تسيفرلىق ينكليۋزيا: جاھاندىق ۇدەرىس, زاماناۋي تالاپ

كەلەلى كەڭەستىڭ ماڭىزى جوعارى

بۇۇ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەلىمىز ازيا – تىنىق مۇحيتى ايماعىندا تسيفر­لىق ۇكىمەت شەشىمدەرى بويىنشا كوش باستاپ تۇر. سول سەبەپتى دە اتالعان كون­­فە­رەنتسيا بيىل قازاقستاندا ءوتىپ وتىر. ازيا جانە تىنىق مۇحيتى وڭ­رىنە ارنالعان ەكونوميكالىق جانە الەۋ­مەتتىك كوميسسياسى (اتمەاك) – ين­كليۋ­زيۆتى ۇكىمەتارالىق پلاتفورما. اتال­عان جيىندى ەلىمىزدە وتكىزۋ ۇسى­نىسى 79-سەسسيادا بارلىق مۇشە مەم­­لەكەتتىڭ ءبىر­اۋىز­دان قولدا­ۋىنا يە بولدى. بىلتىرعى ­مامىر­دا قا­بىل­دان­عان «ازيا – تىنىق مۇحيتى اقپا­رات­­تىق سۋپەرماگيسترالىنىڭ 2022–2026 جىل­دارعا ارنالعان باستاما­سىن ىسكە اسى­رۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوس­پارى ار­قىلى تسيفرلىق ىنتىماقتاستىق پەن ينتەگ­راتسياعا جاردەمدەسۋ» اتمەاك-ءنىڭ 79/10 قارارىندا كوميسسيا تسيفر­­لىق ءوزارا ءىس-قيمىل جانە قايتا قۇرۋ جو­نىن­دەگى مينيسترلىك كونفەرەنتسياسىن شا­قى­رۋعا قاۋلى شىعاردى. بيىلعى ساۋىردە­ اتمەاك «ازيا – تىنىق مۇحيتى ايما­عىندا تۇراقتى دامۋ ءۇشىن تسيفرلىق يننوۆاتسيالاردى پايدالانۋ» 80/1 قارارىن قابىلدادى.

بۇل ماڭىزدى جيىن مەملەكەت باس­شىسىنىڭ 2025 جىلعا قاراي 500 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋ ءارى 2026 جىلى IT-ونىمدەر ەكسپورتىن 1 ميل­ليارد دوللارعا جەتكىزۋ تاپسىرما­سىن قول­­دايدى. كونفەرەنتسيانىڭ العاش­­قى ەكى كۇنىندە پلەنارلىق تالقىلاۋلار, قو­سىمشا ءىس-شارالار جانە مينيسترلەر اراسىنداعى ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر ءوتىپ, مەموراندۋمدار مەن كەلىسىمدەرگە قول قويىلادى. «Kazakhstan Tech Solution Day» شەڭبەرىندە IT-كومپانيالار, ستارتاپتار مەن ەلىمىزدىڭ «SmartBridge» (قىزمەت كورسەتۋ كورمەسى), «Smart Data Ukimet» (اقىلدى دەرەكتەر ۇكىمەتى), «eOtinish» سياقتى وزىق تسيفرلىق ازىرلەمەلەر تا­نىس­تىرىلماق. سونداي-اق ءۇش كۇنگە سوزى­­لاتىن كونفەرەنتسيا اياسىندا ورتا­لىق ازياداعى ەڭ ءىرى يننوۆاتسيالىق ورتالىق – «Astana Hub» حالىقارالىق تەحنوپاركىنىڭ مۇمكىندىكتەرى كورسەتىلەدى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار «Alaqan technologies», «دامۋ» اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ورتالىعى جشس, «Freedom Holding Corp», «Kaspi.kz», «Smartestprep Ltd» جاستاردى جەكە كاسىپتىك باعدار­لاۋ, قارجىلىق, كولىك, الەۋمەتتىك قىزمەت­تەر, ساۋدا, ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە باسقا سالالارداعى تسيفرلىق ونىم­دەرمەن تانىستى. ودان بولەك, قوناق­تارعا تانىستىرىلعانداردىڭ اراسىندا حالىقتى اتاۋلى جانە بەلسەندى مەم­لە­كەتتىك قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىت­تالعان «الەۋمەتتىك ءاميان» جوباسى بار.

اتمەاك اشىلۋ سالتاناتىندا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ جانە بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى جانە بۇۇ اتمەاك اتقارۋشى حات­شىسى ارميدا سالسيا اليشاحبانا ءسوز سويلەدى. سونىمەن قاتار ءىس-شاراعا كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم, اقپا­رات جانە كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار مينيسترلىگىنىڭ اكت ساياساتى جونىندەگى ۆيتسە-ءمينيسترى سونگ سان حۋن, ارمەنيانىڭ ونەركاسىپ جانە جوعارى تەحنولوگيالار ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى گەۆورگ مانتاشيان, قىتايدىڭ ونەركاسىپ جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مينيسترلىگىنىڭ باس ەكونوميسى دۋن شەن گاو, يراننىڭ بايلانىس جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۆيتسە-ءمينيسترى رەزا باگەري, اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتىنىڭ حالىقارالىق كوممۋنيكاتسيالار جانە اقپاراتتىق ساياسات جونىندەگى ۇيلەستىرۋشىسى, كيبەركەڭىس­تىك جانە تسيفرلىق ساياسات بيۋروسىنىڭ وكى­لى, ۆاشينگتون قالاسىنداعى (كولۋم­بيا وكرۋگى) اقش ەلشىسى ستەفان لانگ قاتىستى.

ازيا تىنىق مۇحيتى وڭىرىنە ارنال­عان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كوميسسيا 80 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى وسى ايماقتاعى 4 ميللياردتان استام ادامنىڭ ومىرىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتىپ وتىر. قازاقستان 30 جىلدان استام ۋاقىت بويى ازيا تىنىق مۇحيتى ايماعىنا ار­نالعان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەت­تىك كوميسسياعا تولىققاندى مۇشە بولىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار الەمدەگى ۇزدىك تاجىريبە نەگىزىندە سەرپىندى دامۋ­دى جالعاستىرىپ جاتىر. كوميسسيا ەكو­نوميكالىق وركەندەۋگە, الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتقا جانە ەكولوگيالىق تۇراقتى­لىق­قا جەتۋدە شەشۋشى ءرول اتقارماق. ­وسى جىلدار ىشىندە قورشاعان ورتانى قورعاۋ, تابيعي رەسۋرستاردى باسقارۋ, ينۆەستيتسيالىق بايلانىس, ساۋدا, ەنەرگەتيكا جانە كولىك سياقتى ماڭىزدى باعىتتاردا قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا كۇش سالدىق. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تسيفرلىق تەحنولوگيالار ەكونوميكالىق ءوسۋدى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ميلليونداعان ادامعا بيزنەس, ءبىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جاڭا كوكجيەكتەردى اشۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتكەن ەدى.

– بۇۇ-نىڭ ءبىزدىڭ ايماقتاعى ورنىق­تى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەت­كىزۋ ءۇشىن «ەشكىم ارتتا قالماۋعا ءتيىس» قا­عي­­داتىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. تسيفرلى ­ين­­كليۋ­زيا – ماڭىزدى ەلەمەنت, ون­سىز ماق­­ساتقا جەتۋ مۇمكىن ەمەس. ىن­تى­ماق­تاستىق, ءبىلىم الماسۋ, ەڭ جاق­­سى تاجى­­ري­بەلەر ارقىلى عانا بار­لى­عى­نا بىر­دەي تۇراقتى ءارى جارقىن بولا­شاق­تى قام­تاماسىز ەتە الامىز. ءبىز ءوز تا­جى­­ري­بە­مىز بەن ءبىلىمىمىزدى بولىسۋگە دايىن­بىز. سون­دىقتان ارىپتەستەرىمدى ازيا – تىنىق مۇ­­حيتى ايماعىندا تۇراقتى دامۋى ءۇشىن تسيفر­لىق شەشىمدەر ورتالىعىنىڭ قا­زاق­ستاندا اشىلۋىنا قولداۋ كورسەتۋگە شا­قىرامىن. ورتالىقتى قۇرۋ ءتيىمدى وڭىر­لىك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى كاتاليزاتور بولادى جانە ەلدەر اراسىنداعى تسيفرلىق الشاقتىقتى ايتارلىقتاي قىسقارتۋعا اكەلەدى, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز قازىر الەم­دەگى تسيفرلىق دامۋ جاعىنان ەڭ وزىق 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرەدى ءارى ونلاين قىزمەتتەر بويىنشا 8-ورىندا. بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ 90 پا­يىزدان استامى ءموبيلدى قۇرىلعىلار­دان حالىققا قولجەتىمدى. كەلەسى جىل سوڭى­نا دەيىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار بار­لىق قالا مەن وبلىس ورتالىعى 5G جەلى­سى­مەن قامتىلادى. جاقىندا قاراعان­­دى قالاسىندا ازاماتتارعا ىڭعايلى قىز­­مەت كورسەتۋ ورتالىعى اشىلدى, ول ءبىر عي­ماراتتا ءتۇرلى ۇيىمنىڭ بار­لىق قىزمەت كەشەنىن ۇسىنادى. مۇنداي ورتالىقتار ەلىمىزدىڭ ءىرى قالالارىندا دا تاراتىلماق.

– جالپى, 2029 جىلدىڭ سوڭىنا دە­يىن حالىق پەن بيزنەستىڭ تسيفرلىق رەسۋرستارعا تەڭ قولجەتىمدىلىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تو­لىق­قاندى ەكوجۇيە قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ءوزىمىزدىڭ ەلەكتروندى رەسۋرس­تارىمىزدى قۇرۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ونىمدەردى ازىرلەي­­مىز. جۋىردا مەملەكەت باسشىسى قازاق­ستان حالقىنا جولداۋىندا كەلەسى جىلى استانادا ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت ورتا­لىعى قۇرىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز وسى سالادا بارلىق ەلمەن, سونىڭ ىشىن­­دە ازيا – تىنىق مۇحيتى ايماعى مەم­لە­كەتتەرىمەن ىنتىماقتاسا دامۋدى قول­دايمىز. بۇل ورتالىق ءتيىمدى شە­شىم­دەردى تاڭداۋدىڭ نەگىزگى الاڭىنا اينا­لادى. قازاقستان تسيفرلىق جىبەك جو­لىن دامىتۋ شەڭبەرىندە كورشىلەر­مەن بىرگە پارسى شىعاناعى ەلدەرىنە شىعا وتىرىپ, كاسپي تەڭىزىنىڭ ءتۇبى بويىنشا تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرىن توسەۋ, سونداي-اق باتىس – شىعىس جوباسى بويىنشا ترانزيتتىك الەۋەتتى ودان ءارى كەڭەيتۋ جونىندەگى جو­بانى ىسكە اسىرىپ جاتىر. بۇل جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋ, ءىرى «Big Tech» كومپانيالارىن تارتۋ ءۇشىن دەرەكتەردى جيناۋ, ساقتاۋ جانە وڭدەۋدىڭ زاماناۋي ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستى­رۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وتاندىق IT-شە­شىم­دەردى الەمدىك نارىققا شىعارۋ – ما­ڭىزدى مىندەتىمىز. ونى ىسكە اسىرۋدا «Astana Hub» حالىقارالىق تەحنوپاركى شەشۋشى ءرول اتقارادى, – دەدى پرەمەر-مينيستر.

بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ جانە اتمەاك اتقارۋشى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ارميدا سالسيا اليشاحبانا پرە­مەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە 2024 جىلعا ارنالعان ازيا – تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى تسيفرلىق ترانسفورماتسيا تۋرالى ەسەپتى ۇسىندى. بۇل تسيفرلىق تەحنولوگيا كليماتتىڭ وزگەرۋ تراەكتورياسىنا قالاي اسەر ەتەتىنىن قاراستىرادى. باياندامادا ينفراقۇرىلىم, باسقارۋ, ۇتقىرلىق, ونەركاسىپ جانە ساۋدا, اپات قاۋپىن ازايتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە بيوارتۇرلىلىك ەكوجۇيەلەرى سياقتى سالا­لارداعى تسيفرلىق شەشىمدەردىڭ الەۋەتىن كورسەتەتىن جيىرما جەتى مىسال بار.

– تسيفرلاندىرۋ قالىپتى جاعداي­عا اينالدى. ول ءبىزدىڭ ەكونوميكا­مىزدى وزگەرتەدى, قۇندىلىق قۇرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگىن اشادى جانە ورنىقتى دامۋ­دىڭ نەگىزگى مىندەتىن شەشۋگە كومەك­تەسەدى. الايدا, تسيفرلى ترانسفورماتسيا بۇ­رىن-سوڭدى بولماعان كۇردەلى جانە بەلگى­سىز ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك تاۋەكەل­دەرمەن دە بايلانىس­تى, – دەدى ارميدا سالسيا.

ەرەكشە جانداردى ەسكەرەتىن ۋاقىت

سونىڭ ءبىرى – تسيفرلىق ينكليۋزيا. بۇل باعىت الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكا­لىق ومىردە اسا ماڭىزدى. وعان اقپا­راتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولو­گيا­لار, ونى دامىتۋ جولىنداعى قاجەت­تى ءىس-شارالار جاتادى. سونىڭ ىشىندە ءبىلىم, الەۋمەتتىك قىزمەتتەر, دەن­­ساۋ­لىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك جانە قوعام­داستىقتاردىڭ ورنى ەرەكشە. ونىڭ ايرىقشا ۇلگىسىن ينكليۋزيۆتى قوعامدى دامىتۋ قاۋىمداستىعىنىڭ پرە­زيدەنتى, پارلامەنت سەناتىندا ين­كليۋزيا بويىنشا ساراپشى اسەم تاجيەۆا كور­سەت­تى. كونفەرەنتسيا بارى­سىندا «Ozim Platform» ستارتابى كوپتىڭ كوڭى­لىنەن شىقتى. «Ozim Platform» – ەرەكشە قاجەتتىلىك­تەرى بار بالالاردى وقىتۋعا باعىتتال­عان, اتا-انالار مەن ساراپشىلارعا ارنال­عان ءموبيلدى قو­سىمشا. قوسىمشانىڭ نەگىزگى ماقساتى – پاي­دالانۋشىلاردى عىلىمي نەگىزدەلگەن ادىس­تەمەلەر تۋرالى حاباردار ەتۋ جانە سەنىمدى ساراپشىلاردى اتا-انالارمەن بايلانىستىرۋ. ستارتاپ كومانداسىندا كەمبريدج, ماكگيلل, ماروككو ۋنيۆەرسيتەتى مەن نازارباەۆ ۋني­ۆەر­سي­تەتىنىڭ عالىمدارى بار.

ۇلكەن زەرتتەۋدىڭ نەگىزىندە جاسالعان پلاتفورما ءبىلىم مەن پسيحولوگيالىق رەسۋرستاردى قامتاماسىز ەتەدى. ول 2021 جىلى «techpreneurs» باعدارلاماسى اياسىندا «Astana Hub»-تا ىسكە قوسىلدى.

– ماعان ەرەكشە انا بولۋ ءۇشىن جاڭا ءبىلىم قاجەت بولدى. «Ozim» پلاتفورماسى ءموبيلدى قوسىمشاسىن قۇرۋ يدەياسى 2020 جىلى پاندەميا كەزىندە ويىما كەلدى. وندا بارلىق وڭالتۋ قىزمەتى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا قولجەتىمدى بولمادى. اتا-انالار بالالارىمەن رەابيليتولوگتەر مەن باسقا مامانداردىڭ باسشىلىعى­مەن ءوز بەتىنشە جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولدى. الايدا پاندەميا ءار وتباسىندا كوم­پيۋتەر نەمەسە نوۋتبۋك جوق ەكەنىن, بىراق بارلىعىندا سمارتفون بار ەكەنىن كورسەتتى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ماعان سمارتفون قوسىمشاسىن قۇرۋ يدەياسى كەلدى. بۇل باستاما ەلىمىزدىڭ شالعاي وڭىرلەرىندەگى اتا-انالارعا وتە قولايلى بولىپ كورىندى, – دەيدى ستارتاپتىڭ نەگىزىن قالاعان دەدى ءا.تاجيەۆا.

پلاتفورما اتا-انالاردى ونلاين رەجىمدە وقىتىپ, اقپاراتتاندىرادى. تەك تەوريالىق ماتەريالدار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قازاق جانە ورىس تىلدەرىندەگى پراكتيكالىق ساباقتار دا بار. مىسالى, «Ozim Platform» جوبالىق توبى اتا-انا­لاردىڭ اقپاراتتىق قاجەتتىلىگى تۋرالى زەرتتەۋ جۇرگىزدى. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە اتا-انالارعا دياگنوزدار تۋرالى ماڭىزدى مالىمەتتەر, بەيىندى مامانداردىڭ ماقا­لالارى, ءۇي جاعدايىندا بالانى وڭالتۋ تۋرالى ساباقتار جانە پسيحولوگتەر مەن زاڭگەرلەردىڭ كەڭەسى قاجەت ەكەنىن انىق­­تالعان. سولاي «Android» جانە «IOS» نەگى­زىندە ىسكە قوسىلاتىن ەرەكشە ءمو­بيلدى قو­سىمشا حالىققا ۇسىنىل­عان. «ەرەكشە بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتبا­سى­لار­دى قولداۋ كەرەك. ءبىرتۇرلى ەستىلسە دە, عى­لىمي الەم مەن جەكە انا تاجىريبەسى ارقىلى ستارتاپ جاسادىم. بالامنىڭ جاع­دايىن كورىپ, قاتتى الاڭدادىم. پان­دەميا كەزىندە ءتىپتى قيىن بولدى. ەرتە ارا­­لاسۋدى قاجەت ەتە­تىن بالانىڭ اناسى رە­تىندە پاندەميا كەزىن­­دە وڭالتۋ مۇم­كىن ەمەس­­تىگىن ۇقتىم. سوسىن ەرەكشە قا­جەت­­تىلىگى بار بالالار­دىڭ انالارىنا كەرەك اق­پا­راتتارعا ءۇڭىل­دىم. سودان كەيىن وسى قيىن­دىققا تاپ بولعان وتباسى­لار­عا قول­جەتىمدى الەۋمەتتىك جوبانى ءمو­بيل­دى قوسىمشا تۇرىندە جاسايمىن دەپ شەش­­تىم», دەيدى تسيفرلىق ينكليۋزيانى دا­مى­تۋعا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن اسەم تاجيەۆا.

ءبىر ەسكەرەر جايت, قوسىمشا العاش ىسكە قوسىلعاندا ديدجيتال-ينكليۋزيا بويىنشا ساراپشى زيات ابدىقايىموۆ زاعيپ جانە ناشار كورەتىن ادامدار ءۇشىن قوسىمشانىڭ قولجەتىمدىلىگىنە اۋديت جۇرگىزگەن ەدى. دامۋ كەزەڭىندە كوماندا تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىگىن تەكسەرىپ, ەرەكشە جانداردى شەكتەيتىن تەحنيكالىق كەمشىلىكتەردى تۇزەتكەن. زياتتىڭ ايتۋىنشا, «Ozim Platform» كومانداسى وعان قوسىمشانى جوسپارلاۋ كەزەڭىندە قولجەتىمدىلىك ماسەلەسىمەن جۇگىنگەن. ەرەكشە جاندارعا ەشبىر كەدەرگى بولماي, قولجەتىمدى بولۋى – باستى ماسەلە. بۇل قارجىعا قاتىستى عانا دۇنيە ەمەس, ۇيىم مەن كومپانيانىڭ قۇندىلىقتارىنا قاتىستى دەيدى ساراپشى. ونىڭ ويىنشا, ارحيتەكتۋرادا عانا ەمەس, تسيفرلىق الەمدە دە ەرەكشە جانداردى ەسكەرەتىن ۋاقىت كەلدى.

«Ozim» ازىرلەۋ توبى اتا-انالارعا ماتىندىك جانە بەينەجازبا فورماتىندا ماڭىزدى اقپارات بەرە وتىرىپ, پلاتفورما مازمۇنىن جاساۋعا ساراپشى­لاردى, سونىڭ ىشىندە تاجىريبەشىلەر مەن مۇ­عالىمدەردى شاقىردى. قولدان­بادا قا­جەتتى اقپاراتتى ىزدەۋدى قاراپا­يىم جانە ءتيىمدى ەتۋگە توعىز لوگيكالىق جانە تاقىرىپتىق قۇرىلىمدالعان ءبو­لىم بار. سونداي-اق مۇندا ءارتۇرلى وڭال­تۋ ۇيى­مىنىڭ بىرىڭعاي دەرەكقورى بار. وسى­نىڭ ءبارى بالالاردىڭ دامۋىن باقىلاۋ­عا مۇم­كىندىك بەرەدى. پاي­دالانۋشى­لار بالالارىنىڭ دەرەكتەرىن ءوز ەسەپتىك جازبالارىنا ەنگىزىپ, ۇدەرىستى باقىلاۋ ءۇشىن مەزگىل-مەزگىل تەست جۇرگىزە الادى.

– قازىر «Ozim Platform»-نىڭ ناعىز داميتىن كەزى. ءبىز مۇمكىندىگىنشە ورتالىق ازياداعى كوپتەگەن وتباسىن قامتۋدى جانە اتا-انالارعا بالا دامۋىنىڭ كەشى­گۋىن ەرتە انىقتاۋعا كومەكتەسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ەرتە دامۋ جانە ارالاسۋ ءار­بىر جەكە تۇلعانىڭ ءوسۋى مەن دامۋى ءۇشىن وڭ­تايلى جاعدايلاردى قامتاما­سىز ەتە وتى­رىپ, تۇراقتى جانە سالاماتتى قوعام­دى قالىپتاستىرۋدا شەشۋشى ءرول ات­قارادى, – دەپ ويىن قورىتتى ءا.تاجيەۆا.

كونفەرەنتسيا اياسىندا تانىس­تىرىل­عان تاعى ءبىر جوبا – «IteachMe». ونىڭ ازىرلەنگەن ءبىلىم باعدارلاماسى­نان باسقا, جاستارعا ارقايسىسىنىڭ مۇم­كىندىكتەرى تەڭ بولاتىن ينكليۋزيۆ­تى توپ­تاردا وقۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وزىندىك ءادىسناماسى بار. الەۋمەتتىك ينۆەستورلارمەن, 2019 جىلدان باستاپ مۇگەدەكتىگى بار جاستار مەن الەۋەتتى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسى بويىنشا ءبىلىم باعدارلامالارى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. وقىتۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى – وقۋ ۇدەرىسىنىڭ وزىندە-اق تىڭداۋشى­لار وزدەرىنىڭ «digital» داعدىلارىن اقشا­عا اينالدىرۋىندا. بۇل ءبىلىمدى جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرۋدىڭ جانە تاڭدالعان باعىتتاردىڭ سۇرانىسقا يە ەكەنىن بىلدىرەدى. بەس جىل ىشىندە قوردا 500-دەن استام ستۋدەنت ءبىلىم العان, ولاردىڭ 80 پايىزى مۇگەدەكتىگى بار جاندار. بۇگىندە ستۋدەنتتەردىڭ 7 باعىت بو­يىنشا وقۋ مۇمكىندىگى بار: ۆەب-ماستەر, UI/UX جانە motion ديزاين, كوپيراي­تينگ, موبيلوگرافيا, سمم+كوپيراي­تينگ, بق تەستىلەۋ جانە گرافيكالىق ديزاين. بارلىق وقۋ ماتەريالى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە, سونداي-اق ەستۋ قابى­لەتى بۇزىلعان ستۋدەنتتەر ءۇشىن ىم-يشارا تىلىندە قولجەتىمدى.

– مۇگەدەك ادامداردى جۇمىسپەن قامتۋ ءتۇرلى ساناتتاعى ادامدار بىرلەسىپ قارىم-قاتىناس جاساي الاتىن ءتۇرلى جانە ينكليۋزيۆتى قوعامدى قۇرۋعا ىقپال ەتەدى. مۇنىڭ ءبارى مادەني جانە الەۋمەتتىك الۋاندىقتىڭ ارتۋىنا جانە مۇگەدەك ادامداردىڭ ستيگماتيزاتسياسىنىڭ تومەن­دەۋىنە اكەلەدى. سول سەبەپتى تسيفر­لىق ينكليۋزيۆتىڭ دامۋىنا باسا ءمان بەرگەن دۇرىس. بۇگىنگى كونفەرەنتسيا كوڭىلىمنەن شىقتى. سەبەبى بۇل ماسەلەدە بۇرىندارى تەك تسيفرلىق الەمگە ءمان بەرەتىن بولسا, وسى جولى ادام ۇعىمىنا كوڭىل اۋداردى. تسيفرلىق ينكليۋزيادا تۇسىنىكتىلىك پەن جاناشىرلىق ماڭىزدى. وعان تسيفرلىق ءبىلىمدى قوسىڭىز. بۇگىن كوپتەگەن ماسەلە تالدانىپ, شەشىمىن تاپتى, – دەدى قور ديرەكتەرى زاحيرا بەگاليەۆا.

كونفەرەنتسيا بارىسىندا تسيفرلىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ايماقتىق ىنتى­ماقتاستىقتى نىعايتۋعا باعىت­تال­عان بىرقاتار ماڭىزدى مەموراندۋم مەن كە­لىسىمگە قول قويىلدى. نەگىزگى ناتي­جەلەردىڭ ءبىرى وڭىردەگى تسيفرلىق ترانس­فورماتسيانى جەدەلدەتۋ بويىنشا ودان ارعى قادامداردى ايقىندايتىن استانالىق مينيسترلىك دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ بولادى.

تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى.

 – ەلىمىزدە اسسامبلەيانىڭ الدىندا ينكليۋزيۆتى جانە تۇراقتى تسيفرلىق بولاشاقتى دامىتۋعا دەگەن تەرەڭ مىن­دەت تۇر. بيىلعى مينيسترلەر كونفەرەنتسياسى تسيفرلىق ينكليۋزيا جانە جاھاندىق دەڭگەيدەگى ترانسفورماتسيا ماسەلەلەرىنە ارنالعان. ءبىزدىڭ تسيفر­لىق ۇكىمەت ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەت ەلدىڭ بارلىق تۇرعىنىنا – اۋىلدار­دان مەگاپوليستەرگە دەيىن قولجەتىمدى ­بولۋى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايدى. بۇل ازاماتتارىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ايتارلىقتاي جاقسار­تادى. ولار­عا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن ءبىز مەملە­كەتتىك قىزمەتتەردى كۇندەلىكتى ومىردە قولداناتىن تانىمال تسيفر­لىق پلات­فورمالارعا بىرىكتىردىك, – دەدى ج.ماديەۆ.

ايتا كەتەيىك, كونفەرەنتسيانىڭ استانادا وتكىزىلۋى ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق تەحنو­لوگيالار سالاسىنداعى كوشباس­شىلىعىن كورسەتەدى ءارى الداعى ۋاقىت­تا حالىقارالىق ينۆەستيتسيالار مەن سەرىكتەستىكتەردى تارتۋعا جاڭا مۇم­كىن­دىكتەر اشادى. بۇل IT ەكسپورتىن دامىتۋعا جانە ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى.

دايىنداعان –

ەلىگىماي توڭكەر,

بەكزات قۇلشار,

«Egemen Qazaqstan»