كىتاپ الەمىنە اينالعان فەستيۆال

كىتاپسۇيەر قاۋىم مەن باسپا سالا­سى­نىڭ ماماندارىن ساحنادان ارحيۆ, قۇجاتتاما جانە كىتاپ ءىسى كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى قۇتتىقتاپ, مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆانىڭ قۇتتىقتاۋ ­حاتىن وقىپ بەردى.

«Kitap fest» – 2014 جىلدان بەرى جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلە جات­قان ەل تۇرعىندارىنىڭ ومىرىن­دەگى مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارا. 10 جىل ىشىندە ول شىعارماشىلىق كەزدەسۋلەردىڭ نەگىزگى الاڭىنا اينال­دى, شارادا اۆتورلار مەن باس­پا­لاردىڭ قاتىسۋىمەن 500-گە جۋىق كىتاپ ۇسىنىلدى, جارمەڭ­كە­لەر­گە 300-گە جۋىق كىتاپ دۇكەنى قاتىستى.

«كەلەشەك كىتابى» ۇرانى­مەن وتكەن مەرەي­تويلىق فەستيۆال ءتۇرلى باعدارلا­ما­سىمەن, كەڭ اۋقىمىمەن تاڭعال­دىردى. اۋقىم­دى جوبانىڭ نەگىزىن قالا­عان, فەس­تيۆال يدەياسىنىڭ اۆتو­رى جۇل­دىز وماربەكتىڭ ايتۋىن­شا, «Kitap Fest Almaty» كىتاپ­­سۇيەر قاۋىمدى, اۆتورلاردى جانە ادەبيەت سالاسىنداعى جەتەك­شى ساراپ­­­شىلاردى بىرىك­تىرگەن ناعىز مەرەكە بولدى. ول فەستيۆال كىتاپقا دەگەن سۇيىس­پەن­شىلىكتىڭ رامىزىنە ەلىمىزدەگى كىتاپ مادەنيەتىن دامىتۋداعى ماڭىز­دى كەزەڭگە اينال­عانىن اتاپ ءوتتى. «كىتاپ – ۇلت رۋحانياتىن دامىتىپ, جاس بۋىندى ىزگىلىك­كە تاربيەلەۋدە اسا ماڭىزدى رولگە يە. «Kitap fest»-ءتىڭ باسقا فەستيۆالداردان ايىر­ما­شى­لىعى نەدە؟ بىرىنشىدەن, «Kitap fest» – بۇل ەلىمىز­دەگى جال­عىز كىتاپ فەستيۆالى. ەكىن­شى­­دەن, بۇل جاي عانا كىتاپ جار­­مەڭ­كەسى ەمەس, ءبىز مادەنيەتتى جانە وقۋعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى ناسي­حات­تاي­مىز. ءاربىر كىتاپتىڭ ءوز وقىر­مانى بار. سول سياقتى ءار جازۋ­شى­نىڭ دا ءوز اۋدي­تورياسى بار. جوبا­نىڭ ماق­ساتى – وقىرمان مادە­نيە­تىن دامىتىپ, جازۋشىلار مەن وقىر­مانعا كەزدەسۋ الاڭىن ۇيىم­­­داستىرۋ», – دەيدى جۇلدىز وماربەك.

فەستيۆال وتكەن ەكى كۇن­دە كو­رەر­­­مەندەر كوپتەگەن ينتەر­اكتيۆ­تى ويىن ارقىلى كىتاپ الەمىن شارلادى. جازۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر, بالالارعا ارنالعان ءتۇرلى شەبەرلىك سىنىبى, كورمە مەن كونكۋرس­ كەلۋشىلەردىڭ نازارىنان تىس قالمادى. جەتەكشى باسپالار مەن كىتاپ دۇكەندەرىنىڭ جارمەڭكەلەرى كەز كەلگەن تالعامعا ساي كىتاپتار ۇسىندى, ال تانىمال تۇلعالارمەن كەزدەسۋلەردە قازىرگى ادەبيەتتەگى ترەندتەر مەن جەتىستىككە جەتۋدىڭ قۇپيالارى ايتىلدى.

فەستيۆالعا 70-تەن اسا كىتاپ دۇكەنى مەن باسپا قا­­تىس­تى, جۇز­دەگەن پىكىر جەتەك­ش­ى­­سى ءسوز سوي­لەدى, سون­داي-اق وتان­دىق اۆتور­لاردىڭ سيا­­­سى كەۋىپ ۇلگەر­مەگەن 50-گە جۋىق جاڭا كىتا­بى­نىڭ تۇساۋى كەسىلدى. «جازۋ­شى­لار شاتىرىندا» قالام­گەر­­لەر وقىر­ماندارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, فەستيۆال قاتىسۋ­شىلارى ادە­­بيەت­­تەگى بولاشاق اعىمدار مەن باعىت­تار تۋرالى وي ءوربىتىپ, مۇن­داي شارا­لار ەلدىڭ مادەني ءوسۋى مەن دامۋىنا ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«بيىلعى فەستيۆالعا ءبىز ال­عاش رەت باسپا رەتىندە قاتىسىپ وتىرمىز. بايقا­عانىمىز – كوركەم ادە­بيەت, بالالار ادەبيەتى, نونفيكس جانرى, ولاردىڭ بارلىعى بىزدە وتە جاقسى دامىعان. الايدا عىلىمي باعىتتاعى ادەبيەتتەر مەن باسپالار وتە از. سوندىقتان ءبىز, بىلايشا ايتقاندا, وسى سالاعا ۇلەس قوس­قى­مىز كەلەدى. كەلگەن قوناقتار مەن وقىر­مانداردىڭ شىنايى كوزقاراسى مەن قىزى­عۋ­­شىلىعى ءبىزدى بەيجاي قالدىرا المايدى. فەستيۆالعا جىل سايىن قاتىسا­مىز دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەپ اتاپ ءوتتى «Qalan Publishing» باسشىسى سادىق شەرىمبەك.

الماتى تورىندەگى ايتۋلى شاراعا شەتەلدىك قوناقتار دا قاتىستى. تۇركيا ەلشىلىگىنىڭ وكىلى ايحان كوركماز فەستيۆالدىڭ اۋقىمى مەن فورماتىنا تاڭدا­نىس ءبىلدىرىپ, مۇنداي ءىس-شارالار ارقىلى مادەني تاجىريبە الماسۋ جانە حالىقارالىق بايلانىس­تاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلى­عىنا توقتالدى. «فەستيۆالدىڭ 10 جىلدىعى وتە كەرەمەت ءوتىپ جاتىر! مۇنداي ءىس-شارالار قو­عام ءۇشىن, اسىرەسە جاستار ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ءبىزدىڭ ماقسات – ەكى ەل اراسىنداعى تەرەڭ, تاريحي جانە باۋىرلاستىق بايلانىس­تى كورسەتۋ. فەستيۆالمەن ءارى قاراي دا ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرامىز دەگەن ۇمىتتەمىن».

باسپا نارىعى جۇمىسىنا كىرىسكەلى ەكى جىلعا ەندى اياق باسقان «القا» باسپاسىنىڭ جىل باسىندا زاماناۋي قازاق ايەلىنىڭ وبرازىن بەينەلەگەن پوۆەسكە بايقاۋ جاريالاعانىنان وقىرمان قاۋىم حاباردار. اۋقىمدى كىتاپ كور­مەسىنىڭ اياسىندا بايقاۋدىڭ قورى­تىندىسى جاريالانىپ, جەڭىم­پاز­دار ماراپاتتالدى. العاش رەت جاريا­لانعان ادەبي جوبادا بەل­­گىلى قالام­گەر, «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ارداگەر ءجۋر­ناليسى گۇلزەي­نەپ سادىرقىزى مەن «قاعاز قالا», «ۇمىت مەنى», «پەرىشتەلەر جوق جەر­ودە» كىتاپ­تارىمەن وقىر­مان جۇرە­گىنە جول تاپقان قاناعات ابىل­قايىر ۇمىتكەرلەر ىشىنەن توپ جارىپ شىعىپ, ۇزدىك پوۆەست ءۇشىن بەلگى­لەن­گەن قۇنى 1 ملن تەڭگە «القا» سىي­لىعى قوس اۆتورعا تەڭ ءبولى­نىپ بەرىلدى.

«باياعىدا مامان بايلار ءوز قالتا­سىنان قارجى شىعارىپ, رومانعا بايگە جاريالاعانىن تاريح­تان بىلەمىز, بۇگىنگى قازاق ايەلىنىڭ وبرازىن بەينەلەيتىن شىعار­مالارعا بايقاۋ جاريا­لان­­عانى سول ءۇردىستىڭ زاماناۋي ادە­بيە­تىمىزدەگى كورىنىسى دەپ بىلە­مىن. جاس بولسا دا, بەل­گىلى رۋحانيات جاناشىرلارىنا اينال­عان بانۋ داۋلەتباەۆا مەن بايان حاسا­نو­ۆانىڭ «القا» باسپاسىنىڭ ايەل­دەر تاقىرىبىنداعى شىعار­ما­­لارعا گرانت جاريالاۋى ادە­بيەت تاريحىندا العاش رەت بولىپ وتىرعان شىعار دەپ ويلايمىن. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعامنىڭ وسكە­نىن, يدەيا اۆتورلارىنىڭ زاما­ناۋي ويلايتىنىن بىلدىرەدى. ءبىز زا­مانعا لايىق جۇمىس ىستەۋى­مىز كەرەك, وعان قاجەتتى بار مۇم­كىندىك قاراستىرىلعان دا. ساراپ­شى رەتىندە بايقاۋعا قاتىس­قان شى­عار­مالاردىڭ ءبا­رىن دە وقىپ, اربىرىمەن جەتە تانىس­­تىم. اۆتور­­لارعا بەرىلگەن ۋاقىت ازداۋ بول­دى ءارى ولاردىڭ شىعار­ما­­شى­لىق الەۋەتىنىڭ دە ءارتۇرلى بولۋى زاڭدى, دەگەنمەن قور­جىنعا تۇسكەن دۇنيەلەردىڭ ىشىن­دە جاقسى شىعارمالار بار. الدا­عى ۋاقىتتا ادەبيەتتەگى وسى تەك­­تەس يگى باستامالارعا دەمەۋشىلەر تا­­را­­پىنان قولداۋ ءبىلدىرىلىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ. «القا» باسپاسىنىڭ بۇل بايگەسىن بولاشاعى زور جوبا, ما­ڭىزدى گرانت دەپ ەسەپتەيمىن», دەي­دى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­­رات­­كەرى, بەلگىلى ادەبيەت سىنشىسى, ما­دە­نيەت­تانۋشى ءاليا بوپە­جانوۆا.

ءاليا قاھارمانقىزى باس­تا­عان, قۇرامىندا گۇلميرا ساۋ­لەمبەك, اينۇر تولەۋ, ءاسيا باعداۋ­لەتقىزى سىندى ادەبيەت پەن ونەردەگى ايەلدەر بەينەسىن ءار قىرىنان زەرتتەپ جۇرگەن قازىلار القاسى ۇزدىك دەپ تانىعان شىعارمانىڭ جاڭالىعى تۋرالى اۆتوردىڭ وزىنەن سۇراعاندى ءجون كوردىك. سانالى عۇمىرىنىڭ جارتى عاسىرعا جۋىق بولىگىن جۋرنا­ليستيكاعا ارناپ, باس باسى­لىمنىڭ بەتىندە ايەلدەر تاقى­رى­بىن ءار قىرىنان ايشىق­تاعان ەسىمى ەلگە تانىمال قالام يەسى گۇلزەينەپ سادىرقىزى بايقاۋ مەن شىعارما جونىن­دەگى پىكىرىن بىلايشا تارقاتتى.

«شۇكىر, قازىر نە كوپ, باس­پا كوپ. كوپ­تىگى­­نىڭ جاق­سى­لىعى – باسپا ءىسى­نىڭ اراسىندا قىزۋ باسەكە ءجۇرىپ جاتىر. وسى رەت­تە ادەبيەتىمىز­دە ايەلدەر جا­يىندا جاقسى دۇنيە­لەر بەرۋدى ماقسات ەتكەن «القا» باسپاسى ءبۇر جارىپ كەلە جاتقان قىزىل گۇل سياقتى كورىندى. باسپا­نىڭ ماقساتى – تۇڭعىش رەت باسپالار اراسىندا بايگە جاريالاپ, ىشىنەن مارجا­نىن, وقىلاتىن جاقسى دۇنيە­لەردى عانا وقىرمانعا تارتۋ ەتۋ. مەن ءوزىم قىرىق جىل جۋرنا­ليستيكا سالاسىندا ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ, ايەلدەر تاقىرىبىن كوپ جازدىم. جانىما جاقىن تاقىرىپ بولعاندىقتان زەي­نەتكە شىققان سوڭ بايگەگە ات قوسىپ كورگەنىم عوي. زادى, بۇل پوۆەس­تە قاراپايىم قازاق ايەلىنىڭ كون­­بىستىگى, توزىمدىلىگىنىڭ دە شەگى بولا­تىنى, قىرىق جىل وتاسقان كۇ­يەۋى­نەن جىلى ءسوز, جاقسىلىق كۇ­تىپ, ءبىر ءۇمىت دۇنيەسىمەن بارى­نە كونىپ, شىداپ جۇرگەندە, اۋىر­عان شا­­عىندا كورسەتكەن ساراڭ­دى­عىنا, مەيى­­رىم­سىزدىگىنە شارت سىنىپ, مومىن دەپ باسى­نىپ جۇرگەن ايەلى­نىڭ نەشە جىل­عى لىق­سىعان وكپە-نازىن, جا­سا­­عان بۇكىل يتتىگىن بەتىنە ءتىلىپ-ءتىلىپ ايت­قاندا دا مويىنداماي, تاكاپ­پار­لىعى جىبەرمەيدى. تەك قاي­تىس بولعاننان كەيىن عانا وكىنىپ, كەشى­­رىم سۇرايدى. ارينە, ول وتە كەش ەدى...».

«Alqa Publishing» باسپاسىنىڭ رەداكتورى بايان حاسانوۆا بايقاۋ كەلەسى جىلى دا جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىمدى. كىتاپ جارمەڭكە­سىنە تالدىقورعان قالاسىنان ارنايى شا­­قى­رىلعان سپيكەر-جازۋشى ەسبو­لات ايدابوسىننىڭ كىتاپ ءىسىنىڭ جارناماسى مەن ناسيحاتىنا وراي ايتقان پىكىرى كوڭىلگە قونىمدى.

«ەكونوميكا تىلىمەن تاپسىر­لە­گەندە, ادەبيەت دەگەن – رۋحا­نياتتىڭ ءبىر نارىعى, تاۋار ءوندى­رۋشى – قالامگەرلەر, تۇتىنۋ­شى­سى – وقىرمان, ورتاداعى مەنەد­جەرلەر – كىتاپحانالار مەن باس­پالار. كىتاپتى جارناما­لاپ, تۇ­تىنۋشىسىنىڭ قولىنا جەت­كىزە­تىندەر وسى سالا ماماندارى. ولار وسىنداي ءىرى جارمەڭكەلەر, شارا­لار وتكىزىپ, ءوندىرۋشى مەن تۇتى­ناۋشى اراسىندا بايلانىس ورناتادى. وسىدان ون جىل بۇرى­ن­عى كىتاپتار مەن قازىرگى كىتاپ­­­تاردىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي ەدى, ال قازىرگى كىتاپتاردىڭ مۇقا­­با­سى, بەزەندىرىلۋى, سۋرەت­تەرى وتە جار­قىن, كوزدىڭ جاۋىن­ الادى. قازاق كىتاپتارى ماز­مۇن جاعىنان دا شەتەلدىك كىتاپتاردىڭ قاي-قايسىسىنان كەم سوعىپ جاتقان جوق. مۇنداي اۋقىمدى ءىس-شارا الماتى مەن استانادا, كەيىنىرەك تۇركىستان وبلىسى قامتىلىپ, تەك ءىرى مەگاپوليستەردە ءوتىپ كەلەدى. مەنىڭشە, مۇنداي كىتاپ جارمەڭكەسى بۇكىل وبلىس ورتالىقتارىندا ءوتۋى ­كەرەك. مىسالى, تالدىقورعانعا ­20-30 باسپا بارىپ, كىتاپ ونىمدەرىن جا­يىپ سالسا, حالىق – تۇسىنەدى, كىتاپ – وتەدى دەگەن ويدامىن. كىتاپ فەستيۆالى وتپەي جۇرگەن جوق, بىراق ساناۋلى عانا باسپا بارا­­تىندىقتان, حالىق مەرەكەلىك كوڭىل كۇيدى, جارمەڭكە قىزىعىن سەزىن­­بەي قالادى. مۇنداي كىتاپ جار­­­مەڭ­كەسىنەن ادەبيەت ۇتادى, تال­عام تار­بيەلەنەدى, اينالىپ كەل­­گەن­­دە, رۋحانيات تىنىسى جايناپ سالا بەرەر ەدى», دەيدى ەسبولات ايدا­بوسىن.

ەكى كۇندە «Kitap fest» فەس­تي­ۆا­لىنە 50 مىڭعا جۋىق ادام كەلدى. ەكى كۇندە 8000-عا جۋىق كىتاپ ساتىلدى. فەستيۆالدا ءداستۇرلى «اۋىلعا كى­تاپ» اكتسياسى ءوتتى. وندا كەز كەلگەن ادام كىتاپتى ەلىمىزدىڭ اۋىل­دىق كىتاپحانالارىنا تاپ­سى­­رۋعا مۇمكىندىك الدى. «اۋىلعا كىتاپ» اكتسياسىندا 300-گە جۋىق كىتاپ جينالدى. الداعى اپتادا ول كىتاپ­­تار تۇركىستان وبلىسىنىڭ اۋىل­دىق كىتاپحانالارىنا جىبەرى­لە­دى.

«Kitap Fest Almaty» وقۋ مادە­نيەتى جاي حوببي ەمەس, تاربيە مەن ءبىلىمنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى ەكەنىن تاعى ءبىر دالەلدەپ بەردى. فەستيۆال تەك مادەني مەرەكە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ءبىلىمدى جانە كىتاپقۇمار قوعام قۇرۋعا باعىت­تال­عان ماڭىزدى قادام بول­دى. فەستي­ۆالعا كەلگەندەر مۇن­داي وقي­­عا­لاردىڭ كىتاپقا دەگەن قىزى­عۋ­شى­لىق­تىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەتىنىن جانە جاڭا جەتىستىككە شابىتتاندىراتىنىن ايتتى.

الماتى