فەرما مەڭگەرۋشىسىنىڭ شاڭ-شاڭ بولعان «ۋازيگى» قاراتاۋدىڭ قويناۋىن بويلاي ءوتىپ, ءاربىر شوپاننىڭ ۇيىنە بارىپ, جاعدايىن ءبىلىپ, مالدىڭ جايىنا قانىعىپ, تىنىمسىز شاپقىلاپ جۇرەتىن. ەسكى ماشينانىڭ ىشىندە ءبىر بالا اۋناپ جاتاتىن. مەڭگەرۋشى – اتام. كولىك وت العاندا تۇرا جۇگىرىپ, ىشىنەن تۇسپەي قوياتىن ەدىك ءبىز. بالا كۇننەن قويشىلىق كاسىپتىڭ جاي-جاپسارىن جەتە بىلۋگە وسى ءبىر جاعدايات اسەر ەتكەن بولۋى كەرەك. قىسى-جازى تاقىمى اتتان بوساماي, قارا قويدىڭ سوڭىندا ءجۇرۋ قيامەتتى تىرشىلىك. جاز مەزگىلىندە شوپان قاۋىمى ارقاسىن كەڭگە سالىپ, ەركىن جۇرەدى. كوكتەم مەن قىستا قايناعان ءومىردىڭ ورتاسىنا تۇسەدى. اسىرەسە, قوي قوزداي باستاعاندا كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي شارۋاشىلىقتىڭ باسىنان تابىلادى. بۇل ءىستى سوتسياليستىك جارىس دەيتىن ۇعىم ءتىپتى قىزدىرىپ جىبەرەدى. سول كەزەڭدەگى گازەت تىگىندىلەرىن اقتارساڭىز, «شوپاندار 100 ساۋلىقتان 150 قوزىدان الدى» دەگەن دەرەكتى مىندەتتى تۇردە كورەسىز. ايتۋعا وڭاي, اقپاراتتىڭ ارعى جاعىندا ازاپتى ەڭبەكتىڭ جاتقانىن اڭعاراسىز. ەرتە كوكتەمدە, كۇننىڭ قاباعى ءالى جىلي قويماعاندا تۋعان قوزىلاردى ۇيلەرىنە كىرگىزىپ الادى. سۋىقتا قاتىپ قالماۋى كەرەك. وسىنى بۇگىنگى بالالارعا ايتساڭ, ەرتەگى سياقتى قابىلدايدى. ايپاد پەن ايفوندى قۇشاقتاپ تۋعان بالانىڭ ميى مالمەن ارالاسىپ جاتۋدى تۇسىنبەيدى سەبەبى. قىستىڭ دا ابىگەرى كوپ. سۇيەكتەن وتەر سۋىقتا ايدالادا جاپادان-جالعىز قوي قايىرىپ جۇرگەننىڭ ءوزى جۇيكەڭە ءبىراز سالماق سالادى. قارايعان قويدى يت پەن قۇسقا العىزباي, تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىنە ۇرىندىرماي امان ساقتاۋ ءۇشىن دە ەپتىلىك قاجەت. ويتكەنى, قوي باعۋ – وي باعۋدان دا قيىن.
كەڭەس وكىمەتى تاراپ, ەگەمەندىك كەلگەندە شارۋاشىلىقتاردىڭ شاتقاياقتاپ كەتكەنىن كوردىك. قويدىڭ دا قۇنى قالمادى. جەڭگەلەرىمىز ءبىر قوراپ سابىنعا ءبىر قويدى ايىرباستاعان زامان دا بولعان.
وسىدان-اق قولداعى مالدىڭ قانشالىقتى قۇنسىزدانعانىن كورە بەرىڭىز. دەي تۇرعانمەن, ءومىر وزگەردى. دۇنيە وزگە وڭگە ەندى. ءبىر كەزدەرى بوساپ قالعان ەن دالانىڭ كەۋدەسىن مالدىڭ تۇياعى قايتادان دۇبىرلەتە باستادى. جەكەلەگەن شارۋاشىلىقتاردىڭ قويى بۇرىنعى كەڭشاردىڭ ەسەبىندە بولعان مالدىڭ سانىنا جەتەعابىل جاعدايعا جەتتىك. مىنە, شيەلى اۋدانىنىڭ مايلىتوعاي اۋىلىنداعى «اسان» شارۋا قوجالىعى وسىنداي ۇجىمنىڭ ءبىرى. اۋلەتتىڭ يەسى ماديار اقساقال كوزىن اشقاننان قوي باققان. ءبىر عانا سىرداريا اۋدانىنىڭ ەمەس, بارشا ايماققا اتى تاراعان كانىگى شوپان. ەڭبەگىنىڭ ەلەنگەنى شىعار, «ەڭبەك داڭقى» ورنەنىنىڭ ءۇشىنشى جانە ەكىنشى دارەجەسىن كەۋدەسىنە تاقتى. وسى وردەننىڭ ءبىرىنشىسىن الىپ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىمەن تەڭەسەتىن كەزدە, وداق تاراپ كەتتى. ايتپەسە, داپ-دايىن ەڭبەك ەرىڭىز وسى كىسى ەدى. «اتا كورگەن وق جونار» دەيدى قازاق. بۇل ءۇيدىڭ بالالارى دا جاستايىنان مالدىڭ جايىن جەتىك ءبىلىپ ءوستى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا جان-جاقتان ءناسىپ ىزدەمەي, ءوز وتتارىنىڭ باسىندا قالىپ, شارۋا قوجالىعىن قۇرىپ, مال وسىرۋمەن اينالىسقانى دا سوندىقتان بولسا كەرەك. ال قوجالىقتىڭ جۇمىسى جالعاس اسانوۆتىڭ موينىندا. سەنبەگەندىك, نە ءوزىم بىلەمدىك ەمەس. قويدى دا ءوزى باعادى. بۇل ونىڭ اۋلەتتىك جۇمىسقا بار ىقىلاسىمەن بەرىلگەنىن كورسەتسە كەرەك. ايتپەسە, اقىسىن تولەپ, شوپانىن جالداپ, شىرت تۇكىرىپ جۇرسە دە بولادى. بىراق ودان تىرلىك وڭبايدى. سوندىقتان اتادان بالاعا ميراس بولىپ كەلە جاتقان كاسىپتى بار زەيىنىمەن ىستەيدى.
بۇگىندە «اسان» شارۋا قوجالىعىنىڭ ەسەبىندە 1264 باس «سۋحانداريا سۇر» سيپاتتى قاراكول قويى بار. باياعىنىڭ باي-باعلاندارى وتار-وتار قوي ايداپتى دەگەندە ونىڭ سانى دا وسى شەڭبەردە بولعان شىعار. قويدىڭ ءجۇنى دە, ەتى دە اقشا. كوزىن تاۋىپ, ءونىمىن وتكىزە السا, قىرۋار قارجى كىرىس بولماق. جالعاس اسانوۆ ونىڭ دا رەتىن تاپقان. سونىڭ ارقاسىندا وسى كورسەتكىشتەر بويىنشا «اسان» قوجالىعى وبلىستا الدىڭعى ورىندا تۇر. ونىڭ ۇستىنە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ادامدارعا مەملەكەت تە زور قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. بۇرىندارى ءىرى قاراعا قارجى مول بولىنەتىن. جۋىردا «التىن اسىق» اتتى باعدارلاما قابىلدانىپ, ۋاق مالدىڭ باسىن ارتتىرۋعا دا اقشا بەرىلە باستادى. اتالعان باعدارلاما بويىنشا «اسان» شارۋا قوجالىعى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان 260 باس اسىل تۇقىمدى قوي ساتىپ اكەلدى. بىلە-بىلگەن ادامعا مۇنىڭ ءوزى ۇلكەن كومەك.
«ەردىڭ اتىن ەڭبەك شىعارادى» دەگەن ماقال بار. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا جالعاس اسانوۆ ايماق باسشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ قولىنان «جىلدىڭ ۇزدىگى» اتاعىن الدى. «ۇزدىك قوي ءوسىرۋشى» نوميناتسياسى بويىنشا بۇگىندە جالعاس اسانوۆتىڭ الدىنا تۇسەتىن ادام نەكەن-ساياق.
– ەڭبەكتىڭ ەلەنگەنى ەرەكشە قۋانتتى. قيامەتتى تىرشىلىگىمىزدى باعالاپ, ونى ەسكەرىپ جاتقان ەل اعالارىنا العىس ايتامىز. الداعى ۋاقىتتا دا ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسا بەرمەكپىز,– دەيدى جالعاس.
ءسوز بەن ءىس قاعىسپاي جاتقان كەي ساتتەردە جالعاس اسانوۆ سەكىلدى ۇندەمەي ءجۇرىپ ۇلكەن جۇمىس تىندىراتىن ازاماتتاردى كورىپ, كوڭىل قۋانادى. اتتانداماي, ايقايلاماي, كەۋدە سوقپاي-اق ەلگە ەرەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ, ونىسىن ەشكىمگە مىندەتتەمەيتىن ەرلەردەن اينالىپ قانا كەتەسىڭ عوي.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.