كەشىندە وسىنداي كوپ ادام بىلە بەرمەيتىن دەرەكتەر دە ەسكە الىندى. س.شايمەردەنوۆ اتىنداعى گيمنازيانىڭ قازاق ءتىلى جانە ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى اسەم جاقىپوۆا, اباي اتىنداعى مەكتەپ ۇستازى گۇلناز زەينولوۆا, كاسىبي-پەدا­گو­گيكالىق كوللەدجدىڭ مۇعالىمى بوتا بالعارينا باياندامالارىندا جازۋشى ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنىڭ كوپتەگەن قىرلارىن اشۋعا تىرىستى. ال قارت ۇستاز قاراقات شالاباەۆ الماتىدا, قازمۋ-دە وقىعان جىلدارىندا جازۋشىلارمەن, سونىڭ ىشىندە ءا.نۇرپەيىسوۆپەن كەزدەسكەندەرى تۋرالى قىزىقتى ەستەلىكتەر ايتتى. ال س.مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق سازدى-دراما تەاترىنىڭ اكتەرى قاسىم دۇيسەنحان «قان مەن تەر» تريلوگياسىنان ءۇزىندى وقىپ بەردى.

پەتروپاۆل