بىلتىرعى قىركۇيەكتىڭ ورتاسىنان اسا اقتەڭىزدىڭ تولقىنى الديلەنگەندەي بولىپ, انتاليانىڭ اۋەجايىندا وتىرعانىمدا ۋاتسابىما مۇحتار ماعاۋيننىڭ اقش-تان كەمەرگە كوشىپ كەلىپ, تەڭىزدە مالتىپ جۇرگەن كورىنىسىن كوزىم شالىپ, ۇشاقتان ءتۇسىپ قالا جازداعانداي كۇي كەشىپ ەدىم...
جۇيتكىگەن ۋاقىت-اي, سودان بەرى جىل ءوتىپتى ارادا. الماتىدان ارنايى كەلگەن دوسى, اكادەميك ءسابيت بايزاق ۇلى ەكەۋمىز, مىنە, مۇحاڭنىڭ شاڭىراعىنا سالەمدەسە باردىق. قىسقا جەڭ كويلەگىنىڭ ۇستىنەن جيلەت كيىپ, ىقشام دەنەسىن جەڭىل ۇيىرە وڭ قولىنداعى تايانىش تاياعىنا سۇيەنىپ قارسىلاعان جازۋشى كوڭىلدى كورىندى. ايتكەنمەن, شارشاڭقىلاۋ جۇزىنەن جازۋ بەدەرلەنىپ كورىنگەندەي ەكەن, الدەبىر تاڭسىقتىقپەن ۇڭىلە تۇسكەنىمىزدە, شەتەلدەردە – چەحيا مەن اقش-تا تۇراقتاعان ون التى جىل ىشىندە «شىڭعىسحاننىڭ» ءتورت تومىن, «التىن وردا» رومانىن, باسقا دا قىرۋار جازۋ جازعان ءسوز زەرگەرىنىڭ وسىنشاما بەينەت پەن ءبىر كۇن ۇستەلدەن اجىرامايتىن قارا ەڭبەككە قالاي عانا شىداس بەرگەنىنە تاڭدانىپ, قالام كيەسىنە ءتانتى بولا تۇستىك. ءيا, ءيا, قالام كيەسىنە مالىنعان التىن قالام يەسى ەرتەگىدەي بولىپ الدىمىزدا تۇرعانى راس پا ءوزى دەگەندەي اسەرمەن كوزىمىزدى اشىپ-جۇمدىق.
ەلدىڭ ەسەندىگىن سۇراعان مۇحاڭ پەيىلدەنىپ, جان قوساعى باقىتجامال اپامىزدىڭ دەمەۋىمەن جۇمساق ديۆانعا بىزبەن قاتارلاسا وتىرىپ, بىردە ءبىز جەتەلەپ, بىردە ءوزى باستاعان اڭگىمە ءورىسىن قياعا سالسىن. ءبىردى ايتىپ, بىرگە كەتكەن سىرالعى وتىرىستىڭ تۇپكى ءمانى ۇلتتىق وركەندەۋدىڭ, تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋدىڭ قاداۋ-قاداۋ تۇيىندەرىمەن بايلانىپ, ەل تىنىشتىعىنىڭ مىزعىماستىعىن بويتۇمارداي ۇكىلەيتىن ارمان-سەنىم, ماقسات-مۇددە ورايىمەن جۇرەك بۇلقىنىسىن ۇستەي تۇسەدى. وسىدان-اق عۇمىر بويعى جازۋىندا مۇحاڭ كەنەلگەن بۇلا كۇشتىڭ قايدان بۋىرقانىپ جاتقانىنا كوڭىل سەنىپ, مەيىر قاناتىنداي. پرومەتەيلىك الىپ كۇش سارقىراماسىنا ءتانتى بولماسقا ءادىڭ جوقتاي.
ءبىرازدان بەرى دوستىعى مەن تۇيدەي قۇرداستىعى جاراسقان مۇحاڭ مەن سابەڭ كەيدە ەركىن ازىلدەسىپ, سىپايى سىر تارقاتىسىپ, پىكىرلەرىن توتەلەي سالىپ, ءبىز سەكىلدى جاڭادان قوسىلعان قىزىقتاۋشىلارعا اڭگىمەلەرىن ۇعىنىقتى تۇسپالداي بىلەدى ەكەن, مۇنداي جاراستىقتارى مولىنان ءپىشىلىپ, قانىققىمىز كەلگەن ءبىراز جاعداياتتار وزىنەن-ءوزى كوكىرەگىمىزگە قاتتالا بەردى.
– مۇحا, ءالى ءيسى تاناۋ جاراتىن سوڭعى 26 تومىڭىز الماتىدا قولىما ءتيدى, – دەدى ءسابيت اعا سول قۋانىشى ءالى باسىلماعانداي كەيىپپەن جادىراي سويلەپ. – سولاردىڭ ىشىنەن «التىن وردانى» شاپشاڭ وقىپ شىقتىم, وسى جاققا دەرەۋ اتتاناتىن بولعاندىقتان. «جۇلدىزدىڭ» ءۇش سانىنا جاريالاندى دەپ تە ەستىگەم, ءبىر ارىپتەسىم سودان وقىپ, رازىلىعىن جەتكىزىپ جاتىر سىزگە.
مۇحاڭ بۇل سوزگە سەلت ەتىڭكىرەمەي, سەلدىر مۇرتىن ءبىر سيپاپ كىدىردى دە «كىتاپ شىققانى جاقسى عوي, ال جۇرتتىڭ ونى وقىعانى تىپتەن جاقسى عوي» دەپ ەلەۋسىزدەۋ ءۇن قاتتى.
سابەڭ ءسال ۇنسىزدىكتەن كەيىن اڭگىمە اۋانىن التىن وردا تاريحىنىڭ جەكەلەگەن ماسەلەلەرىن ايعاقتايىن جۇلگەلەرىن حاندار تىزبەگىنىڭ اجىراعىسىز بولشەگى رەتىندە قابىلدايتىنىنا نازار اۋدارىپ, كەيبىر تاريحي وقيعالاردى تىگىسىن جاتقىزىپ بايانداي ءتۇستى دە, اۆتوردان الدەنە تۇسىنىك ءجونىن كۇتكەندەي توسىلىپ قالىپ ەدى, مۇحاڭ سەرگەكتىكپەن بىلاي قورىتتى:
– التىن وردا – تالايلى تاريحىمىز. بۇگىنگى كۇن دە ءبىز ءۇشىن ماقتانىش, رۋحاني ۇلگى. وتكەندەگى «شىڭعىس حان» تەترالوگياسى سياقتى, مىنا «التىن وردا» كىتابى دا بەرىسى – قازاق, ارىسى – بۇكىل قىپشاق-تۇرىك جۇرتىنىڭ تانىمى ءۇشىن عانا ەمەس, ەزىلگەن ەڭسەسىن كوتەرۋ ءۇشىن, وزگەشە بولاشاعىنا نۇسقاۋ رەتىندە جازىلدى. ال, سابە, مىنا كىتاپتى ىجداعاتتى وقىعانىڭىزدى اڭداپ وتىرمىن, ورمانشى-عالىم اكادەميكتىڭ كوزىمەن ىقتيارلى تالداۋىڭىز ۇنادى ماعان.
بۇل جيىرما التى تومدىعى ەكى مىڭ دانامەن شىققان ەكەن, ۇلى ەدىگە كىتاپحانالارعا تاراتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جاتقان كورىنەدى.
– كوكەم قالاي ايتسا, سولاي ىستەيمىز عوي,– دەپ ەدىگە بىتكەن ءىستىڭ ماڭىزىنا رازى كۇيدە انادايدا اس قامىمەن زىر جۇگىرىپ جۇرگەن التىن جارىنا راحاتتانا ءجۇزىن اۋدارىپ, ەكەۋلەپ قومداسىپ اتقاراتىن العى جۇمىستارىنا اسا بەيىلدىلىگىن اڭعارتتى.
وسى كەزدە اس دايىن بولىپ, جايناعان داستارقانعا جينالدىق. شەلپەك ناندى قومداپ قويىپ جاتىپ باقىتجامال اپاي:
– اتا, اتاسى-اۋ! – دەپ شالىنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارىپ الىپ ويىن ءبىلدىردى.ء–سابيتتىڭ زايىبى سۆەتا قانداي ەدى, جارىقتىق. قاپىلىستا ومىردەن وتەدى دەپ كىم ويلاعان. سىرلاسىم ەدى, قازاق كەلىنىنىڭ تورەسى ەدى. ارنايى شەلپەك ءپىسىرتىپ ەدىم, قانە, دۇعانى كىم وقىر ەكەن؟
مۇحاڭ ۇلى ەدىگەگە قارادى, ءسابيت اعام ماعان يەك قاقتى...
ارۋاقتاردىڭ اتىنا باعىشتالعاندا سۆەتامەن قوسىپ, جىل كولەمىندە ءسابيتتىڭ بىرىنە-ءبىرى ىلەسە ومىردەن وزعان اعاسى سايلاۋ مەن جەڭگەسى ماقىشتىڭ دا رۋح شاتتىعىنا دەمەۋ ايتىپ ەدىم, مۇحاڭ رازى كەيىپپەن باسىن يزەڭكىرەپ, قۇپتاعان رايمەن بەتىن سيپادى.
«دوس قايعىسىن جەڭىلدەتۋدىڭ ءداستۇرلى قالىبىنان تايماعان نەتكەن اسىل جاندار ەدى!» دەپ ىشتەي تولقىپ, كوڭىل جاسىتىپ قالسام كەرەك, مۇحاڭ ءوزى العاش تانىسىپ وتىرعان ماعان الايىڭقىراپ قاراپ, مۇمكىن سىناي بارلاعانى دا شىعار, ەل جىگىتتەرىنىڭ اماندىعىن سۇرادى.
جوپەلدەمەدە ناقتىلاي قامتي الماسىمدى سەزىپ, جالپىلاما ەسەن-ساۋلىعىن سىدىرتا بايان ەتتىم دە, مۇحاڭا ەتەنە تانىس, ءوزىنىڭ «قازاق تاريحىنىڭ الىپپەسى» كىتابىن ورىسشالاعان بەلگىلى اۋدارماشى تۋرالى ەسىنە سالعىم كەلىپ:
– عوسمان تولەعۇل باقيلىق بولعان,– دەدىم «وسىنىم ءجون بە؟» دەگەندەي ءدۇدامال ويمەن مۇدىرىڭكىرەپ.
مۇحاڭ جانارى جاسىنداي جارق ەتىپ, قوس الاقانىمەن بەتىن جانامالاي, ەرىندەرى كۇبىرلەي جونەلدى... «يماندى بولسىن!».
ءسال ۇنسىزدىكتەن كەيىن عوسماننىڭ ەڭبەكقورلىعىن, بىلگىر اۋدارماشى ەكەندىگىن, ۋادەگە بەرىكتىگىن, سول قولجازبانىڭ الماتىعا جولاۋشىلاعان كىسىنىڭ قورجىنىندا ءبىراز ءجۇرىپ قالىپ, ارەڭ يەلەنگەنىن ەسىنە الىپ ءوتتى.
مارقۇم عوسماندى كەزىندە وتە بىلىمپازدىعىن, قوستىلدى تەرەڭ مەڭگەرگەندىگىن ەسكەرىپ, ءوزى باسقارىپ وتىرعان «جۇلدىزعا» شاقىرعانىن, بىراق ونىڭ كەلە الماعانىن بىلەتىن مەن تاعى ءبىر سەنىم ارتىپ قول استىندا تالانتىن جارقىراتقان ءبىر ازاماتتىڭ ەسىمىن ءتىل ۇشىمنان ىسىرىپ جىبەردىم:
– تەڭىزگە شىعار الدىندا قورعانبەك امانجولمەن حابارلاسىپ ەدىم, سىزگە دۇعاي سالەم ايتىپ جاتىر.
– ە, ادەبيەت قورعانىنداي بولعان قورعانبەگىم عوي ول, وعان دا سالەم دە...
– قورعانبەك جاقسى ازامات قوي! – دەپ باقىتجامال اپاي دا قوستاپ, اقىننىڭ جالىندى جىرلارى الىستان جەلپىنىپ جەتكەندەي جادىراپ قالدى.
ەلدەگى جىگىتتەردىڭ جاعدايىن ءوزى سۇراعاسىن شولاق قايىرمايىن دەپ, مۇحاڭ تۋرالى «سۇڭعىلا» اتتى رومان جازعان جانات ەلشىبەكتىڭ دە سالەمىن جەتكىزۋىم مۇڭ ەكەن, ونىڭ اتا-بابالارىنىڭ سەمەيدىڭ شۇبارتاۋىنان ەكەندىگىن سىزدىقتاتىپ, ءۇزىندىسىن وقىعانىن, ءوزىنىڭ قايدا ەكەنىن, جاعدايىن سۇراستىرا باستادى. الىستاعى جاناتىن مەيىرىمىمەن ءوبىپ وتىرعانداي شىرايلانىپ كەتتى...
بىراۋىق مۇحاڭ ويلى كوزىن توڭكەرىڭكىرەپ, ءسال كىدىردى دە:
– كەزىندە مەن «جۇلدىزعا» شاقىرعاندا كەلمەگەن ەكى جازۋشى بولدى, – دەدى. – جۇماباي شاشتاي مەن جۇسىپبەك قورعاسبەك ەدى...
«قالامىنان قادىرىن اڭدايتىن كورىپكەلدەي كىسى ەكەنسىز-اۋ» دەپ ىشتەي كۇپىنىپ قالاسىڭ, ارينە, مۇنداي جاناشىرلىعىن سەزىنگەندە. سۇيسىنە وتىرىپ كلاسسيكتىڭ ەلىمىزدىڭ جاس جازۋشىلارىنىڭ جيناعىنا جازعان بەتاشار سوزىندەگى ءۇمىت ەتىپ, سەنىم ارتقان كورەگەندىك لەبىزىنىڭ بۇگىندە شىندىققا اينالعانىنا بەك رازى بولاسىڭ. سولاردىڭ ءبارى قازىر جالى كۇدىرەيگەن جامپوز قالامگەرلەر ساناتىندا.
مۇحاڭنىڭ كەمەردەگى مىنا شاڭىراعىنان ءدام تاتقانىمىزعا تاۋبە دەسىپ, ىشتەي شۇكىرشىلىك ەتىپ, چەحيا مەن اقش-تاعى قونىسى قانداي بولعانىن ويلايمىن عوي, باياعى. الماتىداعىسى شە؟ ال اتا-بابالارىنىڭ قۇت مەكەنى بولعان كوپبەيىتكە وسىدان عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن باباسى قۇرىمبايدىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن جاز جايلاۋعا ۇلى اباي كەلىپ قونعانىن, سول جولى اتاقتى «جاز» ولەڭىن شىعارعانىن ءوزىنىڭ جازعانىنان وقىعان ەدىك. سونىڭ اسەرىمەن تاعى ءبىر سۇراقتى بالالاتىپ جىبەرىپپىن. مىرجاقىپتىڭ قۇرمەتىنە كەنجە ۇلىنىڭ اتىن ماديار دەپ قويعانىنان حابارىم بار ەدى, بۇل الاش قايراتكەرىنىڭ وزىمە جاقىن ناعاشى بولىپ كەلەتىنىن سىنالاپ جىبەرىپ, مۇحاڭنىڭ «مەنىنەن» وقىعانىمدى, ياعني مىرجاقىپتىڭ بۇل شاڭىراققا قاتىستى وقيعاسىن سىنالاعانىمدى قايتەرسىز.
مۇحاڭ ەلەڭ ەتىپ, ماعان ەلجىرەي قارادى دا:
– ءيا, ءيا, الگى ۇلى اباي قونعان اتا-بابام ۇيىندە 1918 جىلدان 19 جىلعا قاراعان قىستا بولسا كەرەك, مىرجاقىپ باستاعان الاش زيالىلارىنىڭ ۇلكەن ءبىر توبى بوي تاسالاپ, ورىنبورداعى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنان حابار كۇتىپ قىرىق كۇن جاتىپتى,– دەپ تاريحتىڭ ۇزىن سونارىنان قىسقا قايىردى.
بۇل وتىرىستىڭ ءار ءساتىن ءتاتتى تالماعانداي تامسانىپ وتىرعانىمدى ەرسى ساناپ جاتقانىم جوق, ۇستەمەلەنگەن ءبىر دامەلى بىلمەگىم مۇحاڭنىڭ ۇقىپتى جۇرگىزەتىن «التىن داپتەرى» جايىندا ءسوز قىستىرىپ جىبەردىم:
– مۇحا, كەزىندە ءبىز سول «التىن داپتەرگە» قاراپ, كۇللى شىعارماشىلىق جوسپارلارىڭىزعا قانىعىپ, الدا نە جازاتىنىڭىزعا دەيىن وزىمىزشە بولجامداپ وتىراتىنبىز. سول تەمىردەي تارتىبىڭىزگە سايساق, بەرگەنىڭىزدى بىلەمىز, بەرمەگىڭىز دە جەتەرلىك سەكىلدى-اۋ.
مۇحاڭ بۇل سۇراعىمىزعا ەش توسىلمادى, قۇددى ءبىر, ءوزىنىڭ جازعانىنداي ەتىپ جانە دە مەنىڭ جاتتاپ العان سويلەمدەرىمە سايكەستەندىرە اينا-قاتەسىز قۇيقىلجىتتى دەرسىز. «التىن داپتەردىڭ» ماڭىزىن بىلايشا قايىردى: ء«بىر اڭگىمە – ەكى-ءۇش-اق ءسوز ەكەن, ءبىر حيكايات – جالعىز-اق سويلەم ەكەن, ەكىتومدىق تۇتاس رومان – ءتورت-اق جولعا سىيىپتى. ءبىز اتاپ ايتقان, جازىلعانى بار, تۇگەلدەي جازىلىپ ۇلگەرمەيتىنى بار, تۇگەلدەي جۇزەگە اسسا بەرىسى وتىز تومعا جەتەتىن قانشاما سيۋجەت نەبارى قىرىق توعىز بەتكە سىيىپتى, ءارى قاراي سوزۋعا عۇمىرىمىز جەتسە, كوپ بولسا جەتپىس بەتكە ىلىنەر. ياعني «التىن داپتەر » – جوبا ەمەس, جوسپار ەمەس, بەلگى, ءتىزىم عانا. ۇمىتپاستىق ءۇشىن جۇرگىزىلگەن».
ءبىراز جازۋشىلار تۋرالى ەستەلىكتەر دە ايتىلىپ قالدى. كوبى ەتەنە تانىس. «جۇلدىز» جۋرنالىندا جاريالانعاندارىن قاقشىپ وقىپ وتىرعانمىن. وسىلايشا, ءسوز دايەگى ءوزىنىڭ باسپاگەرلىك ۇستازى ءىلياس ەسەنبەرلينگە تىرەلگەندە, ول كىسىدەن ەستىگەن ءبىر وجەتتىك مىسالىن قايتالادى. شىناشاقتاي ءبىر بوزبالا قىزىن ادەيى قاقپاقىلداي قاعا بەرگەن ەڭگەزەردەي ءۇش ءداۋدى قاس قاعىمدا سۇلاتىپ تۇسىرمەي مە. سويتسە, ول بوكستان وداق چەمپيونى ماقسۇت وماروۆ بولىپ شىعادى.
وسى تۇستا مەن:
ء–ۇيباي-اۋ, ول ماقسۇت تورعايدىڭ تۋماسى عوي. ونىڭ ەگىزدەسى ماحمۇت تا وداق چەمپيونى بولعان. ءالى كۇنگە دەيىن تورعايدان اتتارىنا كوشە بەرە الماي ءجۇرمىز,– دەپ قالدىم, وكىنىشپەن وكسىگەندەي بولىپ.
مۇحاڭ ماعان اڭتارىلا قارادى دا قويدى...
اۋماعى وراسان ەكى قابات ۆيللانىڭ اۋلا جاق تەرەزەسىنەن تاعى بىرەر وسىنداي زورايعان ۇيلەردىڭ سۇلباسى اعاراڭدايدى.
– انە, اتامىز جۇزەتىن ۇزىندىعى 22 مەترلىك باسەيننىڭ قاپتالىنداعى ءۇي دايار تۇر,– دەپ باقىتجامال اپاي ءسابيت اعانىڭ ءجۇزىن بۇرعىزعانداي ەتىپ, تەرەزە جاققا وڭ قولىن سەرمەڭكىرەپ الدەنە ويمەن تۇسىنىك ايتتى. – كوشىپ كەلگىسى كەلگەنگە جايلى ۇيا.
بۇل ىمدى تۇسىنگەندەي ءسابيت اعا توبەسى كۇمبەزدەنگەن كورىكتى عيماراتقا موينىن سوزا بۇرىلىپ قاراپ, ك ۇلىمسىرەدى دە قويدى.
ودان ءارى ءسوز توركىنى قازاقتاردىڭ وسى انتاليا ايماعىنا كوپتەپ قونىستانىپ جاتقانىنا اۋىسىپ, اكادەميك كەنجەعالي ساعاديەۆتىڭ زايىبى ناعىتايدىڭ الانيانى مەكەندەگەنىنە, ونى-مۇنى سىرقاتىنان قۇلان-تازا ايىعىپ, قۇلدىراڭداپ جۇرگەنىنە اۋىسىپ, وزدەرىنىڭ جۋىردا اقش جاققا تاعى جول تارتقالى تۇرعانىنا ويىستى.
– اتاسى سونداعى كابينەتىندە جوسىلتىپ جۇمىس ىستەۋگە قۇمارتىپ ءجۇر, – دەدى بايبىشەسى.
– اللا جازسا, الداعى جىلدىڭ اقپانىندا كوكەم 85 جاسقا تولادى عوي,– دەپ ەدىگە ۇلى دا ءبىراز سىردىڭ باسىن شالعانداي بولىپ وي سالدى بىزگە.
مۇحاڭ اسقا باتاسىن بەرىپ وتىرىپ, اراسىندا سول تويعا ءبىزدى دە شاقىراتىن ەمەۋرىن تانىتتى:
– ءيا, ءسابيت, ءوزىڭدى شاقىرامىن, – دەپ ءسال بوگەلىپ ماعان قاراپ, – «مىنانى دا...» دەي بەرگەندە, قۇرداسى مەنىڭ ەسىمىمدى قوساقتاي قويعاسىن, – ءيا, قايساردى دا شاقىرامىن دەپ نىعارلادى.
داستارقان باسىنان كوتەرىلىپ, قابىرعاداعى سۇيەۋلى تۇرعان تاياعىن وڭ قولىنا تايانىپ, مۇحاڭ كابينەتىنە بەتتەگەندە مەن دە قولتىعىنان دەمەپ ىلەستىم.
ۇزىن ۇستەلدىڭ ورتاسىندا جاراعان اتتاي سولىعىن باسىپ جايعاسقان «وليمپيا» ماشەڭكەسى كوزىمە وتتاي باسىلىپ, كلاۆيشتەرىنە ەرىكسىز ساۋساق جۇگىرتىپ, قاي جىلدان بەرى پايدالانىپ كەلە جاتقانىن سۇرادىم.
مۇحاڭ مۇدىرمەستەن:
– 1965-جىلعى عوي, – دەدى دە بۇيىردەگى ەسىكتەن قول جۋعىش بولمەگە كىرىپ كەتتى.
...شاعىن ماشەڭكەگە قاراپ وتىرىپ, نە دەگەن شالدىقپايتىن جازۋدىڭ قارا نارى ەدى دەگەندەي سەزىممەن مۇحاڭ ەكەۋىن قابىستىرا ويمەن الديلەپ, ولاردىڭ اقش- قا باراتىن وسى ساپارىندا قانداي ءىس تىندىرارىن بىلەر مە ەدى دەگەن تاڭسىق بولجاممەن ەلىتىپ, ءتىپتى مانادان بەرى «مۇحا, ەلگە ورالاتىن ويىڭىز بار ما؟ قاشان؟» ىڭعايىندا ساپتاپ اكەلگەن سۇراعىمدى قويا الماعانىما وكىندىم.
ءدال وسى بىلگىم كەلەتىن جايتتى قازىر كورىنەتىن مۇحاڭ قۇلاعىنا سالار-سالماسىما تاۋەكەلىم جەتپەيتىنىن تاعى ۇقتىم...
– ساپار وڭ بولسىن, مۇحا! قارا ماشەڭكە! – دەپپىن عوي ىشكى بۇلقىنىسپەن داۋىستاي, سەزىمگە ورانىپ...
– الەي بولسىن! – دەگەن مۇحاڭ ك ۇلىمدەي ءتۇسىپ, قارسى الدىمدا تۇر...
قايسار ءالىم,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
استانا – انتاليا – كەمەر –استانا