« ۇلى دالا جورىعى» جالعاسىن تابادى

– اپتا بويى ات ۇستىنەن تۇس­پەگەن شاباندوزداردىڭ سايىسى تۋرالى كەڭىرەك ايتىپ بەرسەڭىز.

– جورىققا توقتالماس بۇرىن V دۇنيەجۇزىلىك كوش­پەلىلەر ويىندارى تۋرا­لى ايتىپ وتەيىن. كوش­پە­لىلەر ويىندارى الەم قى­زى­عۋشىلىعىن تۋدىرعان مادەني, يدەولوگيالىق ما­ڭىزى جو­عارى حالىقارالىق دودا بولدى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ حالىق­ارالىق قاۋىمداستىق الدىندا ەلى­مىزدىڭ التىن وردا مۇ­را­گەرى, كوشپەلىلەر وركە­نيەتىنىڭ ءىزىن جالعاۋشى ەكەنىن ايگىلەيتىن يدەياسى جۇزەگە استى. كوشپەلىلەر وليمپياداسى شەتەلدىك قاتىسۋ­شىلار تاراپىنان جوعارى باعا يە بولدى. ال « ۇلى دالا جورىعى» مارا­فون-بايگەسى تۋرالى ايتساق, ات سپور­تىنىڭ قاتارىنا تاعى ءبىر سايىس ءتۇرى قوسىلدى. بۇل ءبىر كۇندە ويلاپ تابىلعان جوبا ەمەس. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, 2019 جىلى ءبىز, بىرنەشە جىگىت, كەزىندەگى كەنەسارى حان­نىڭ جورتقان ىزىمەن, تورعاي وڭىرى­نەن سوزاققا دەيىن 900 شاقىرىمنان استام قاشىقتىقتى سالت اتپەن ءجۇرىپ وتكەن ەدىك. كەيىن جورىق يدەياسىن جوبا رەتىندە ازىرلەپ, ءتيىستى ورىندارعا ۇسىندىق. وسى ورايدا « ۇلى دالا جورىعى» جوباسىنا قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ەرلان قوشانوۆقا العىسىمىز شەك­سىز. يگى باستاماعا تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىن باسقارعان داۋ­رەن اباەۆ, اسحات ورالوۆ, ەرمەك مار­جىقپاەۆ سىندى ازاماتتار زور سەر­پىن بەردى. بۇگىندە وسى سالاعا جاۋاپتى مينيستر ەربول مىرزابوسى­نوۆ تا ۇلكەن قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. جالپى, رەسپۋبليكالىق «Joryq» ات سپورتى فەدەراتسياسى ۇلتتىق سپورت قاۋىمداستىعىنا قاراي­تى­­نى ءمالىم. قاۋىمداستىقتى باسقا­را­تىن يسلامبەك سالجانوۆ 2022 جىلدان بەرى بىزگە ۇزدىكسىز قول­داۋ كورسەتىپ كەلەدى. تۇڭ­عىش رەت ۇيىمداستىرىلعان « ۇلى دالا جورىعى» مارافون-بايگەسى­نىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە ءساتتى وتۋىنە زور ۇلەس قوسقان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمدىگىنە, ءوڭىر باسشىسى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆكە راحمەت ايتامىز.

– « ۇلى دالا جورىعىن» دۇنيە­جۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىن­دا­رى­نىڭ قارساڭىندا وتكىزۋدىڭ وزىندىك ءمانى بار ما؟

– وسى جوبا ارقىلى الەمنىڭ 10 مەملەكەتىن كوشپەلىلەر تۋىنىڭ استىنا بىرىكتىردىك. تۇركيا, يران, وڭتۇستىك افريكا, ماجارستان, قىر­عىز رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فە­دەراتسياسىنىڭ قاباردين-بال­قار, قاراشاي-شەركەش, تاتار­ستان ەلدەرى كوماندا قوستى. جۇزدەن اس­تام سپورتشى 5 كۇن بويى 500 شاقى­رىم قاشىقتىقتى ەڭسەرىپ قانا قويعان جوق, ولارعا كوشپەلىلەر وركەنيەتى, تۇرمىسى مەن بولمىسى, ونەرى مەن ءداستۇرى, تاريحى مەن ءومىرى تانىس­تىرىلدى. شەتەلدىك قاتىسۋشىلار ءوزىنىڭ ءتول مادەنيەتىمەن ءبولىسىپ تە ۇلگەردى. ماسەلەن, يراندىقتار ۇلتتىق بيلەرىن بيلەپ, ماجارلار اندەرىن شىرقاسا, تاتارلار سالت-داستۇرلەرىمەن ءبولىسىپ, كوپشىلىكتى ءتانتى ەتتى. شەتەلدىك كوماندالار ءوز ۇلتىنىڭ ءداستۇرلى مۋزىكاسىمەن قاتار, ءتۇرلى ۇلتتىق تاعامدارىن كوپشىلىككە ۇسىندى. وسىلايشا, « ۇلى دالا جورىعى» جوباسى ءتۇرلى ۇلت پەن مادەنيەتتىڭ توعىسقان الاڭىنا اينالدى, كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ باستاماشىسى ءارى جارشىسى بولدى.

– جوبانىڭ باعىتى بوتاي مەن استانا اراسىن جالعادى. نە­لىكتەن بۇل باعىت تاڭدالدى؟ كۇز­دىڭ قو­ڭىر سالقىنى ءالى دە دەندەپ ەنە قويماعان جايما­شۋاق وڭتۇستىك وڭىردە نەگە وتكىز­بەدىڭىزدەر؟ سولتۇستىكتى تاڭ­داۋ­دىڭ سەبەبىن ايتساڭىز.

– ارينە, باسقا وڭىردە ۇيىم­داستىرۋ بىزگە دە جەڭىل بولاتىن ەدى. بەس كۇن نوسەرلەتىپ, سۋىق جەل سوعىپ, سپورتشىلارىمىزدى دا, اتتاردى دا تيتىقتاتىپ, قيىن­دىق تۋعانى راس. ۇيىمداستىرۋشى­لار­عا دا وڭاي سوقپادى. جالپى, وسى جورىققا 300-دەن استام ادام قاتىستى دەسەك, ولاردىڭ كۇندەلىك­تى تاماقتانۋى, جاتىن ورنى سياق­تى قاجەتتى شارۋانى ۇيىمداس­تى­رۋ جەڭىل بولعان جوق. ونىڭ ۇستىنە, كۇنىنە 100 شاقىرىم جۇرگەندە قۇددى ءبىر اۋىلدىڭ كوشى كەرۋەن تارتقانداي اسەر قالدىردى. بۇل باعىتتىڭ ءمان-ماعىناسى, تاريحي مازمۇنى تەرەڭدە جاتىر. جوبا­نىڭ باعىتى وركەنيەتتىڭ تال بەسىگى – بوتاي قونىسىنان باستا­­لىپ, ونىڭ بەس مىڭ جىلدىق تاري­حىن جاڭعىرتا وتىرىپ, ەلوردامىزدا مارەسىنە جەتتى.

ادام بالاسى جىلقى ت ۇلىگىن ال­عاش قولعا ۇيرەتكەن بوتاي مادە­نيەتى شەتەلدىك سپورتشىلاردىڭ رياسىز تاڭدانىسىن تۋدىرىپ قانا قويماي, ەجەلگى وركەنيەتتىڭ تەرەڭىنە بويلاتتى. جورىق كەزىن­دە قوناقتار­عا بوتاي مادەنيەتى­مەن قاتار, سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ مىزعىماس شەكاراسىنداي بولعان ابىلاي حان رەزيدەنتسياسىنىڭ جادىگەرلەرى دە تانىستىرىلدى.

كەلگەن قوناقتارىمىزعا كادە­سىي رەتىندە قازاقتىڭ تۇمارى مەن ارنايى قىشتان جاسالعان قۇمى­را ازىرلەندى. تۇماردىڭ ىشىندە جىل­قىنىڭ باقايشىعى فورماسىندا جاسالعان تيىن «Botaidan Amanat» سوزىمەن ارلەندى. ال قۇمىرا كەزىندە بوتايلىقتاردىڭ قىمىز ىشكەن ىدىسىنىڭ ۇلگىسىندە جاسالدى.

– «جورىق» ءسوزى ادەتتە ۇرىس سيپا­تىندا قولدانىلىپ كەلدى. بۇ­گىندە ەلىمىزدەگى جاڭا ات سپور­تىنىڭ ءتۇرى رەتىندە قولدانىسقا ەندى.

– «جورىق» ءسوزى بۇعان دەيىن بەل­گىلى ماقساتتا توپتاسىپ شىققان جاۋىنگەرلەردىڭ ءىس-قيمىلىن بىل­دىرسە, بۇگىنگى بەيبىت كۇندە سالت اتتى­لاردىڭ ساپارىنا, «مادەني جورىققا» ۇلاسىپ وتىر. شەتەلدىك سپورتشىلار وسى جوبا نەگىزىندە 3-4 مىڭ جىل بۇرىنعى ۇلى جىبەك جولىن باسىپ, تاريحي ىزبەن ءجۇرىپ ءوتتى. ىلگەرىرەكتەگى قازاق دالاسى سوعىس پەن شيەلەنىس مەكەنى ەمەس, كەرىسىنشە, ساۋدا-ساتتىقپەن قاتار, الەمدىك وركەنيەتتىڭ, عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ تارالۋىنا ىقپال ەتكەن نەگىزگى ارتەريا ەكەندىگى كوپشىلىك­كە ءتۇسىندىرىلدى. حالىقارالىق دەڭ­گەيدە ۇيىمداستىرىلعان « ۇلى دالا جورىعى», كەي ەلدەردەگى گەوساياسي تۇراقسىزدىققا قاراماستان, ەلىمىزدىڭ الەمگە اشىقتىعى مەن بىرلىگىن كورسەتە ءبىلدى. وسىلايشا, ەلىمىز بەيبىتشىلىك پەن دوستىقتىڭ ناعىز مەكەنى ەكەندىگى ءىس جۇزىندە كورسەتىلدى.

– ەلىمىزدەن قانداي جىلقى تۇقىمدارىنىڭ توزىمدىلىگى سىنالدى؟

– « ۇلى دالا جورىعى» جوباسىنا حالىقتىڭ جادىنان الىس­تا­عان اداي, اۋليەاتا, نايمان, جەتىسۋ ارعىماعى, قوستاناي, كو­شىم جىل­قى تۇقىمدارى قوسىل­دى. تاريحي ادىلەتسىزدىككە دۋشار بولىپ, ۇمىت قالعان قازاقى جىل­قى تۇقىمدارىنىڭ حالىقارا­لىق دەڭگەيدە تانىمالدىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋدى. قازاق جىلقىلارى جارىسقا قاتىسقان اراب, اعىلشىن, قاراشاي, تاتار, قىرعىز سىندى جىلقى تۇقىم­دا­رى­مەن باسەكەلەس بولا الاتىنى دالەلدەندى.

حالىقارالىق « ۇلى دالا جو­رىعى» مارافون-بايگەسىنە قا­زاق تۇلپارلارىن باپتاپ, دايىن­داۋ قاجىرلى ەڭبەكتى قاجەت ەتەدى. وسى رەتتە رەسپۋبليكالىق «Joryq» ات سپورتى فەدەراتسياسىنىڭ وڭىر­لەردەگى باسشىلاردىڭ وراسان شارۋا اتقاردى. سەبەبى 500 شاقىرىمعا ات باپتاۋ وڭاي جۇمىس ەمەس ەكەنى انىق. ارىپتەستەرىمىز ۇمىت قالعان قازاق جىلقىلارىنىڭ تۇقىمىن قايتا جاڭعىرتۋعا لەپتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. جوبا اياسىندا ات باپتاپ جۇرگەن وتاندىق ماماندار شەتەلدەن كەلگەن اتبەگىلەرمەن تاجىريبە الماسۋعا مۇمكىندىك الىپ, حالىقارالىق تالاپتاردىڭ قىر-سىرىمەن جاقىن تانىستى.

– دەگەنمەن باس بايگەنى شە­تەلدىك كوماندا جەڭىپ الدى. ءبىزدىڭ وتاندىق كوماندالاردىڭ كۇش-قۋاتى كەم سوقتى ما؟

– حالىقارالىق « ۇلى دالا جو­رىعىندا» رەسەي فەدە­را­­تسيا­سى قاباردين-بالقار رەس­پۋب­لي­كاسىنان كەلگەن كوماندانىڭ جە­ڭىمپاز اتانۋى ەلىمىزدىڭ سپورت­تاعى ادىلەتتىلىك پەن اشىقتىق با­عىتىن ۇستاناتىنىن ايقىندادى. سونىمەن قاتار شەتەلدىك كوماندالار « ۇلى دالا جورىعى» جوباسىنا جوعارى باعا بەرىپ, ەلدەر اراسىنداعى مادەني, گۋمانيتار­لىق ارىپتەستىكتى ورناتۋداعى ماڭىز­دى ءرولىن اتاپ ءوتىپ, كەلەسى جىلى وتكىزىلەتىن جوباعا قاتىسۋعا ىقىلاس تانىتتى. ماسەلەن, رەسەيدىڭ وزىنەن كەلەسى جىلى 20-دان استام كوماندا قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر.

– ءدۇبىرلى دودا ءوتىپ جات­قاندا الەۋمەتتىك جەلىدە كەي­بىر جاڭالىقتاردىڭ استىندا شەتەلدىك جانكۇيەرلەردىڭ قالدىرعان پىكىرلەرىن كوزىمىز شالدى. قازاق دالاسىندا وتكەن مارافون-بايگە شەتەلدىكتەردىڭ دە قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ وتىر دەۋگە بولا ما؟

– « ۇلى دالا جورىعى» جوباسى اياسىندا جۇرگىزىلگەن جۇيەلى اقپاراتتىق جۇمىستىڭ نەگىزىندە ۇلتتىق سپورت جانكۇيەرلەرىنىڭ قاتارى ارتا ءتۇستى. ءبىر ايدا باق, الەۋمەتتىك جەلىدە 12 مىڭنان استام ماتەريال جارىققا شىعىپ, رەسمي الەۋمەتتىك جەلىگە جۇكتەلگەن كونتەنتتە (Instagram, Tik-Tok, Facebook, You Tube) 21 ميلليوننان استام قارالىم بولدى.

جوبا تۋرالى ارنايى دە­رەكتى فيلم تۇسىرۋگە اقش-تان جەرونيمو ۆيللار ەسىمدى رە­جيس­سەردى شاقىرتتىق. وتكەن جىلى جورىق تۋرالى وتاندىق رە­جيس­سەرلەردىڭ تاماشا دەرەكتى ءفيلمى كورەرمەندەرگە جول تارتىپ, كوپ­شىلىكتىڭ جوعارى باعاسىن الدى. ال بيىل اتقارعان جۇمىسىمىزعا سىرت كوزدىڭ باعاسىن الۋ ماڭىزدى بولدى, ەكىنشىدەن ات سپورتىنىڭ جاڭا ءتۇرى, جورىق تۋرالى ءفيلمدى شەتەلدىك اۋديتورياعا دا تانى­مال ەتۋدى ماقسات تۇتتىق. « ۇلى دالا جورىعى» جوباسىنىڭ ەل ىشىندە, شەتەلدە تۇراقتى كورەرمەنى مەن جانكۇيەرىنىڭ شوعىرىن مولايتۋ بارىسىندا ءالى دە تالاي جوبا ىسكە اسادى.

– حالىقارالىق مارافون-بايگە جالعاسىن تابا ما؟

– مارافون-بايگە تانىمال جوباعا, ەلدىك برەندكە اينالعانىن ەسكەرىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە جىل سايىن وتكىزۋ ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىز. سونداي-اق بولاشاقتا بوتاي قونىسىنىڭ ايماعىندا حالىقارالىق تالاپتارعا ساي 80, 100, 120, 160 شاقىرىمعا ەسەپتەلگەن الەمدىك ات جارىسىن ۇيىم­داستىرۋعا نيەتتىمىز. ءتىپتى وسى باعىتتا جۇمىستى باستاپ تا كەت­تىك. بوتاي قونىسىن كەلەشەكتە ات سپورتىنىڭ التىن قازىعىنا اينال­دىرساق دەيمىز.

اڭگىمەلەسكەن –

قۋانىش نۇردانبەك ۇلى,

«Egemen Qazaqstan»