كوزى اشىق قازاققا الاش قايراتكەرى احمەت ءبىرىمجاندى تانىستىرىپ جاتۋ ارتىق.
1871 جىلى تورعايدىڭ توسىن بولىسىندا تۋعان. ورىنبوردا گيمنازيا, قازاندا ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەن. كاسىبي زاڭگەر. ءا.بوكەيحاننان 5 جاس كىشى, ا.بايتۇرسىن ۇلىنان 1 جاس ۇلكەن. اتا-تەگى – ايگىلى شاقشاق جانىبەك باتىر, شەگەن بي. قايىن جۇرتى – ابىلقايىر حان تۇقىمى. ياعني اتاقتى سەيدالين اۋلەتى. اكەسى قورعانبەك پەن اناسى حانشا دا – بەلگىلى ادامدار. ءىنىسى عازىمبەك – تۇركىستاننان گەرمانياعا وقۋعا بارىپ, م.شوقايمەن بايلانىستا بولعان ساۋاتتى ازامات.
احمەت قورعانبەك ۇلىنىڭ تاريحي دارەجەسىن كوتەرەتىن ەكى-ءۇش قىزمەتى بار. ول – رەسەيدىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى. الاش ۇكىمەتىنىڭ مۇشەسى. «الاش» پارتياسى باعدارلاماسى جوباسىن ازىرلەۋشىلەردىڭ ءبىرى. ونىڭ ارعى-بەرگى جاعىندا, اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدە ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ تورعاي ۋەزى كوميسسارى, بالشەبەكتەر زاڭسىز قۋىپ تاراتقان بۇكىلرەسەي قۇرىلتاي جيىنىنىڭ تورعاي حالقى اتىنان سايلانعان دەلەگاتى. كەڭەستىك قازاق اۆتونومياسى زاڭ كوميسسارياتىنىڭ, جوعارعى سوتىنىڭ مۇشەسى.
الاش زيالىلارىمەن باپ پەن باق, ءومىر مەن ءولىم سىناعان تاۋەكەل كەزەڭىندە تانىسىپ, دوستاستى. عۇمىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ەلدىك مۇراتتان اينىمادى.
ۇلت زيالىلارىنا قاتىستى ەسكى سۋرەتتەر ىشىنەن ا.ق.بىرىمجانعا قاتىستى ەكى-ءۇش بەينە كوزگە وتتاي باسىلادى. ولاردىڭ تاريحي ءمانى دە تەرەڭ. ءبىرىنشىسى – رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسى دەپۋتاتتارىمەن تۇسكەن سۋرەتى. سانكت-پەتەربور نەمەسە فين ورماندارى ىشىندەگى كول جاعاسى. التى مۇسىلمان دەپۋتاتى. ەڭ شەتىندە احمەت قورعانبەك ۇلى تۇر. ءبارى دە سەنىمدى, جىگەرلى. قولدارىندا ارابشا «دۋما» دەپ جازىلعان قاعاز. وسى تاقىرىپتا تاعى دا بىرنەشە فوتوسى بار. ەكىنشىسى – وتباسىمەن 1925 جىلى ورىنبوردا تۇسكەن سۋرەت. مۇندا ا.ءبىرىمجان جاسى 54-تە بولسا دا, ءبىرشاما قارتايىپ كەتكەندەي. ءتىپتى سەلدىرلەۋ بولسا دا ساقال قويىپتى. ارادا ەكى جىلعا جەتپەي دۇنيەدەن وتكەنىنە قاراپ, ناۋقاس دىڭكەلەتە باستاعانىن شامالاۋعا بولادى. ءۇشىنشىسى – اسا ماڭىزدى فوتو. بۇل – احمەت قورعانبەك ۇلىن 1927 جىلى 7 قاڭتاردا (قايراتكەر 5 قاڭتاردا قايتقان) اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالۋ ءراسىمى. وقيعا ورنى – لەنينگراد. انانداي جەردە تابىت تيەلگەن ارنايى اربا تۇر. جانىندا – قايعى جۇتقان ءبىر توپ قازاق. فوتو انىق ەمەس. كونەكوزدەر «وسى توپتىڭ ىشىندە ءاليحان بوكەيحان باستاعان الاش تۇلعالارى, مۇحتار اۋەز, الكەي مارعۇلان سەكىلدى لەنينگرادتىق ستۋدەنتتەر, قايىن جۇرتىنان اۋباكىر سەيدالين جانە قايراتكەردىڭ 17 جاستاعى پەرزەنتى باتىربەك تۇر» دەپ دەرەك بەرەدى. بۇدان مىنانداي وي تۇيەمىز: ناۋقاس مەڭدەگەن احمەت قورعانبەك ۇلىن بىلىكتى دارىگەرلەرگە قاراتۋ ءۇشىن لەنينگراد ساپارىندا قاسىندا وسى اۋباكىر مەن باتىربەك بولعان. 5-نە احاڭ ءولىمىن تەلەگرافپەن حابارلاعاندا, ماسكەۋدەگى ءا.بوكەيحان لەنينگرادقا پويىزبەن 18 ساعاتتان كەيىن عانا جەتە الادى ەكەن.
ەندى ءبىراۋىز ءسوز سانكت-پەتەربورداعى ا.ق.ءبىرىمجاننىڭ زيراتى تۋرالى. زامانداستارىنىڭ ەستەلىگىندە «ونىڭ سۇيەگى ۆولكوۆ زيراتىنىڭ مۇسىلمان بولىگىندە جەرلەنگەنى» ايتىلادى. راسىندا, ول – ءتۇرلى ءدىن (پراۆوسلاۆ, پروتەستانت, يۋدەي ت.ب.) وكىلى قويىلعان كونە قورىم. رەسەيدىڭ جازۋشىلارىنان ي.تۋرگەنەۆتەن ا.كۋپرينگە دەيىن, عالىمدارىنان د.مەندەلەەۆتەن ي.پاۆلوۆقا دەيىن وسى زيراتقا جەرلەنگەن.
مىنا زاماندا احمەت ءبىرىمجان بەيىتىنە العاشقىلار قاتارىندا زيارات ەتە بارعان قوعام قايراتكەرى, ەكس-سەناتور سابىر قاسىموۆ: «بۇل قورىمعا حVIII عاسىردا ءى پەتردىڭ بۇيرەگى بۇرعان نەمىس ليۋتەراندارى قويىلعان ەكەن. 3 مىڭعا تارتا ادامنىڭ, سونىڭ ىشىندە الەمگە بەلگىلى تۇلعالار ەسكەرتكىشى انىقتالعان. سوعان قاراعاندا بولشەۆيزم كەزەڭىنىڭ وزىندە الاش زيالىلارى ءوز سەرىكتەستەرىن سوڭعى ساپارعا لايىقتى شىعارىپ سالعان. ونىڭ باسىنا قۇرمەتپەن قاراپايىم ءارى ماعىنالى اق قۇلپىتاس ورناتقان. پەتەربوردىڭ الاش كەزەڭىن, الاش تاعدىرىن احمەت قورعانبەك ۇلى سۇيەگىمەن دالەلدەپ جاتىر», دەيدى.
احاڭنىڭ جان جارى گۇلجاۋھار المۇحامەدقىزى – ىرعىزدا اعارتۋشى ى.التىنسارى اشقان قىزدار مەكتەبىنىڭ تۇلەگى. اتاقتى ىرعىز باسشىسى, ورىس جاعرافيا قوعامىنىڭ مۇشەسى Əلمۇحامەد سەيداليننىڭ پەرزەنتى. قازاقستاننىڭ داڭقتى قوس عالىمىنىڭ – حيميك-اكادەميك باتىربەك احمەت ۇلى مەن فيزيولوگ-پروفەسسور ىڭكار احمەتقىزىنىڭ, مايدانگەر-ەكونوميست مۇرات احمەت ۇلىنىڭ اناسى. قۇدايدىڭ قۇدىرەتى, باتىربەك اباي اتىنداعى قازپي-ءدى ءبىتىرىپ, اكەسىنىڭ سۇيەگى جاتقان لەنينگرادتاعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اسپيرانتۋراسىندا وقۋعا اڭسارى اۋادى. كاسىبي ەمتيحاننان سۇرىنبەي وتەدى. بىراق ساياسي سىناق وڭاي بولمايدى. نكۆد 1938 جىلى ونى اباقتىعا جابادى. ۇستازدارى مەن تىلەكتەستەرىنىڭ اۋىزبىرلىگى ارقاسىندا 1939 جىلى بوساپ شىعادى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان مۇراتقا دا لەنينگرادتى قورعاۋ بۇيىرادى. ول وسىندا اۋىر جارالانىپ, قارۋلاستارى جاردەمىمەن امان قالادى. سوندا اناسى جارىقتىق «سەندەردى اكەلەرىڭنىڭ ارۋاعى جەبەدى!», دەيدى ەكەن...
سانكت-پەتەربورداعى الاش سۇيەگى ءھام قۇلپىتاسى – قازاقتىڭ بۇرالاڭ تاريحىنىڭ كۋاسى.
ايتۋعان دوسبي