وسىدان ەكى جىل بۇرىن, ياعني 2013 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا «ەگەمەن قازاقستاندا» «وبال» دەگەن ماقالامىز جاريالانعان بولاتىن. بۇل ماقالادا ەكى پوليتسيا قىزمەتكەرىنە جاسالعان قيانات تۋرالى ايتقان ەدىك. ارادا ەكى جىل وتكەندە سول وبلىستا (ماڭعىستاۋ), ءدال سول قالادا (جاڭاوزەن) ءدال سونداي وقيعا ورىن الدى. وزدەرىنىڭ مىندەتتەرىن ادال اتقارىپ, كەيبىر لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەردىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىقتارىنىڭ الدىن كەسەمىز دەپ ءجۇرىپ, ارانداپ قالعان جاس جىگىتتەردىڭ وزدەرىنىڭ باستارىنا كۇن تۋىپتى. زاڭدىلىقتى ساقتايمىز دەپ ءجۇرىپ, زاڭسىزدىقتىڭ قۇربانى بولعان بەس پوليتسيا قىزمەتكەرى – ب.بيسەكەش, ك.ايناحانوۆ, ە.نۇرقابىلوۆ, ا.تولەسباەۆ, ف.جارماعانبەتوۆ «ەگەمەنگە» ارىز جازىپتى. «2015 ج. اقپان ايىنىڭ 1-ىنەن 2-سىنە قاراعان ءتۇنى مەن, پوليتسيا سەرجانتى ب.بيسەكەش سەرىكتەسىم ك.الىباەۆپەن بىرگە قىزمەتتە بولىپ, مەم. № 445-اح-12 «كيا-سورەتا» ماركالى اۆتوكولىگىنىڭ جۇرگىزۋشىسى 1-ىقشام اۋداندا ورنالاسقان باعدارشامنىڭ قىزىل تۇسىنە ءوتىپ كەتكەندىگىن بايقادىم. «توقتاڭىز» دەگەن ەسكەرتۋىمە اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىسى ءمان بەرگەن جوق, مەن دابىلدى قوسىپ, جول ەرەجەسىن بۇزعان جۇرگىزۋشىنىڭ ىزىنە ءتۇستىم. وعان قوسا, بىرنەشە رەت داۋىس زورايتقىش ارقىلى توقتاۋىن سۇرادىم, جۇرگىزۋشى وعان دا قۇلاق اسقان جوق. تەك 4-ىقشام اۋداندا جول ەرەجەسىن بۇزعان جۇرگىزۋشىنى جولدىڭ جيەگىنە قىستىق, سول كەزدە ول امالسىزدان توقتادى. سودان سوڭ اۆتوكولىكتەن ءوزىن جاڭاوزەن قالاسى پروكۋرورىنىڭ كومەكشىسىمىن دەپ تانىستىرعان جول ەرەجەسىن بۇزۋشى س.ەڭسەپ شىعىپ, سوڭىنا تۇسكەنىمىزگە دورەكى تۇردە نارازىلىق تانىتىپ, مەنى بالاعاتتادى. پروكۋروردىڭ كومەكشىسى س.ەڭسەپپەن بولعان اڭگىمەنى ءبىز بەينەكامەراعا جازىپ الدىق, بەينەجازبادان سوزبە-ءسوز: «كىم ستارشي... نەگە ادەيى قۋاسىڭدار... نەگە تانىمايسىڭ... كىمسىڭ مەنى توقتاتاتىن... داۆاي تاي... كىمسىڭ سەن...» (بەينەجازبا بار). پروكۋرور كومەكشىسى س.ەڭسەپ مەنىڭ ء«وزىڭىزدى سىپايى ۇستاڭىز, بالاعاتتاماڭىز, ويتكەنى, مەن قىزمەتتە جۇرگەن بيلىك وكىلىمىن» دەگەن سوزىمە نازار اۋدارعان جوق. سودان سوڭ پروكۋرور كومەكشىسى ەڭسەپ كولىگىنە وتىرىپ, كەتىپ قالدى. وسىلايشا مەن جاڭاوزەن قالاسى پروكۋراتۋراسىنىڭ قىزمەتكەرى بولعاندىقتان, ءوز قىزمەت بابىن پايدالانىپ, قىىب ءاتب قىزمەتكەرى رەتىندە ماعان باعىنباي, مەنى بالاعاتتاپ, وقيعا ورنىنان ءوز بەتىنشە كەتىپ قالعان, جول ەرەجەسىن بۇزعان پروكۋرور كومەكشىسى س.ەڭسەپكە قاتىستى قاجەتتى حاتتامانى تولتىرا المادىم. سول كۇنى 4 ساعات 30 مينۋتتا ءبىز, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ب.بيسەكەش پەن ف.جارماعانبەتوۆ جاڭاوزەن قالاسىنىڭ سىرتىندا, مۇناي كاسىپشىلىگى اۋماعىندا ورنالاسقان «پەرەكاچكا نەفتي» بەكەتىنە شاقىرتۋ بويىنشا شىقتىق. كەلگەن بويدا كۇزەتشىلەر ن.اسانوۆ پەن ە.كۇنەباەۆتان بىلگەنىمىز, كۇزەتىلەتىن مۇناي وبەكتىسىنە مەم. №كز-182ۆيا-12 «حيۋنداي سانتا فە» ماركالى اۆتوكولىگىمەن بەيتانىس ەر ادام كەلىپ, دورەكى تۇردە قاقپانى اشۋدى تالاپ ەتكەن. ولار اۆتوكولىك تىزگىنىندە ماس كۇيىندە تۇنگى اۋىسىمدا جۇمىس ىستەيتىن تانىس قىزىنا كەلگەن بايكۋلوۆ ولجاس بايمۇرات ۇلىنىڭ وتىرعانىن انىقتايدى. و.بايكۋلوۆ ماس كۇيىندە دورەكىلىك تانىتىپ, كۇزەتىلەتىن مۇناي اۋماعىنا كىرۋگە تالپىنعاندىقتان, كۇزەتشىلەردىڭ ەسكەرتۋىنە قۇلاق اسپاعاندىقتان, ولار پوليتسيا شاقىرۋعا ءماجبۇر بولعان. ءبىز ءوزىمىزدى تانىستىرىپ, بايكۋلوۆتىڭ قۇجاتتارىن تالاپ ەتتىك. سول ۋاقىتتا بايكۋلوۆ ساباسىنا ءتۇسىپ, ءوزىن جاقسى ۇستادى. جاڭاوزەن قالاسى پروكۋرورىنىڭ كومەكشىسى س.ەڭسەپپەن بىرگە سپيرتتىك ىشىمدىك ىشكەنىن مويىندادى, قۇربىسىنا كەلگەنىن, بىراق وعان كۇزەتشىلەر توسقاۋىل بولعانىن ايتتى. ول بۇرىنىراق كولىك جۇرگىزۋ كۋالىگىنەن ايىرىلعاندىعىن, ماس كۇيىندە اۆتوكولىك جۇرگىزگەنى جانە جاياۋ جۇرگىنشىنى قاعىپ كەتكەنى ءۇشىن ەكى رەت اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعاندىعىن دا مويىندادى. سودان سوڭ ءبىز ناركولوگيالىق كۋالاندىرۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن و.بايكۋلوۆتى جاڭاوزەن قالالىق ۋاقىتشا بەيىمدەۋ ورتالىعىنا جەتكىزدىك, وندا باس دارىگەر م.تاۋەكەلوۆتىڭ ءوزى كەزەكشى ەكەن. بايكۋلوۆتى كورگەن بويدا باس دارىگەر تاۋەكەلوۆ جەتكىزىلگەن ازاماتتى تانيتىندىعىن, ول قالالىق پروكۋروردىڭ كومەكشىسى ەڭسەپتىڭ دوسى ەكەندىگىن ايتىپ, مەنەن ونى «بەيبىت» تۇردە جىبەرۋدى سۇراپ, وعان «ماس ەمەس» دەگەن قورىتىندى بەرەتىنىن ايتتى. تاۋەكەلوۆتىڭ ءىس-ارەكەتى تۇسىنىكسىز, بايكۋلوۆقا دەگەن كوزقاراسى «جۇمساق» كورىندى, سىرتىنان ونىڭ بايكۋلوۆقا بۇل جاعدايدان تازا شىعۋعا كومەكتەسكىسى كەلەتىنى بايقالىپ تۇردى, تاۋەكەلوۆ بايكۋلوۆپەن ۇزاق سويلەستى, ولاردىڭ اڭگىمەلەرى جەكە, قىزمەت بابىنان تىس بولدى. تاۋەكەلوۆتىڭ بايكۋلوۆقا كومەكتەسكىسى كەلەتىنى سونداي, ول مەنىڭ كۋالاندىرۋ بولمەسىنەن شىعۋىمدى سۇرادى, بايكۋلوۆپەن جەكە قالىپ, 10 مينۋتتاي سويلەستى. سودان سوڭ تاۋەكەلوۆ ءوز ۇيالى تەلەفونىنان پروكۋروردىڭ كومەكشىسى ەڭسەپكە قوڭىراۋ شالىپ, بايكۋلوۆقا دا تانىستارىنا قوڭىراۋ شالۋعا مۇمكىندىك بەردى. مەن, ياعني, ب.بيسەكەش بىردەن باس تارتىپ, ارىزداناتىنىمدى ايتتىم. سول كەزدە باس دارىگەر تاۋەكەلوۆ بايكۋلوۆتىڭ كۇيىن الكوتەستەردە تەكسەرىپ, قاجەتتى حاتتامانى تولتىرىپ, بايكۋلوۆتىڭ قانىندا ات-0,1-0,2 پايىز الكوگول بار ەكەندىگى, ول «جەڭىل دارەجەدە» ماس ەكەندىگى تۋرالى №223 قورىتىندى شىعارۋعا ءماجبۇر بولدى. باس دارىگەر تاۋەكەلوۆتىڭ بايكۋلوۆتىڭ جەڭىل دارەجەدە ماس ەكەندىگىن راستايتىن №223 قورىتىندىنى ءوز قولىمەن تولتىرعاندىعىن قايتالاپ ايتامىن, بىراق بەلگىسىز سەبەپتەرمەن ونى بايكۋلوۆقا قول قويۋعا بەرمەي, بىرەۋدى كۇتىپ وتىردى. سوندا مەن تاۋەكەلوۆتىڭ كۋالاندىرۋ قورىتىندىسىن بۇرمالاعىسى كەلىپ تۇرعاندىعىن ءتۇسىنىپ, تەز ارادا ۇيالى تەلەفونىمنىڭ بەينەجازباسىن قوسىپ, №223 قورىتىندىنى جازىپ الدىم, ناتيجەسىندە مەنىڭ قولىمدا باس دارىگەر تاۋەكەلوۆتىڭ زاڭعا قايشى ارەكەتىنىڭ بەينە جانە فوتوايعاعى بار (قورىتىندىنىڭ بەينە كوشىرمەسى بار). ءارى قاراي تاۋەكەلوۆ بايكۋلوۆ قورىتىندىعا قول قويۋدان باس تارتىپ جاتىر, سوعان سايكەس حاتتاما تولتىرۋ كەرەكتىگىن, وعان ەكى كۋاگەر قاجەت ەكەندىگىن مالىمدەدى. مەن كۋاگەرلەردى ىزدەۋگە شىعىپ كەتكەنىمدى پايدالانىپ بايكۋلوۆ كوشەگە شىعىپ كەتىپ, جاسىرىنىپ قالۋعا تىرىستى. بىراق مەن ونى قۋىپ جەتىپ, قايتادان ۋبو-عا جەتكىزىپ, وعان سەرىكتەسىم جارماعانبەتوۆتى كۇزەتشى ەتىپ قالدىرىپ كەتتىم. مەن «پەرەكاچكا» وبەكتىسىنە بارىپ, كۇزەتشىلەر اسانوۆ پەن كۇنەباەۆتى كۋاگەرلەر رەتىندە الىپ كەلدىم, سول كەزدە باس دارىگەر تاۋەكەلوۆ ولارعا: «حاتتاماعا قول قويساڭدار, سەندەردى سوتقا سۇيرەيدى, پوليتسيامەن بايلانىسقاندارىڭا وزدەرىڭ وكىنىپ قالاسىڭدار» دەپ اشىقتان-اشىق قىسىم كورسەتتى. تاۋەكەلوۆتىڭ بۇل سوزدەرى كۇزەتشى-كۋاگەرلەرگە اسەر ەتىپ, ولار بۇل ىسكە ارالاسۋدان باس تارتىپ, كەتىپ قالدى. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن ۋبو-عا مەم.№877-ۆەا «لادا-پريورا» ماركالى اۆتوكولىگىمەن بايكۋلوۆتىڭ تانىسى (تۇلعاسى انىقتالعان جوق) كەلدى. ول ءوزىن تەك بايكۋلوۆتىڭ قىزمەتتەسىمىن دەپ تانىستىرىپ, ونى نە ءۇشىن ۇستاعانىمىزدى سۇرادى. ءبىز بولعان جايتتى تالقىلاپ جاتقانىمىزدا بايكۋلوۆ «لادا-پريورا» اۆتوكولىگىنىڭ تىزگىنىنە وتىرىپ, كەتىپ قالدى. ءبىز سول ارادا ونى قۋدىق. بايكۋلوۆ قاشىپ قۇتىلا المايتىنىن ءتۇسىنىپ, «مۇنايلى» ىقشام اۋدانىنىڭ 5-كوشەسىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان جەر ءۇيدىڭ اشىق اۋلاسىنا كىرۋگە ءماجبۇر بولدى. بايكۋلوۆ اۆتوكولىك سالونىن بەكىتىپ الىپ, ءوز تانىستارىنا قوڭىراۋ شالا باستادى, ۇزدىكسىز كولىكتىڭ دابىلىن باستى, وعان سول ماڭداعى ءۇي يەلەرى ويانىپ كەتىپ, تاڭ اتپاستان ولاردىڭ مازاسىن الىپ جاتقانىمىزعا نارازىلىق ءبىلدىردى. مەن راتسيا ارقىلى بولعان جاعدايدى قىىب جەدەل كەزەكشىسىنە حابارلاپ, كومەك سۇرادىم. ماعان كومەككە پوليتسيا اعا سەرجانتى ك.ايناحانوۆ باستاعان «تۇلپار-27» ەكيپاجى كەلدى. ايناحانوۆ بايكۋلوۆتى بەيباستاقتىقتى دوعارىپ, دابىلدى باسپاۋعا كوندىرىپ كوردى, بىراق ول وعان قۇلاق اسپاي, دابىلدى باسا بەردى. سودان سوڭ ايناحانوۆ اۆتوكولىكتىڭ شەتكى تەرەزەسىن سىندىرىپ, ءبىز بايكۋلوۆتى سالوننان شىعارىپ, ونى قايتادان ۋبو-عا جەتكىزدىك. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن ۋبو-عا پروكۋروردىڭ كومەكشىسى س.ەڭسەپ كەلىپ (ونى تاۋەكەلوۆ پەن بايكۋلوۆ شاقىرعان), بىزگە, ياعني, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە بايكۋلوۆتى زاڭسىز تۇردە ۇستادىڭدار, وعان دەنە جاراقاتىن كەلتىردىڭدەر دەپ نارازىلىق تانىتتى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى زاڭ شەڭبەرىندە ارەكەت ەتتى دەگەن جاۋابىمىزعا پروكۋرور كومەكشىسى ەڭسەپ پىسقىرعان دا جوق, بايكۋلوۆتى وزىمەن بىرگە الىپ كەتەتىنىن مالىمدەدى. وعان مەن (ب. بيسەكەش) قارسى بولدىم, بايكۋلوۆ زاڭبۇزۋشىلىق جاسادى, ول ءۇشىن زاڭ بويىنشا جاۋاپ بەرۋى ءتيىس دەدىم. پروكۋرور كومەكشىسى ەڭسەپ جول ەرەجەسىن بۇزعانى ءۇشىن مەنىڭ تۇندە ونىڭ ىزىنە تۇسكەن العاشقى جاعدايدى ەسىمە سالىپ, مەنىڭ ۇستىمنەن قىلمىستىق ءىس قوزعايمىن دەپ اشىق تۇردە قوقان-لوقى كورسەتتى. مەن قايتادان زاڭ شەڭبەرىندە ارەكەت ەتىپ جاتقانىمدى ايتتىم. پروكۋرور كومەكشىسى ەڭسەپ بايكۋلوۆتى الىپ كەتە المايتىنىن ءتۇسىنىپ, باستىعىمىز – قىىب ءازب باستىعى ن.كەلماعانبەتوۆكە قوڭىراۋ شالىپ, ونى ۋبو-عا شاقىردى. كەلماعانبەتوۆ كەلگەن كەزدە ەڭسەپ ونىمەن جەكە سويلەستى, سودان سوڭ مەنى شاقىردى. ەڭسەپ «ۆولف كار» ماركالى قىزمەتتىك كىشكەنتاي بەينەتىركەۋىشىمدى ءوشىرىپ تاستاۋىمدى تالاپ ەتتى, مەن باس تارتتىم. سول كەزدە مەنىڭ تىكەلەي باستىعىم كەلماعانبەتوۆ بەينەتىركەۋىشتى بەرۋىمدى تالاپ ەتتى, اۋىسىم كەزىندە بۇل بەينەتىركەۋىش مەنىڭ اتىمدا ەكەنىن, اۋىسىمىم ءالى اياقتالماعاندىقتان, بۇل تالاپتىڭ زاڭسىز ەكەنىن بىلسەم دە, ونىڭ بۇيرىعىن ورىنداپ, بەينەتىركەۋىشتى بەرۋگە ءماجبۇر بولدىم. ءارى قاراي ەڭسەپ پەن كەلماعانبەتوۆ مەنى بايكۋلوۆتى بەيبىت تۇردە جىبەرۋگە كوندىرە باستادى. ەڭسەپ ناركولوگ تاۋەكەلوۆپەن ءوزى سويلەسەتىنىن, تەك مەن كەلىسىم بەرسەم بولاتىنىن ايتتى, مەن ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتتىم. كوشەگە شىققاننان سوڭ مەن ەكى ەكيپاجدىڭ باسقا مۇشەلەرىنە پروكۋرور كومەكشىسى س.ەڭسەپ پەن تىكەلەي باستىعىمىز كەلماعانبەتوۆپەن بولعان اڭگىمەنى بايانداپ بەردىم, ءبىزدى اقىماق قىلىپ, تاعى دا «لاقتىرىپ» كەتكەندەرىن, بارلىق قۇجاتتار مەن اۆتوكولىكتىڭ كىلتىن بەرۋگە ءماجبۇر بولعانىمدى ايتتىم. ەكيپاجدىڭ بارلىق مۇشەلەرى بۇل ادىلەتسىزدىككە نارازىلىقتارىن ءبىلدىردى, ناتيجەسىندە ءبىز, پوليتسيانىڭ 7 قىزمەتكەرى ىشكى ىستەر ورگاندارىنان كەتۋ تۋرالى بايانات جازىپ, ونى قىىب كادرلار جونىندەگى باستىعى ورىنباسارىنىڭ ءوز قولىنا تاپسىردىق. باياناتتا كەتۋ سەبەبىمىزدى جازدىق. قازىرگى كەزدە بىلەتىنىمىز, پروكۋرور كومەكشىسى س.ەڭسەپ ءوز دەگەنىنە جەتىپ, زاڭسىز جولمەن و.بايكۋلوۆتىڭ «ماس ەمەستىگى» تۋرالى №223 زاڭسىز قورىتىندىنى الىپ, ءبىزدى, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن كىنالى ەتىپ, قىلمىستىق ءىس قوزعايىن دەپ جاتىر. وسى ماقساتتا بايكۋلوۆ سول كۇنى كەشكە ءتىس دارىگەرىنە بارىپ, جاعى سىنعانى, بىرنەشە ءتىسى ءتۇسىپ قالعاندىعى تۋرالى انىقتاما جانە جاڭاوزەن قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى ەكەندىگى تۋرالى قاعاز الىپ العان. ءتىس دارىگەرىنىڭ تاراپىنان قىىب-عا بايكۋلوۆتىڭ جاراقاتى كريمينالدى سيپاتتا ەكەندىگى تۋرالى اقپارات كەلىپ تۇسكەن, ونىڭ ناتيجەسىندە قىلمىستىق ءىس قوزعالعان, بىراق ونىڭ قاي باعىتتا زەرتتەلەتىنى بىزگە بەلگىسىز. سونىمەن قاتار, پروكۋرور كومەكشىسى ەڭسەپتىڭ جاڭاوزەن قالالىق ۋبو كۋالاندىرۋ ەسەپ جۋرنالىن الىپ كەتكەنىن بىلدىك. جاڭاوزەن قالالىق پروكۋراتۋراسى ءبىزدى كىنالى ەتەدى دەپ كۇدىكتەنەمىز, ولاردىڭ بۇل تۇرعىدا مول تاجىريبەسى بار, ءبىزدىڭ الدىمىزدا وسىنداي جاعدايدا ءبىزدىڭ قىزمەتتەستەرىمىز, قىىب قىزمەتكەرلەرى گ.سابەكوۆ, ب.تۇرعىنباەۆ جانە ك.تەلقوزيەۆ زاڭسىز سوتتالعان بولاتىن. وسىلايشا, پروكۋرور كومەكشىسى س.ەڭسەپ پەن ۋبو باس دارىگەرى م.تاۋەكەلوۆتىڭ ءىس-ارەكەتىندە زاڭمەن قۋدالاناتىن قىلمىستىق ءىس-ارەكەتتەر انىق كورىنىس تاپقان, ويتكەنى, و.بايكۋلوۆقا قاتىستى №223 قورىتىندىنىڭ ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشى ەكى نۇسقاسى بار, سونداي-اق, جوعارىدا اتى اتالعان ۇشتىك جيناعان باسقا دا قۇجاتتاردىڭ بارلىعى بۇرمالانعان دەپ كۇدىكتەنەمىز». شارافاددين ءامىروۆ, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى – اقتاۋ – جاڭاوزەن – الماتى. ...ءدال وسىنداي وقيعا وسىدان ەكى جىل بۇرىن دا بولعان. سول كەزدە ادىلەتسىزدىكتىڭ قۇربانى بولعان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى گ.سابەكوۆ, ب.تۇرعىنباەۆ, ك.تەلقوزيەۆ وزدەرىنىڭ ار-نامىسىن قورعاۋ ءۇشىن ءالى كۇنگە دەيىن سوتتاسىپ ءجۇر. ولاردىڭ نەگىزگى ءۇمىتى, وزدەرىنە قاتىستى قوزعالعان ىستەگى بارلىق ايىپتاۋلاردان باس پروكۋراتۋرانىڭ باس تارتىپ وتىرعانىندا ەكەن. ال بەس پوليتسيا قىزمەتكەرىنە قاتىستى ىستە دە وڭ وزگەرىس- تەر كورىنەدى. ماسەلەن, وسى وقيعانىڭ نەگىزگى كەيىپكەرى پروكۋرور كومەكشىسى س.ەڭسەپتىڭ قىزمەتىنەن كەتۋى, و.بايكۋلوۆقا قاتىستى اكىمشىلىك ءىس قوزعالىپ, ونىڭ 20 كۇنگە سوتتالۋى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءۇمىتىن وياتقانداي بولدى. سەبەبى, ولار وسى ەكى ازاماتپەن ء(رولدى ماس كۇيىندە باسقارعان) ايقاسىپ ءجۇرىپ, وزدەرى ايىپتى بولىپ قالعان ەدى. بەس جىگىتتىڭ ەندىگى ءۇمىتى ىشكى ىستەر مينيسترىندە. ايىپسىز ايىپتى بولعان جىگىتتەر ءوز جۇمىستارىنا قايتا ورالعىلارى كەلەدى.