بۇگىنگى ساياساتتاعى, ادەبيەت پەن مادەنيەتتەگى وعلانداردىڭ كوبىن بىلەمىن. ولاردىڭ ءوسۋ, وركەندەۋ, ورنىعۋ جولدارى كوز الدىمىزدا دەسەم ارتىق ەمەس. مەن ءۇشىن وسىلاردىڭ ىشىندەگى ويدا جوقتا كەزدەسكەن, رۋحانيات الەمىنە ايقايلاپ ەمەس, ابايلاپ كىرسە دە, داۋىسى ايقىن ەستىلگەنى – دارحان قىدىرالى. دارحاننىڭ جازۋشىلىعىن, جۋرناليستيكانى جەتىك مەڭگەرگەن مامان ەكەنىن بەرىدە عانا بىلگەنىم بار. ونىڭ ءبىر سەبەبى دارحان قىدىرالىنىڭ ىستانبۇلدا وقۋى, جەتىلۋى, تۇرىك اكادەمياسىن باسقارۋى. دارحان – ۇلكەن عالىم, ءسوز قادىرىن بىلەتىن بەكزات جىگىت.
ول سويلەگەندە نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن ەسىمە ءمۇسلىم بازارباەۆ تۇسەدى. ۇزىن بويلى, اپپاق شاشى القىزىل جۇزىنە جاراسقان اياۋلى اعامىز وتە كورىكتى كىسى بولاتىن. ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ شىن شاكىرتى بولا بىلگەن ءبىرتۋار ازاماتتىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىن, كەيىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىن باسقارعانىن قادىرلى اتقامىنەرلەردىڭ كوبىسى بىلمەيدى. عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ بايانى ايتپاقشى, «باعىم با, سورىم با؟» دەگەندەي وقۋ ءبىتىرىپ الماتىعا قالام با دەگەن ويمەن باياعىدا الگى اعانىڭ الدىنا بارعانىم بار. بالا دەمەي, شالا دەمەي مەنىڭ «مۇڭىمدى» مۇقيات تىڭداپ: «اينالايىن, وقۋ بىتىرگەندەردىڭ ءبارى الماتىدا قالا بەرسە, وزگە وڭىردەگى مادەنيەتتى كىم سۇيرەيدى؟ ءوزىڭ سەزىمتال بالا ەكەنسىڭ. سوندىقتان ايتام» دەگەنى ەستە. ول كىسىنىڭ قوڭىر ءۇنى, ءار ءسوزىن بايىپپەن ساناما جەتەردەي ايتۋى ەرەكشە اسەر ەتتى. الماتىعا الىپ قالماسا دا, مەنىڭ جالىنداپ تۇرعان جانىما جول كورسەتكەن سول كىسى بولاتىن. دارحان دا قازىر سول اعالار سالعان سارا جولعا تۇسكەن.
وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن ول «Egemen Qazaqstan»-دى باسقاردى. شەرحان كوكەمىزدىڭ كەزىندەگىدەي «ەگەمەن» تاعى دا تۇرلەنىپ شىقتى. شەنەۋنىكتەردىڭ ءوزى شەكەسىنەن قارايتىن گازەت باسقاشا تۇلەپ سالا بەردى. ساياسات, ەكونوميكا, مادەنيەت, ءبىلىم, ياعني رۋحانياتتىڭ ورتاسىنا اينالدى. بۇل «ەگەمەننىڭ» مەملەكەتكە دە, قازاققا دا ەرەكشە ەڭبەك ەتكەن كەزى بولدى. ونىڭ ۇستىنە دارحان – جاقسى جۋرناليست. جازعاندارى «قىزدىڭ جيعان جۇگىندەي» ادەمى دە اسەرلى. ويلارى وتكىر, ايتارى انىق.
«ەگەمەن» سول كەزدەرى الاشتىڭ ۇلانىن دا, ۇرانىن دا جوقتاۋشى گازەت بولدى. ءيا, ءارى جازۋشى, ءارى جۋرنالشى بولۋ كەز كەلگەننىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. بۇل كەزەڭ ايتۋعا وڭاي بولعانمەن, ەسكە الۋعا قيىنداۋ كارانتينگە تاپ بولعان شاق ەدى. «كوۆيد» دەگەن قۇبىجىق ءار ءۇيدىڭ ەسىگىن تىرمالاپ, اجال ءتۇتىنىن الدى-ارتىنا بۇرقىراتقان كەز-ءدى. وسى كەزدە دارحان اقىندىعىن قويا قويىپ, ازامات رەتىندە قايراتكەرلىگىن پاش ەتتى. فەيسبۋك, ينستاگرامم سەكىلدى الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءبىراز جۇمىس تىندىرعان ەكەن.
بۇگىنگى مەنىڭ قولىما تيگەن دارحاننىڭ جاڭا كىتابى «نۇكتە فيلوسوفياسى» – سول شاقتا شىڭدالعان, شىمىرلانعان دۇنيە. ءسوز شەبەرى – ۇستانىڭ وي كورىگىن گۋلەتىپ, كونە ءسوزدى تۇلەتىپ, ەستىگەنىن, تەرگەنىن, كونە كىتاپ بەرگەنىن ءبىر ارناعا توعىستىرعان سياقتى.
«عارىشتان قاراعاندا جەر شارى نۇكتە سياقتى. قاراڭعى تۇندە زاۋ بيىككە كوز تاستاساڭىز, تولعان اي ادامنىڭ قولىنا سىيىپ كەتەتىن نوقاتتاي عانا». بۇل – كىتاپتىڭ العىسوزى.
استرونوم جازعان, اريستوتەل تۇسىندىرگەن, اباي انگە قوسقان جارىق ايدىڭ سۋرەتىندەي. دارحان – ليريك, ماحابباتتىڭ ماڭىندا ەمەس, فيلوسوفيالىق بيىككە كوتەرىلگەن قالامگەر. ونىڭ قۇراندى دا, ءتاۋراتتى دا, ءىنجىلدى دە وقىپ قانا قويماي, شىعىس ادەبيەتىن دە تەرەڭ زەرتتەگەن زەردەلى ەكەنىن وسى كىتاپتان بىلەسىز. دارحان ءبىر جاعىنان اباي تامسانعان, ءتالىم العان شىعىس ادەبيەتىنە سۇيەنسە, ەكىنشى جاعىنان ابايعا ارقا سۇيەيدى. ءاربىر جازعان ەسسەسىندە ەڭسەلەنىپ الدىڭنان اباي شىعادى. كەشەگى دوسى ەربول مەن تاڭ الدىندا ەلەس بولعان توعجانعا تاپ بولعانداي سەزىمگە بولەنەسىڭ. قيمايسىڭ... قوشتاسقىڭ كەلمەيدى. وسىندايدا «نۇكتەنىڭ» نۇكتە ەمەس, كوپ نۇكتەگە اينالعانىن امالسىز مويىندايسىڭ. جازۋشىنىڭ, عالىمنىڭ تەلەگەي تەڭىز بىلىمىنە, وقىعان-توقىعانىنا, كورگەن-بىلگەن, جۇرگەن جەرىنە شۇكىر دەيسىڭ. ءجۇدا كوڭىلىڭ تولادى. كونە يسفاحاننىڭ تورىندەگى مايدانعا كەلگەندەي, ءتاج ماحالدىڭ تۇبىنەن تاستاي سۋ ءىشىپ, باعداتتىڭ بازارىنان ىستىق نان العانداي... راباتتا قور-قورىن شەگىپ راقاتقا باتقانداي... شامنىڭ شىرايلى كەشىن باتىرىپ كوزىنىڭ قاراسى ەمەس, اعىنا – اقىلىڭنان اداسىپ اداناداعى سۇلۋدىڭ بەلىنە قولىڭ تيگەندەي كۇيگە بولەنەسىڭ... قوجا حافيز ايتقان ء«بىر مەڭىڭە سامارقان مەن بۇقارانى بەرەر ەم...» دەگەنگە سەنەسىڭ. يمانداي يلاناسىڭ.
كەڭپەيىل دارقاندىق دەگەن وسى دەيسىڭ. شىن سۇيگەن اقىننىڭ اق جۇرەگى. عاشىق جۇرەك – الەمگە نۇر شاشقان شايىرداي. حافيز اقىن قالانى, قالانى ەمەس, جۇرەگىندەگى, جانىنداعى, قانىنداعى شاھاردى سۇيگەنى ءۇشىن سىيلاعان... سوندىقتان دا سول شايىرعا باس يەسىڭ, قۇرمەت تۇتىپ, ءتورىڭدى ۇسىناسىڭ. دارحاننىڭ جازعانى ءدال وسىنداي, جانىڭدى سەرگىتەدى. ەسەنين جىرلاعان شاگانە امالسىز تىلگە ورالعان...
شاگانەم مەنىڭ, شاگانەم!
وزىڭدەي قىز وزەن بويىن ماڭايلاپ,
جان-جاعىنا جاۋتاڭ-جاۋتاڭ قارايلاپ,
جۇرگەن شىعار, جۇرگەن شىعار مەنى ويلاپ.
شاگانەم مەنىڭ, شاگانەم!..
ءبىر سوزبەن ايتسام, دارحانمەن جاقسى سويلەسسەڭ, «مىڭ ءبىر ءتۇننىڭ» تاڭىنا جەتكەنىڭدى بايقامايسىڭ. قىزىل اراي قىزىعىڭدى بولگەندەي تويماي تۇراسىڭ. مەن مۇحاڭدى – مۇحتار اۋەزوۆتى كورگەن جوقپىن. بىراق ونىڭ شاكىرتى بولعان, جالعاسىنداي جاقسى عالىم زەينوللا قابدولوۆتى ءبىلۋشى ەم... اكادەميك اعامىزدىڭ تەلەگەي تەڭىز بىلىمىنە ءتانتى بولىپ تاڭ اتقانشا قاسىندا بولىپ, ايتقانىنا باس يزەگەم. نەتكەن ءبىلىم, قانداي جادى. قازىر دارحان سونداي بولعان. ءوزى دە, ءسوزى دە اكادەميك اعاسىنداي بەكزات, دەگدار.
جاقسى كىتاپ – جان ازىعى. ءدال سولاي. كىتاپتان جەرىگەن, جيىركەنگەن, اجىراعان, اداسقان قوعامدا اقىل اسپانى, پاراسات مايدانى بولماسا وي وتانى مەن تولعانۋ تاۋى تۋرالى ايتۋ وڭاي ەمەس. دەي تۇرعانمەن, قازاق رۋحانياتىنا, ادەبيەتىنە تاعى ءبىر تاتىمدى دۇنيە كەلگەنىنە ىشتەي قۋاندىم.
دارحان دا داڭعايىر باعبان سەكىلدى. بويىنداعى ءسولىن دە, قولىنداعى ء«نولىن...» دە بۇگىن بىزگە سىيلاپتى. بالاسى اتقا, شاپسا ۇيدە وتىرىپ, تاقىمىن قىسار اناداي, قازاقتىلدى جانداردىڭ «نۇكتە فيلوسوفياسىنا» قول سوعارى انىق.
قاراڭىزشى, تاعى دا نۇكتە شىقتى الدىمنان.
ايگىلى ءرۋميدىڭ ءسوزىن ءسال وزگەرتىپ ايتساق, «انالاردىڭ قابىرىن مازارلاردان ىزدەمەۋ كەرەك. ويتكەنى ولاردىڭ ماڭگىلىك مەكەنى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە». قانداي وبراز, نەتكەن فيلوسوفيا, پاك دۇنيەدەي ءپالساپا. ساف دۇنيەنى, گاۋھار ويدى تەك كىتاپتان عانا ەمەس, جۇرەكتەن ىزدەۋ كەرەك. ويتكەنى ول – كوپ نۇكتە. كوپ نۇكتە ەمەس ءدوپ نۇكتە. بىرەۋ تۇسىنەر, بىرەۋ تۇسىنبەس. الايدا ول, باسقا اڭگىمە...
تالعات تەمەنوۆ,
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, كينورەجيسسەر