شىمكەنتتىڭ ماتاسى يتاليا نارىعىندا

باۋىرجان بەرىك ۇلى الدىمەن كاسىپ­كەرلەر پالاتاسىنداعى كاسىپكەر­لەردى قولداۋ باعىتىنداعى شارالار تۋرالى قىسقاشا بايانداپ, يتاليا مەن قازاق­ستاننىڭ اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىسقا توقتالىپ ءوتتى.

«يتاليا – قازاقستاننىڭ ەكسپورت جو­نىندەگى باستى سەرىكتەسىنىڭ ءبىرى. 2024 جىلدىڭ 8 ايىندا ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 14 ملرد دوللارعا جۋىقتادى, ونىڭ ىشىندە قازاقستاننان يتالياعا ەكسپورت كولەمى 12,9 ملرد دوللاردى قۇرادى. قازاقستاندا يتاليانىڭ قاتىسۋىمەن 251 كومپانيا تىركەلسە, سونىڭ ەكەۋى شىمكەنتتە جۇمىس ىستەپ تۇر», دەدى كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.

شىمكەنت قالاسىنىڭ كرەاتيۆتى يندۋستريا قاۋىمداستىعىنىڭ توراعا­سى ج.بايتەليەۆا وسى كەزدەسۋدى ۇيىمداس­تىرۋعا كومەكتەسكەنى ءۇشىن پالاتا وكىلدە­رىنە العىسىن ءبىلدىردى.

«كرەاتيۆتى يندۋستريا قاۋىمداستىعى مەن كاسىپكەرلەر پالاتاسى, «Shymkent» اكك» اق باسشىلىعى اراسىندا مەموراندۋم ءتۇزىلىپ, ءوزارا ارىپتەستىك ورناعان. كەزدەسۋ – سول ارىپتەستىكتىڭ ءبىر كو­رىنىسى. شىمكەنتتىك كاسىپكەرلەرگە ەندى شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىك بار. سول ءۇشىن سوناۋ ميلان قالاسىنان قوناق شاقىرىپ وتىرمىز», دەدى ول.

بۇدان كەيىن ميلان يندۋستريالاندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى ۋرسۋ ليليانا ءسوز الىپ, ءوز قالاسىنىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن جەتىستىكتەرى تۋرالى بايانداپ بەردى.

«قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق الەۋە­­تىمەن جاقسى تانىسپىز. بارلىق سالاسى, ونىڭ ىشىندە توقىما, جەڭىل ونەر­كاسىپ سالالارى دا قارقىندى دامىپ كەلەدى. وسىعان وراي ءبىز سىزدەردى تىكەلەي ارىپتەس بولۋعا شاقىرامىز. مىسالى, سىزدەردە كرەاتيۆتى يندۋستريادا قولدا­نىلاتىن بىلعارى يلەۋ­گە قاجەتتى تەرى, ماتا توقيتىن ءجىپ, ماقتا سياقتى شي­كىزاتتار جەتكىلىكتى. ەندەشە, سول تەرىنى شەتەلدە ەمەس, وزدەرىڭىزدە دە وڭدەپ, بىلعارى شىعارۋعا قاجەت تەحنيكالاردى, قۇرىل­عىلاردى جەتكىزىپ بەرە الامىز. وسىلايشا, دايىن ءونىم شىعارۋدىڭ تولىق تسيكلى وزدەرىڭىزدە بولادى», دەدى ۋرسۋ ليليانا.

جيىن بارىسىندا تاراپتار وزدە­رىن قىزىقتىرعان سۇراقتار قويىپ, ۇسىنىس­تارىن ءبىلدىرىپ, ءوزارا ارىپتەستىكتى نىعاي­تۋعا قاتىستى جان-جاقتى ماسەلەلەردى تال­قىلادى. سونىڭ ىشىندە ميلاندىق ىسكەر توپ وكىلىنىڭ جەرگىلىكتى «Azala Cotton» كومپانيانىڭ توقىما جىپتەرىن ساتىپ الۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتۋى جەرگىلىكتى ءونىم وندىرۋشىلەر ءۇشىن ۇلكەن قولداۋ بولماق. ءوز كەزەگىندە شىمكەنت قالاسىنىڭ مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆتەر باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءمولدىر وڭداسىنوۆا يتا­ليادا شىمكەنتتىك مۋزەيلەردىڭ كورمەسىن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن جەتكىزدى.

ينۆەستيتسيا تارتۋ, تۋريزم سالاسىن دامىتۋ – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇكىمەتكە, جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا قويعان باستى تالاپتارىنىڭ ءبىرى. بۇل جونىندە پرەزي­دەنت ءوزىنىڭ وتكەن جىلعى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ەرەكشە اتاپ وتكەن بولاتىن.

«ەلىمىزدىڭ تۋريستىك الەۋەتىن دە پايدالانۋ كەرەك. تۋريزم وسىنداي سەرپىندى جوبالار قاتارىندا بولۋعا ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, وسى ماڭىزدى سالاداعى جۇمىس دۇرىس اتقارىلماي جاتىر, ەلىمىز باسقا مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعاندا ارتتا قالىپ كەلەدى» دەسە, كرەاتيۆتى يندۋس­تريا جايىندا: «قازىرگى زاماندا ازامات­تاردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتى مەن زياتكەرلىك كاپيتالىنا ارقا سۇيەيتىن «كرەاتيۆتى ءوندىرىس» سالالارى شىنايى ينكليۋزيۆتى ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ قاينار كوزى سانالادى. بۇل از دەسەڭىز, كرەاتيۆتى ەكونوميكا دارىندى ءارى شىعار­ماشىل ادامداردى وزىنە تارتاتىن ءىرى قالالاردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋشى كۇشكە اينالىپ كەلەدى. ەلىمىزدە بۇل سالا ءالى دامى­ماعان. كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى ءبىر پايىزعا دا جەتپەيدى, جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى ۇلەسى وتە تومەن. دەگەنمەن دارىنىمەن بۇكىل الەمدى مويىنداتىپ جۇرگەن وتانداستارىمىز از ەمەس. ءبىز ەلىمىزدە كرەا­تيۆتى ەكونوميكانىڭ جان-جاقتى دامۋى­نا بارلىق جاعدايدى جاساۋىمىز كەرەك. سونىڭ ىشىندە زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعايتىن قۇقىقتىق تاسىلدەر قاجەت. بۇل – وتە ماڭىزدى ماسەلە», دەگەن ەدى.

وسى رەتتە ينۆەستيتسياعا توقتالساق, مەگاپوليستە بۇل سالادا ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. بيىلدىڭ وزىندە شاھاردا ءۇش ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلدى. ول – ايتالىق, ورتا ازيادا ەڭ ءىرى سانالاتىن جىلىجاي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى. مۇندا وندىرىلەتىن ونىمدەر كەلەشەكتە ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ستراتەگيالىق ماقساتىن ورىندايدى. ودان وزگە ماۋسىمارالىق كەزەڭدە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە سۇرانىس ارتىپ, سونىڭ ەسەبىنەن باعا شارىقتاپ كەتەتىن. ەندى جەرگىلىكتى نارىق­تا وتاندىق ونىمدەر جەتكىلىكتى دارەجەدە بولعاندىقتان, ءونىم تاپشىلىعى تۋىنداماي, ناتيجەسىندە سۇرانىس باعانى وسىرمەيتىن بولادى. ونىڭ ۇستىنە قالا ىرگەسىندە ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىعى جوباسى قولعا الىنىپ, سونىڭ اياسىندا زاماناۋي قويمالار سالىنىپ جاتىر. بولاشاقتا سىرتتان كەلەتىن, وزىمىزدە وندىرىلگەن ونىمدەر سول قويمالاردا ساقتالىپ, ماۋسىمارالىق كەزەڭدە ىشكى نارىقتا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە ەشقانداي تاپشىلىق تۋدىرمايدى.

ەكىنشى ءىرى جوبانىڭ ءبىرى – coca-cola ءوندىرىسى. وسى كۇنگە دەيىن الكوگولسىز سۋسىن الماتىدان تاسىمالدانىپ كەلدى. وسى سۋسىندى شىعارۋشى شەتەلدىك كومپانيا قالا ىرگەسىنەن ۇلكەن زاۋىت اشىپ, coca-cola شىمكەنتتەن شىعا باستادى. قازىرگى تاڭدا جەرگىلىكتى نارىقتىڭ وزىندە بۇل ونىمگە دەگەن سۇرانىس وتە جوعارى. جىل سايىن ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە تۇراتىن حالىق مىڭداعان ليتر coca-cola  تۇتىنادى. ەندى شىمكەنتتىك سۋسىن سول جەرگىلىكتى نارىقتى ءوزى قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. بۇل كاسىپورىن دا ەل ەكونوميكاسىنا ۇلكەن پايدا اكەلىپ وتىر. ونىڭ ەڭ باستى تابىسى – جەرگىلىكتى جەردىڭ ازاماتتارىن جۇمىسپەن قامتۋى. سەبەبى وسى ءوندىرىس ورنى اشىلعالى وعان شاھاردان قانشاما جەرگىلىكتى مامان مەن قاراپايىم جۇمىسشىلار ەڭبەككە تارتىلدى.

ءۇشىنشى تاعى ءبىر ماڭىزدى جوبا رەتىندە جۋىردا عانا تۇساۋى كەسىل­گەن كەراموگرانيت زاۋىتىن ايتا الامىز. بۇل ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ ءبىر ار­تىقشىلىعى – شەتەلدىك كومپانيا كاسىپورىندى باستان-اياق سالىپ, ىسكە قوسۋعا ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن ينۆەستيتسيا شىعاردى. ال ول دەگەنىمىز – ميلليارد­تاعان اقشالار. ەلىمىزگە كەلىپ جاتقان كوپتەگەن ينۆەستور تىكەلەي قاراجات قۇيا بەرمەيدى. سوندىقتان وتاندىق قارجى كاپيتالىنىڭ ۇلەسى ىسكە قوسىلادى. ال كەراموگرانيت ءوندىرىسى جوباسىنا شەتەلدىك ينۆەستور جەكە ءوزى قاراجات جۇمساپ وتىر. بۇل كوپتەگەن جايتتى اڭعارتادى. ەڭ بىرىنشىدەن, ەلىمىزدە سايا­سي تۇراقتىلىقتىڭ بارىن بىلدىرەدى. سەبەبى ينۆەستورلار ساياسي تۇراقسىز ەلدەرگە ەشقاشان قاراجات سالمايدى. ەكىنشىدەن, تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىم مەن ينۆەستورلارعا جاسالعان جايلى جاعدايدى كورسەتەدى. وسى جاعىنان كەلگەندە شىمكەنتتە ينۆەستورلارعا وتە ۇلكەن قولداۋ مەن جاردەم بەرىلەدى. قازىرگى تاڭدا قالادا يندۋستريالدى ايماقتار بىرىنەن كەيىن ءبىرى سالىنىپ جاتىر. ول جەردە قازىردە كوپتەگەن جاڭا زاۋىت بوي كوتەرىپ كەلەدى. مەملەكەت تاراپىنان يندۋستريالدى ايماقتارعا ينجەنەرلىك-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدار تەگىن تارتىلادى. ءاربىر زاۋىتتىڭ الدىنا دەيىن جەتكىزىلەدى. سونىمەن بىرگە يندۋستريالدى ايماقتان زاۋىت اشقان ينۆەستورعا سالىق جاعىنان كوپتەگەن جەڭىلدىك قاراستىرىلعان.

يتاليالىق ىسكەر توپ وكىلى ايتىپ وتكەندەي, راسىندا دا مەگاپوليس جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتىپ, ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ورتالىعىنا اينالا الادى. ويتكەنى وعان بارلىق مۇمكىندىك بار. ەڭ باستى كەرەگى شيكىزات دەسەك, ول ىرگەدەگى تۇركىستان وبلىسىندا وندىرىلەدى. ونسىز دا شەتەلگە ءونىمىن ساۋدالاپ جاتقان تۇركىستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ «اق التىنى» شىمكەنتتىڭ فابريكالارىندا تەرەڭ وڭدەلسە, ودان دايى­ن تاۋار شىعارىپ, باعاسىن وسىرگەن ەل ەكونوميكاسى تەك ۇتاتىنى ءسوزسىز. ونىڭ ۇستىنە شاھاردا تەك جەڭىل ونەركاسىپ تاۋارلارىن شىعارۋعا ارنالعان ارنايى ەكونوميكالىق ايماق بار. سول جەردە ەلىمىزدى عانا قامتاماسىز ەتىپ قويماي, شەتەلگە دە ەكسپورتتالىپ جاتقان نەبىر كىلەم, ش ۇلىق, ماتا, باسقا دا توقىما بۇيىمدارى شىعارىلادى. ياعني جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋعا شىمكەنتتە وندىرىستىك نەگىز قالىپتاسقان, سونداي-اق جۇمىس قولى دا جەتكىلىكتى ءارى ءتيىستى مامانداردان دا اناۋ ايتقانداي تاپشىلىق جوق. سەبەبى قالاداعى كاسىپورىندار جەرگىلىكتى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, تەحنيكالىق كوللەدج­دەرمەن ارنايى كەلىسىمشارت ءتۇزىپ, سول بويىنشا دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى نەگىزىندە ستۋدەنتتەردى زاماناۋي قوندىرعىلاردا جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەتىپ ءجۇر. جاقسى ناتي­جە كورسەتكەن شاكىرتتەردىڭ كەلە­شەك­تە وقۋدى اياقتاعان سوڭ سول كاسىپ­ورىنداردا جۇمىسقا ورنالاسۋعا مۇم­كىندىكتەرى مول. وسى جەتىستىكتەرگە قاراپ مەگاپوليستىڭ نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەس­تيتسيا تارتۋ, ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى جوعارى بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جاعىنان الەۋەتى وتە جوعارى دەپ ايتا الامىز. بۇل تۇرعىدا پرەزيدەنت تاپسىرمالارى شىمكەنتتە ورنىقتى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.