ەگىستىككە قاجەت ماشينالاردىڭ ەسكىرۋى شارۋاشىلىق جۇمىسىن تۇرالاتىپ تۇر. وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا ءبىر توپ ماجىلىسمەن ونەركاسىپ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترىنە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. وندا توزعان تەحنيكا سالدارىنان شارۋالاردىڭ كوكتەمگى جانە كۇزگى ناۋقان كەزىندە قيىندىققا تاپ بولاتىنى ايتىلدى. جاڭا تەحنيكا باعاسىنىڭ تىم قىمبات بولۋى, شەتەلدىك اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىن الىپ كەلۋدەگى كۇردەلى تالاپتار دا شارۋاشىلىق ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ تۇر.
«بەلارۋس 80.1» تراكتورى 2019 جىلى 5,9 ملن تەڭگە تۇرعان. قازىر باعاسى 85%-عا ءوسىپ, 11 ملن تەڭگەگە جەتكەن. شەتەلدىك تەحنيكانىڭ جايى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. «دجون دير S 760» كومباينى 171 ملن تەڭگە تۇرسا, نەبارى 3 جىل ىشىندە 272 ملن تەڭگەگە قىمباتتاعان.
«ۋتيلالىم مەن العاشقى تىركەۋ سالىقتارى دا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن اينالىپ وتكەن جوق. اۋىر تەحنيكالاردىڭ قىمباتتاۋىنا تىكەلەي سەبەپ – وسى الىمدار. قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتىنشا, وسى الىمداردى اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن 413 جۇك كولىگىن زاڭسىز تىركەگەن ازاماتتار مەملەكەتكە 3 ملرد 156 ملن تەڭگە شىعىن اكەلگەن. بۇل تەك ۇستالعاندارى عانا. ۇستالماعاندارى قانشاما؟» دەيدى ن.سايلاۋباي باستاعان ءبىر توپ دەپۋتات.
ولار بىرقاتار ۇسىنىس بەرەدى, ماسەلەن, شەتەلدەن كەلەتىن تەحنيكاعا سالىناتىن ۋتيل, العاشقى تىركەۋ سالىقتارىن الىپ تاستاۋ جانە قايتا قاراستىرۋ, دەلدالدارعا جەم بولعان شارۋالارعا ارنايى ءار وڭىردەن ءوز ونىمدەرىن ەشقانداي كەدەرگىسىز قابىلدايتىن پۋنكتتەر اشىپ بەرۋ. سەبەبى ءوز ءونىمىن جارتى باعاعا بەرە سالاتىن قارا شارۋانىڭ كرەديت پەن ليزينگكە العان تەحنيكاسىنىڭ قاراجاتىن تولەي الماي, شارۋاشىلىعىن دا ساتىپ جاتقان جاعدايلار دا كەزدەسكەن. سونداي-اق شارۋالارعا ەگىنىن شەتەلگە كەدەرگىسىز ەكسپورتتاۋعا دا رۇقسات بەرۋ ماڭىزدى.
«پرەزيدەنت جولداۋدا ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسىنىڭ نەگىزىندە فەرمەرلەردىڭ ءونىمىن ساتىپ الۋدىڭ ۆەرتيكالدى جۇيەسىن قۇرۋعا تاپسىرما بەرگەن. ءبىرشاما ۋاقىت ءوتتى, ونىڭ ناتيجەسى تۋرالى اقپارات جوق. سونىمەن قاتار كەڭەستىك قىزىل «ەنيسەي» كومباينى مەن سارى ك-700 تراكتورلارىن كورىپ وستىك, اۋىلداردا ولار ءالى دە بار. 40 جىل بولعان تەحنيكالار بىزگە ادال قىزمەت ەتتى, ەندى زاماناۋي, شارۋانىڭ قالتاسى كوتەرەتىن جاڭا تەحنيكالار كەرەك», دەيدى دەپۋتاتتار.
بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى «بايتەرەك ۇبح» اق-مەن بىرلەسىپ وتاندىق ءوندىرىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ليزينگكە ساتىپ الۋدى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن «قازاگروقارجى» اق-مەن قوسىمشا 100 ملرد تەڭگە تارتقان. جەڭىلدىكتى ليزينگ مەرزىمى 7 جىلدان اسپايدى. ال سىياقى مولشەرلەمەسى جىلىنا – 5%. باعدارلاما بويىنشا ءوتىنىم قابىلداۋ 25 ماۋسىمنان باستالىپ كەتكەن. مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ سوزىنشە, بۇل – ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق ءوندىرىس تەحنيكاسىنا تۇراقتى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك.
مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر رەسپۋبليكادا 149 900 تراكتور, 38,7 مىڭ كومباين, 5 200 ەگىس كەشەنى جانە 76 300 سەپكىش, سونداي-اق ءارتۇرلى 219 مىڭ توپىراق وڭدەۋ قۇرالى تىركەلىپتى. بۇل ەسەپكە سۇيەنسەك, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى پاركىنىڭ ورتاشا توزۋى 76%-دى قۇرايدى.
وتكەن جىلدارعا شەگىنىس جاساساق, 2017 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى پاركىن جاڭارتۋ دەڭگەيى نەبارى 1,9% بولعان. ال 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن دەڭگەي ەكى ەسە ءوسىپ, جاڭارتۋ 4,5%-عا دەيىن ۇلعايىپتى. ماسەلەن, 2017 جىلى شارۋالار 8,5 مىڭ تەحنيكا ساتىپ العان. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا ساتىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ كولەمى 19,6 مىڭ داناعا جەتىپتى.
ارينە, بۇل جەتكىلىكسىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىن ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتۋ دەڭگەيىن 8–10%-عا كوتەرۋ تۋرالى تاپسىرماسىنىڭ وزەكتى ەكەنىن ەسكەرسەك, ۇكىمەتتىڭ بۇعان قاتىستى جۇمىسى جوق دەي المايمىز. بۇگىندە تەحنيكانى جاڭارتۋدى ىنتالاندىرۋدا بىرقاتار باعدارلاما ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. مىسالى, ساتىپ الىنعان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋدا ونىڭ قۇنىنىڭ 25–30%-ى شارۋالارعا مەملەكەت بيۋدجەتى ەسەبىنەن وتەلەدى. ەكىنشىدەن, كرەديت نە ليزينگپەن وتاندىق ءوندىرىس تەحنيكاسىن ساتىپ الۋ كەزىندە 6%-عا دەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بىلتىر شارۋاشىلىققا قاجەتتى ازىق دايىنداۋ تەحنيكاسى مەن سۋارۋدىڭ ۇتقىر جۇيەلەرىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن 20 ملرد تەڭگە كولەمىندە بيۋدجەت قاراجاتى ءبولىنىپتى. قازىر 1 554 شارۋاعا جىلدىق 6% مولشەرلەمەمەن 3 498 بىرلىك ازىق دايىنداۋ تەحنيكاسى مەن جابدىقتارى ليزينگكە بەرىلگەن. 2022–2023 جىلدارى «جاسىل دامۋ» اق قاراجاتى ەسەبىنەن 65 ملرد تەڭگەگە وتاندىق ءوندىرىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ جەڭىلدىكتى ليزينگى قارجىلاندىرىلدى.
جالپى, كەيىنگى 10 جىلدا جەڭىلدىكتى ليزينگ باعدارلاماسىمەن 1 600 تراكتور مەن كومباين ساتىپ الىنعان. بۇل – ەلدەگى ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتۋ دەڭگەيىن از دا بولسا ارتتىردى دەگەن ءسوز.
ەرجان قوجاس,
جۋرناليست