ەل ەگەمەندىگىنىڭ جارقىن ءبىر جەتىستىگى – كەزىندە ءتۇرلى سەبەپپەن تۋعان جەرىنەن ۇدەرە كوشىپ, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە تارىداي شاشىلعان قانداستارىمىزدىڭ كوك بايراعى جەلبىرەپ, تاۋەلسىزدىگىن تۇعىرىنا قوندىرعان اتامەكەنىنە ورالۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزعانى.
رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 1991 جىلدان بەرى رەسپۋبليكاعا 1 ملن 142,7 مىڭ قانداس كوشىپ كەلدى. بيىل 14 391 قازاق تاريحي وتانىمەن تابىسىپ, قانداس مارتەبەسىن الدى. جىل باسىنان ەلىمىزگە تۇراق تەپكەن قانداستاردىڭ 45,8%-ى قىتايدان, 39%-ى – وزبەكستاننان, 5,9%-ى – موڭعوليادان, 5,2%-ى – تۇرىكمەنستاننان, 2,9%-ى – رەسەيدەن, 1,2%-ى باسقا ەلدەردەن كەلگەن.
وسى جىلعى 1 قازانداعى جاعدايعا سۇيەنسەك, ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى ەتنوستىق قونىس اۋدارۋشىلار سانى 57,6%-دى, ەڭبەككە قابىلەتتى جاستان كىشىلەر 33,1%-دى, زەينەتكەرلەر 9,3%-دى قۇرايدى. ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى قانداستاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى: 17,9%-ى جوعارى ءبىلىمدى, 24,4%-ى ورتا كاسىبي ءبىلىمدى, 54,4%-ى جالپى ورتا ءبىلىمدى, 3,3%-ىنىڭ ءبىلىمى جوق.
الىستان كەلگەن اعايىندار ەلدىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىنە قونىستاندى. سونىمەن بىرگە قانداستاردى قونىستاندىرۋعا نيەتتى, ەڭبەك كۇشى تاپشى وڭىرلەر دە بەلگىلەنگەن, ولار: اقمولا, اباي, قوستاناي, پاۆلودار, شىعىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى. قونىستاندىرۋ وڭىرلەرىندە 2024 جىلعا ارنالعان قانداستاردى قابىلداۋ كۆوتاسى 3 033 ادامدى قۇرايدى. 2024 جىلعى 1 قازانعا دەيىنگى مالىمەتكە سۇيەنسەك قونىستاندىرۋ وڭىرلەرىنە 2 477 قانداس قونىس اۋداردى.
جوعارىدا اتالعان وڭىرلەرگە قونىستانعان قانداستارعا كوشۋگە سۋبسيديا تۇرىندە – ءبىر مەزگىلدە وتاعاسىنا, وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە 70 اەك (258,4 مىڭ تەڭگە) مولشەرىندە; تۇرعىن ءۇي جالداۋعا, كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە اقى تولەۋگە – ءبىر جىل ىشىندە 15-تەن 30 اەك (55,3-دەن 110,7 مىڭ تەڭگەگە دەيىن) مولشەرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ۇسىنىلادى.
جىل باسىنان بەرى 2140 قانداسقا ءتۇرلى قولداۋ شارالارى كورسەتىلدى. اتاپ ايتقاندا, 575 ادام تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. سونىمەن قاتار ەرىكتى قونىس اۋدارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ازاماتتاردى سولتۇستىك وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋعا قاتىساتىن جۇمىس بەرۋشىلەردى قولداۋ جونىندە ينستيتۋتسيونالدىق شارالار قابىلداندى.
وتكەن جىلى قاناتقاقتى رەجىمدە ەلشىلىكتەر ارقىلى ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى ارقىلى قانداس مارتەبەسىن بەرۋ تەتىگى ىسكە اسىرىلدى. قاناتقاقتى جوبا اياسىندا ەلىمىزگە بارۋ, جۇمىس ورنى, تۇرعىن ءۇي بەرۋ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى ماسەلەنى شەشۋگە, رەسپۋبليكا اۋماعىنا كىرمەي-اق قانداس مارتەبەسىن الۋعا بولادى. بۇگىنگى تاڭدا ەتنوستىق قازاقتاردان جاڭا فورماتتا 19 022 ءوتىنىش قابىلداندى.
2023 جىلدان باستاپ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان كوشى-قون ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە جۇمىس كۇشى ارتىق اۋماقتاردان جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋدى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ەكونوميكالىق ۇتقىرلىق سەرتيفيكاتتارى ەنگىزىلدى. سەرتيفيكاتتار ۇكىمەت بەلگىلەگەن قونىستانۋ ايماقتارىنا تۇراقتى تۇرۋعا نيەت ەتكەن كانداستار مەن ىشكى قونىس اۋدارۋشىلارعا بەرىلەدى, تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋدا ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋدى كوزدەيدى. بۇگىندە وسى ەۇس 1246 وتباسىنا بەرىلدى. سەرتيفيكات ءبىر رەت وتەۋسىز, قايتارىمسىز نەگىزدە تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ 50% نەمەسە ءبىر وتباسىنا 4,2 ملن تەڭگەگە دەيىن بەرىلەدى.
ماتەريالدىق كومەك ۇلتتىق بانك بەكىتكەن يپوتەكالىق باعدارلاما جانە ۇكىمەت بەكىتكەن مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى شەڭبەرىندە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ, سالۋعا نەمەسە يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارى نەگىزىندە باستاپقى جارنانىڭ ءبىر بولىگىن جابۋعا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ اقشالاي مىندەتتەمەسى نىسانىندا ۇسىنىلادى. تۇرعىن ءۇيدى مەنشىككە ساتىپ الۋعا سەرتيفيكات الدىن الا شارت نەمەسە تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتى بولعان كەزدە بەرىلەدى. تۇرعىن ءۇي سالۋ كەزىندە سەرتيفيكات ەلدىڭ جەر جانە باسقا دا زاڭنامالارىنا سايكەس جەكە تۇرعىن ۇيلەر سالۋعا مەنشىگىندە جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ بولۋىن ەسكەرە وتىرىپ بەرىلەدى.
سەرتيفيكاتتى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ كەزىندە باستاپقى جارنانىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە پايدالانۋعا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەن تۇرعىن ءۇي قارىزىن بەرۋدى ماقۇلداۋ تۋرالى حات ۇسىنۋ قاجەت. بۇل رەتتە ەكونوميكالىق ۇتقىرلىق سەرتيفيكاتى كەلۋ وڭىرىندەگى تۇراقتى تۇراتىن ەلدى مەكەندە عانا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا بەرىلەدى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, قانداستار مەن قونىس اۋدارۋشىلارعا ەكونوميكالىق ۇتقىرلىق سەرتيفيكاتىنان باسقا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ءتۇرلى شارالارى دا ۇسىنىلادى. ايتالىق, كوشۋگە ارنالعان سۋبسيديا – ءبىر ۋاقىتتا وتاعاسىنا, وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە 70 اەك مولشەرىندە (258 440 تەڭگە); تۇرعىن ءۇي جالداۋعا, كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە اقى تولەۋگە ارنالعان سۋبسيديا – اي سايىن, 12 اي ىشىندە وتباسى مۇشەلەرىنىڭ سانىنا, ەلدى مەكەنگە بايلانىستى 15-تەن 30 اەك-كە دەيىنگى مولشەردە (55 380 تەڭگەدەن 110 760 تەڭگەگە دەيىن), قىسقامەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋعا جولداما; جۇمىسقا ورنالاسۋعا نەمەسە كاسىپكەرلىك باستامانى دامىتۋعا جاردەمدەسۋ; وڭىرارالىق قونىس اۋدارۋعا جاردەم كورسەتەتىن جۇمىس بەرۋشىگە كەمىندە 2 جىل مەرزىممەن تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسۋ, تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ شارتىمەن ءاربىر قابىلدانعان جۇمىسكەرگە 400 اەك مولشەرىندە جۇمىسقا ورنالاسۋعا بىرجولعى سۋبسيديا (1 476 800 تەڭگە) بەرىلەدى.
وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى باستاۋ العان ۇلى كوشتىڭ جەلىسى ۇزىلمەي, قاسيەتتى قازاق بايتاعىنا ءالى دە كەلىپ جاتقانى قۋانتادى. ەلىمىزدىڭ جاڭا جاعدايدا العا باسۋىنا, ەل ەكونوميكاسىنىڭ, كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا قانداستارىمىزدىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەسى قوماقتى. «ەلگە ەل قوسىلسا – قۇت» دەمەكشى, قاتارىمىزدى تولىقتىرىپ, حالىقتىڭ ءوسىمىن كوبەيتىپ جاتقان اعايىن, باۋىرلارىمىزدىڭ تىلىنەن, سالت-ساناسىنان, ەلگە دەگەن قۇرمەت, بىلىمگە, كاسىپكە دەگەن قۇشتارلىق ايقىن اڭعارىلادى. سول تۇرعىدا اتاجۇرتتى اڭساپ كەلگەن باۋىرلارىمىزدىڭ جاڭا ورتاعا جىلدام ورنىعىپ, بەيىمدەلىپ, تامىر جايىپ كەتۋىنە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ – بارشا قوعامنىڭ پارىزى.