شىمقالاعا ونەر مۇراجايى كەرەك

وداق – قو­عام­دىق ۇيىم. مۇ­­­­شە­لە­رى­نە مەم­­لە­­كەت تاراپىنان ەشقان­داي جار­دەم قا­راس­تىرىلما­عان. وسى ورايدا فيليال توراعاسى سۋ­­­رەتشىلەرگە مار­تەبە بەرۋ كەرەك دەگەن وي ايتادى. ەگەر قىلقالام يەلە­رىنە قوعامدا مار­تەبە بەرىلسە, ولاردىڭ ەڭبەك­تەرىن باعا­لاۋعا, ەڭ تالانت­تى سۋرەتشىلەرگە ءتۇر­­لى سىياقىلار مەن جار­دەم قارا­جاتتارىن تاعا­يىن­داۋعا مۇم­كىن­دىك­تەر اشىلار ەدى.

ءا.احمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدەن كوپتە­گەن قوناق كەلەدى. ولار شاھاردىڭ ما­دەني كورىكتى ورىن­دارىن كوپ ارالايدى. سوندا سۋ­رەتشىلەر مۋزەيىن ىزدەيدى ەكەن. شىمكەنت – استانا مەن الماتى سياقتى رەسپۋبليكالىق ما­­ڭى­­­زى بار مەگاپوليس. بىراق مۇندا ءوز الدىنا دەربەس مۇراجاي جوق. سۋرەت­شىلەرگە ارنالماي-اق قويسىن, جالپى ولكەتانۋ مۇراجايى-اق بولسىن, سونىڭ ءبىر بۇرىشىندا قالا سۋرەتشىلەرىنىڭ تۋىندىلارى تۇرسا دا جامان بولماس دەدى ول.

شىمكەنت مەگاپوليس اتانعالى بەس جىلدان استى. بىراق وسى كۇن­گە دەيىن وقۋشىلار سارايى, كونگرەس-حولل سەكىلدى عي­ما­راتتار سالىنسا دا, ولكەتانۋ مۇرا­جايى ءالى بوي كو­تەرمەي كەلەدى. كەلەشەك فوس­فور­شىلار سارا­يى­نىڭ ورنىن كەرە­مەت ءزاۋلىم مۋزەيگە اينالدىرۋعا ابدەن بولادى. اتقارۋشى بيلىك, سودان سوڭ وسى نىساندى قاراماعىنا العان, قۇرى­لىسىنا جاۋاپتى كومپانيا بۇل ۇسىنىستى جاقسىلاپ نازارىندا ۇستاسا ەكەن دەگەن ويىن جەتكىزدى سۋرەتشىلەر ۇيىمىنىڭ باسشىسى. سول مۋزەيدە شەبەرلەر­دىڭ ۇلكەن شەبەرحاناسى بولسا دەپ ارمان­دايدى. ۇلكەن عيماراتتىڭ ءبىر بۇرىشىندا كىلەم توقۋشىلار, باسقا جاعىندا مۇسىنشىلەر, تاعى ءبىر اۋماعىندا سۋرەتشىلەر ءوز ەڭبەك­تەرىن جاساپ جاتسا, قانداي كەرە­مەت بولار ەدى. بولاشاقتا تۋريس­تەردى تارتۋعا دا وڭ ىقپالىن تيگى­زەرى حاق. مەگاپوليستىڭ ونەرىن, قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مۇراسىن تاماشالاۋعا كەلگەن جۇرت بىردەن شاھاردىڭ ولكەتانۋ مۇراجايىنا تارتا بەرەر ەدى. جەرگىلىكتى اكىم­دىك تە قولونەرشى, سۋرەتشى, مۇسىنشى­لەردى جان-جاقتان ىزدەمەي, ءبىر ورتا­لىقتىڭ اياسىنان قينالماي تابادى. بۇل – بار عۇمىرى ونەرمەن ورىل­گەن ءا.احمەتوۆتىڭ جاناشىرلىقتان تۋعان كەزەكتى يدەياسى.

ونىڭ ايتۋىنشا قازىر قالا اۋما­عى ۇلكەيىپ كەلەدى. كوپتەگەن ما­­­دەني نىسان جاڭادان بوي كو­تەر­گەن شاعىن اۋدانداردان سالىنىپ جاتىر. بۇل جاقسى-اق ءۇردىس. الايدا مۋزەي سەكىلدى ناعىز ما­دە­­نيەت وشاق­تارىنىڭ ورتالىققا جا­قىن بولعانى دۇرىس. سەبەبى شال­عايداعى نىسانعا ادامدار كوپ بارا بەرمەيدى. بىرەن-ساران تۋريست كەلسە, بارۋى مۇمكىن. بىراق قاراپايىم حالىق ۇزاق جول جۇرگىسى كەلمەيتىنى ايان. سوندىقتان مۋزەي قالا­نىڭ ور­تالىعىنا جاقىن ايماقتا ورنا­لاسقانى ابزال. ال مۇراجاي گالەرەيا زالى مەن شەبەرحانادان قۇرال­عان ءزاۋلىم عيمارات بولسا, جۇرتتى وزىنە تارتاتىن كۇشتى مۋزەيگە اينالار ەدى. سۋرەتشىنىڭ پىكىرىنشە, ءتىپتى بولاشاق مۋزەيدىڭ جانىنان فرانتسياداعىداي لۋۆر ءدامحانا­سىن جاساۋ كەرەك. سول جەردە ءوڭىردىڭ سۋرەتشىلەرى, اقىندارى, انشىلەرى بار, بۇكىل ونەر يەلەرى جينالىپ, پىكىر الماسىپ, سۇحبات قۇرىپ, نا­عىز مادەنيەتتىڭ مايەگىن, ونەردىڭ قارا­ شاڭىراعىن قالىپتاستى­رىپ, قازاق ەلىنىڭ وڭتۇستىگىندە ءوزىنىڭ قايتالانباس لۋۆرىن دۇنيەگە اكە­لەر ەدى.

«قىلقالام ونەرى شەبەرلەرىنىڭ سۋرەتتەرى مەملەكەت تاراپىنان ساتىپ الىنبايتىن بولعان. سوندىقتان ولار تۋىندىلارىن بازاردا, قارا نارىقتا ساتىپ, ءوز كۇندەرىن وزدەرى كورۋگە ءماجبۇر. سۋرەتشىلەر قازىر تەك ءىس-شارا وتكەندە عانا كەرەك بوپ قالادى. جۋىردا جوعارى جاقتان قوڭىراۋ شالىپ, تاشكەنتتە وتەتىن بيەناللەگە ءبىر سۋرەتشىنى تەزىرەك جىبەرە قويىڭىزدار دەپ ءوتىنىش جاسادى. تابان استىندا وزبەكستانداعى ءىس-شاراعا كىمدى اتتاندىرارىمىزدى بىلمەي ابدىراپ قالدىق. وسىنداي ماڭىزدى وقيعالار بولماسا, باسقا ۋاقىتتا قولىنا قىلقا­لام ۇستاعان ونەر سالاسىنىڭ وكىلدە­­رىن اسا كوپ ىزدەي بەرمەيدى. كەزىندە, 90-جىلدارى, قيىن جاع­داي بولعانىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز. سول كەزدە جان باعۋ ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ, ونەر تاسادا قالىپ كەتتى. سونداي ۋاقىتتا نەبىر مىقتى سۋرەتشىلەردىڭ تۋىندىلارىن شەتەلدىڭ بايلارى ارزىمايتىن باعاعا ساتىپ الدى. كەيىن كىم ءبىلسىن, ارادا جۇز­دەگەن جىل وتكەن سوڭ, ول كارتينالار باعا جەتپەس ونەر تۋىندىسىنا اينالۋى دا عاجاپ ەمەس. الەمگە ايگىلى سۋرەتشى ۆان گوگتىڭ سالعان ەڭبەكتەرى كوزى تىرىسىندە باعالانباي, كەيىن قۇنى جەتپەس دۇ­نيەگە اينالعان جوق پا؟ سول ۆان گوگ قايىرشىلىقپەن ومىر­دەن وتكەن ادام. بۇگىن­گى ەلىمىزدىڭ سۋرەت­شىلەرى­نىڭ جاعدايى ۆان گوگ­تەن الىسقا ۇزاي قوي­ماعان. سول ءۇشىن ونەر يەسىن كوزى تىرىسىن­دە باعالاۋ كەرەك», دەيدى ءا.احمەتوۆ.

سۋرەتشىلەر وداعى شىمكەنت قالاسى بويىنشا فيليالى­نىڭ توراعا­سى قالا اكىمى­نە بىرنە­شە ۇسىنىسپەن حات جولداپتى. حاتىندا شىمكەنتتىڭ ساۋلەتتىك كەلبەتىن قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىنە ساي شىعىستىق ۇلگىدە دامىتايىق دەگەن ۇسىنىستار ايتىلىپتى. سەبەبى سىرتتان كەل­گەن تۋريست شىمقالاعا اياق باسقاندا قانداي شاھارعا تاپ بولعانىن بىر­دەن سەزىنۋى كەرەك ەكەن. ونەر يەسى وزبەكستاندى ۇلگى ەتىپ, كەسكىن-كەل­بەتى ناعىز شىعىستىق مادەنيەت­كە ساي ۇيلەسىم تاۋىپ وركەندەپ جات­قان تاشكەنت قالا­سىن مىسالمەن كەلتىرىپ ءوتتى. بىراق, وكىنىشكە قا­­راي, شىمكەنتتىڭ كەيىنگى جىل­دارى قالانىڭ كور­كىن اسىرعان ەسكەرت­كىش, مۇسىندەرىنىڭ ساپاسى مەن سىر-سيپا­تى كوڭىل كون­شىت­پەيتىنىن ءمالىم ەتتى. ناعىز شەبەرلەرگە ەڭبەگىنە ارزي­­تىن باعاسىنا جاساتپاعان سوڭ, وسىن­داي ارزان دۇنيەلەر جاسالىپ جاتا­دى. ماسەلەن, سۋرەتشى قالانىڭ سول­تۇس­تىك بولىگىندەگى اينالما جولدا تۇر­عان تۇيەلەر ءمۇسىنىن ويسىلقارا تو­لىنە ەمەس, باسقا جانۋارعا ۇقساپ كەت­كە­نىن ايتادى. سونداي-اق تاشكەنت تاس جولى بويىنداعى الپامىس باتىر­عا ارنالعان ەسكەرتكىشتىڭ جانىنا ەكى ءداۋ ارىستاندى وتىرعىزىپ قوي­عانى دا ءسال اقىلعا قونىمسىز ەكەنىن ايتتى.

ونەر مايتالمانى سۋرەت سالۋ مەن بەينەلەۋ ونەرىنىڭ تابيعي تازا سۇلۋلىعىن ساقتاپ قالۋ وتە ماڭىز­دى دەيدى. سەبەبى قاراپايىم كورىنىس­تى, ءومىردىڭ تازا ورنەكتەرىن سالۋدان قاشقان ەۋروپالىقتار بۇگىندە پورترەت, پەيزاج سالۋدان قالعان. ءتىپتى بۇل جاعىنان تالانتتارى كەمىپ جات­­قان ۇقسايدى. ونىڭ ورنىنا قا­زىر باتىستىڭ سۋرەت ونەرى الەمىن ەش­كىم تۇسىنبەيتىن ابستراكتىلى بەينە­لەر باسىپ كەتكەن. وسى ورايدا, قا­زاق­تىڭ قىلقالام ونەرىن سونداي اب­ستراك­­تسيونيزمنەن ساقتاپ, جاس سۋرەت­شىلەرگە ءومىردىڭ تازا كو­رى­نىستەرىن بەينەلەۋدى ۇيرەتە بەرۋ كەرەك دەگەن ويمەن ءسوزىن قورى­تىندىلادى.

شىمكەنت