ساپالى بيزنەس ەڭبەكپەن كەلەدى

الماتىدان 20 شاقىرىم الىس قونعان زاۋىتقا بارىپ, ونداعى جۇمىس ۇدەرىسىن كوزبەن كورۋ بىزگە قيىنعا سوقپادى. بەلگىلەنگەن كەسىم­دى ۋاقىتتا بارىپ, ءبارىن كوزبەن كوردىك. زاۋىت جۇمىسى تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان. تەح­نو­­لوگيالىق جابدىعى گەر­مانيا, يتا­ليا, وڭتۇستىك كورەيا­دان اكە­لىنىپ­تى. جەلدەت­كىشتىڭ سىرت­قى قورا­بى تازا بولاتتان قۇيىل­سا, ىشكى جۇ­يەسى حالىقارالىق ستان­دارت­­قا ساي قۇراستىرىلعان. باعاسى 300 مىڭ مەن 10 ملن تەڭگەنىڭ اراسىندا.

جوعارى ءبىلىمدى ينجەنەر ماراتتىڭ ءاۋ باستاعى كاسىبى ۇستازدىق ەدى. عىلىمعا دەگەن قۇشتارلىعىن كاسىبيلىكپەن ۇشتاستىرا ءبىلدى. ون شاقتى عىلىمي-ساراپتامالىق ماتەريال دا جازدى. ءبىر كۇنى وسى ءىسىن بيزنەسپەن ۇيلەستىرسەم دەگەن وي كەلدى. ءارى سول كەزدە – 90-جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن 2000 جىلداردىڭ باسىندا الماتى مەن وزگە دە وڭىرلەردە ءدامحانا مەن بيزنەس ورتالىقتارى بىرىنەن كەيىن ءبىرى سالىنىپ جاتتى. بارىنە اۋا تازارتاتىن جەلدەتكىش كەرەك.

«كوزىن تابا بىلسەڭ, داعدارىس تا مۇم­كىندىككە جول اشادى. قۇرىلىس سەگ­مەنتىندەگى داعدارىس شاعىن بيزنەس وكىلدەرىنە جاڭا مۇمكىندىك ەسىگىن اشتى. ۇكىمەت الەۋمەتتىك شيەلەنىستى تومەندەتۋ ماقساتىندا قۇرىلىس كومپانيالارىن باستاعان جۇمىسىن اياقتاۋعا ماجبۇرلەپ جاتقاندا بىرەۋدىڭ ەسكى سارايىن جالعا الىپ, جەلدەتكىشتى قول­دان قۇراستىرۋعا كىرىستىم. قولدان قۇراستىرىلسا دا ونىمگە دەگەن تاپسىرىس ەسەلەپ كوبەيدى. جارتى جىل وتكەندە ەسكى سارايىمنان كەڭىرەك ورىنعا كوشىپ, جۇمىسشى سانىن ارتتىردىم. جۇمىس تۇنگى اۋىسىممەن دە ءجۇرىپ جاتتى. ول كەزدە تەمىر كەسەتىن لازەرلى اپپارات ساتىپ الۋعا قارجى جوق. ءبارى قول جۇمىسىمەن اتقارىلدى. 2008 جىلى ىشكى نارىققا «الماتى جەلدەتكىش زاۋىتى» (اجز) اتاۋىمەن ەندىك. اينالىمداعى قارجىنى قولداعى باردى قۇراستىرۋعا جۇمسادىق. بۇرىنعى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتتاعى مەتالل سىنىقتارىن ارزان باعاعا ساتىپ الىپ, جەلدەتكىشتىڭ العاشقى جوباسىن قولدان قۇراستىرىپ شىقتىق», دەيدى م.باققۇلوۆ.

زاۋىت 2011 جىلى «تەحنولوگيالىق دامۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىكتىڭ» يننوۆاتسيالار باعدارلاماسىنا قاتىسىپ, گرانت ۇتىپ الىپ, ستانوكتار ساتىپ الدى. بۇدان كەيىن ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اجز-نى كايدزەن نەگىزىندە كونسۋلتانتتاردى وقىتۋ الاڭى رەتىندە تاڭداپ, كايدزەن قاعيداتتارىن ەنگىزۋگە 40 مىڭ دوللار گرانت بەردى. 2012 جىلى الماتى ىرگەسىندەگى قويانقۇس اۋىلىندا «الماتى جەلدەتكىش زاۋىتى» سالىندى. بىرنەشە جىلدان كەيىن اجز رەسەيلىك تەحنولوگيادان نەمىس تەحنولوگياسىنا كوشتى. «Zhill-Abegg» زاۋىتىنىڭ تاجىريبەسىمەن تانىسىپ, تەحنولوگياسىن ەلگە اكەلدى.

«الدىمەن سول زاۋىتتىڭ ونىمىنە تاپسىرىس بەردىم, سودان كەيىن تاجىريبە الۋعا باردىم. شىنىمدى ايتسام, زاۋىتتىڭ 20 جىل بۇرىن جاساپ كەتكەن ونىمدەرى بىزگە جاڭالىق بولىپ كورىندى. بىراق ولاردى ەلگە اكەلۋ قيسىنسىز. زاۋىت مۇراجايىنا بارىپ, تاريحىمەن تانىس­تىم. يتاليانىڭ بىرنەشە زاۋىتىنا باردىم. ينجەنەر بولعاندىقتان, ونىمدەرىن تۇگەل قايتالاماي, ۇقساتىپ وتىرىپ, ءىس جۇ­زىندە وزىمدىكىن جاساۋعا شەشىم قابىل­دا­دىم», دەيدى بيزنەسمەن.

زاۋىت كەيىنگى 15 جىلدا كليماتتىق تەحنيكانى, جەلدەتكىش پەن ورتكە قارسى جاب­دىق­تاردى ازىرلەۋ جانە ءوندىرۋ جو­نىندەگى ەلدەگى ەڭ ءىرى جانە جالعىز زاۋىتقا اينالدى. ونىمدەرىن تۇرعىن ءۇي كەشەنى, بيزنەس-ورتالىق, كاسىپورىن, اۋرۋحانالاردا دا قولدانا باستادى. 2014 جىلى زاۋىت ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەي وتىرىپ, زاماناۋي اۋا باپتاۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ جانە ءوندىرۋ ءۇشىن كورەيالىق «LG Electronics» كومپانياسىمەن ۇزاقمەرزىمدى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم جاساستى. وسى كەلىسىمنىڭ ناتيجەسىندە ەۋروپالىق سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىن الدى. ۇلىبريتانيادا «NSV» (North Sea Ventilation Ltd) زاۋىتىندا ەكى دانەكەرلەۋشىسىن وقىتتى. سونداي-اق ينجەنەرلەردى قۇجاتتامانى دۇرىس دايىنداۋعا, تاپسىرىس بەرۋشىنى تۇسىنۋگە ۇيرەتتى. 2018 جىلى «NSV» سەرىكتەسى اتاندى. وسى ىنتىماقتاستىقتىڭ ارقاسىندا مۇناي-گاز كاسىپورىندارىنا ارنالعان ورتكە قارسى قولداناتىن كلاپانداردى جاساپ شىقتى.

2021 جىلى مارات باققۇلوۆ زاۋىتى امە­ريكالىق ينجەنەر-مەحانيكتەر قوعا­مى­نىڭ (ASME) حالىقارالىق سەرتيفيكاتىن يەلەندى. مۇنى مۇناي-گاز سەكتورىنا «كىرۋ بيلەتى» دەپ ايتسا دا بولادى. ەكى جىلدان كەيىن اجز تاعى ءبىر كورەيالىق «Hi Air Korea» كومپانياسىمەن سەرىكتەستىك ورناتتى. «Hi Air Korea» – اسكەريلەرگە, مۇناي-گاز سەكتورىنا ارنالعان جەلدەتۋ جانە اۋا باپتاۋ جۇيەلەرىنىڭ الەمدىك ءىرى ءوندىرۋشىسى.

«شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن مۇنداي ىنتىماقتاستىق – وتە ءتيىمدى مامىلە. بارلىق سىزباسىن اجز قاراماعىنا تاپسىرادى, ءبىزدىڭ كاسىپورىن سونىڭ نەگىزىندە مۇناي-گاز كاسىپورىندارىنا ارناپ جابدىقتار جينايدى. كورەيادان بىردە-ءبىر تەمىر كەلمەيدى, شيكىزاتتى ەلدەن ساتىپ الامىز. بولات ءبىزدىڭ زاۋىتتا كەسىلەدى, جينالادى, دانەكەرلەنەدى. باسقاشا ايتقاندا, 100 پايىز وتاندىق ءونىم», دەيدى زاۋىت يەسى.

قازىر اجز جاڭا ءونىم – توت باسپايتىن بولاتتان جاسالعان گەرمەتيكالىق پاراللەلەپيپەدتەن قۇيىلعان ورتكە قارسى جاپقىشتى اينالىمعا شىعاردى. وتكەن جىلى زاۋىت ورتكە قارسى كلاپانداردى 800 مىڭ ەۋروعا, ياعني 1 ملن دوللارعا ساتتى. ءونىم ەكسپورتتىق دەكلاراتسيادا «Great Britain» دەپ جازىلعان. بۇل تەڭگە دەۆالۆاتسياسى كەزىندە ەۋرومەن ەسەپ ايىرىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى ەكەن.

قازىر زاۋىتتىڭ جەلدەتكىش جابدى­عىنىڭ ىشكى نارىعىنىڭ كولەمى – جىلىنا 30 ملن دوللار. سالىستىرا ايتار بولساق, رەسەي نارىعى – 1 ملرد دوللار. اجز ىشكى نارىقتىڭ 60 پايىزىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ورتاشا ءتۇسىم رەسەيلىك زاۋىتتان 5 ەسە از.

«رەسەيلىكتەردىڭ جالپى تابىسى – سەريالى, وراسان زور ءارى الۋان ءتۇرلى نارىق. ۇلكەن يندۋستريالاندىرۋ ەسەبىنەن جىل سايىن 20 پايىزعا دەيىن ءوسىپ وتىرادى. ال ءبىزدىڭ نارىقتا جازدا تابامىز, قىستا تاماقتانامىز. ءبىزدىڭ تابىسىمىز يندۋستريالاندىرۋدىڭ دەڭگەيىنە قاتىستى. ەل ىشىمەن شەكتەلمەي, حا­لىقارالىق كومپانيالارمەن ينتەگرا­تسيالانۋ وتە ماڭىزدى. حالىقارالىق نارىققا شىعۋ باستى ماقسات بولۋعا ءتيىس», دەيدى م.باققۇلوۆ.

ول اڭگىمە اراسىندا جاڭا نارىقتاردى ىزدەستىرىپ جاتقانىن ايتىپ بەردى. جاقىن اراداعى جوسپار ىڭعايى ءباا, ساۋد ارابياسى جانە وزبەكستانعا اۋىپ تۇر.

«2024 جىلى وزبەكستاندا ساۋدا وكىلدىگىن اشقالى بەرى بارلىق باعىتتا وزگەرىس پايدا بولدى. ازىرگە نارىقتى زەرتتەپ جاتىرمىز. وزبەكستاندىق يندۋس­تريالدى ايماقتاردان بىرنەشە ۇسىنىس كەلىپ وتىر. 2022 جىلعا دەيىن ول ەلدە رەسەيلىكتەردىڭ ۇلەسى باسىم بولعان. سانكتسيانىڭ سالدارى باسەكەلەستەردىڭ قاتارىن سەلدىرەتىپ جىبەردى. قازىر وزبەك­ستانعا جىلىنا ورتا ەسەپپەن 600-700 مىڭ دوللاردىڭ ءونىمىن جەتكىزەمىز. بۇل كورسەتكىشتى 1 ملن دوللارعا دەيىن جەت­كىزۋگە مۇمكىندىك بار», دەيدى.

بيزنەسمەننىڭ ايتۋىنشا, قارجىگەر نەمەسە زاڭگەر زاۋىت اشا المايدى, مۇنى تەك ينجەنەر عانا جاساي الادى.

«ەلدە ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ دامى­عانىن قالاساق, وندا ينجەنەرلەردىڭ, IT ارمياسىنىڭ قالىپتاسۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. قازىر زاۋىتتارعا قاجەت مامانداردى كوللەدجدەردە دايارلاۋعا بولادى دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. بۇل – قاتە پىكىر. تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىگى ۋنيۆەرسيتەت نەمەسە كوللەدجدەردىڭ الەۋەتىنەن اسىپ كەتتى. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتى زاۋىتقا بارىپ, روبوتتى باسقارا المايدى. ۇكىمەت دەمەۋىمەن زاۋىت جۇ­مىس­شىلارىن شەتەلدىك اتاقتى كومپانيالاردا تاجىريبە الماسۋعا جىبەرۋ ماسەلەسىن مەملەكەتتىك باعدارلاما ار­قىلى شەشۋ كەرەك», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى م. باققۇلوۆ.

الماتى