پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا بەلسەندىلىك تانىتقان بارشا قازاقستاندىقتار ەلىمىزدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىنىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتە ءبىلدى. بۇلاي دەۋىمىزگە مەملەكەتىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى سايلاۋ ناۋقانىنا حالقىمىزدىڭ ءبىر كىسىدەي قاتىسىپ, ءوز تاڭداۋلارىن جاساعانى سەبەپ بولىپ وتىر. ءادىل دە تازا, دەموكراتيالىق ۇردىسكە ساي وتكىزىلگەن سايلاۋدىڭ الدىن الا ناتيجەلەرى انىقتاپ بەرگەندەي, سايلاۋشىلاردىڭ 95,11 پايىزى (شالعايداعى كەيبىر اۋىلدار مەن شەتەلدەردەگى سايلاۋشىلاردىڭ كورسەتكىشتەرىن قوسپاعاندا) داۋىس بەردى. بۇل – سۇيسىنەرلىك جاعداي, ۇلكەن جەتىستىك, جوعارى كورسەتكىش.
26 ءساۋىر كۇنى تاڭعى ساعات 07.00-دە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە سايلاۋ ۋچاسكەلەرى ەسىگىن ايقارا اشقان ساتتەن باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ (وسك) جۇمىسى جاندانىپ جۇرە بەردى. وسك تاراپىنان استانا, الماتى قالالارى مەن وبلىستاردان كەلىپ جاتقان سايلاۋ بارىسى جونىندەگى مالىمەتتەردى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ الدىندا جاريالاۋ ءىسى جۇيەلى, تىڭعىلىقتى جۇرگىزىلدى. كەزەڭ-كەزەڭىمەن بريفينگتەر ۇيىمداستىرىلدى.
كەلىپ تۇسكەن مالىمەتكە قاراعاندا, داۋىس بەرۋ ۋاقىتى باستالعان ساتتەن-اق رەسپۋبليكا بويىنشا سايلاۋشىلاردىڭ بەلسەندىلىگى بايقالدى. مۇنى ءبىز وسك مۇشەسى ءلاززات سۇلەيمەننىڭ وسى كۇنگى ءبىرىنشى مالىمدەمەسىنەن اڭعاردىق. ول 26 ءساۋىر كۇنگى ساعات 10.00-دەگى جاعداي بويىنشا, تىزىمگە ەنگىزىلگەن سايلاۋشىلاردىڭ 19,17 پايىزى سايلاۋ بيۋللەتەنىن الىپ ۇلگەرگەنىنەن جاريا ەتتى. ل.سۇلەيمەننىڭ اتاپ وتۋىنشە, بۇل ۋاقىتتا داۋىس بەرۋ كورسەتكىشى اقمولا وبلىسى بويىنشا – 23,48, اقتوبە وبلىسى بويىنشا – 16,8, الماتى وبلىسى بويىنشا – 26,10, اتىراۋ وبلىسى بويىنشا – 11,13, شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 27,31, جامبىل وبلىسى بويىنشا – 21,69, باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 12,11, قاراعاندى وبلىسى بويىنشا – 21,6, قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا – 22,03, قوستاناي وبلىسى بويىنشا – 27,61, ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا – 16,92, پاۆلودار وبلىسى بويىنشا – 21,32, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 26,45, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 13,89, استانا قالاسى بويىنشا – 12,92, ال الماتى قالاسى بويىنشا 8,33 پايىزدى قۇرادى. وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي, قوستانايلىقتار «ءا» دەگەندە 27,61 پايىزدىق كورسەتكىشپەن كوش باستادى.
سونداي-اق, بۇدان كەيىن دە سايلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋ بەلسەندىلىگى ارتپاسا, تومەندەگەن جوق. ويتكەنى, وسك مۇشەسى تاتيانا وحلوپكوۆا ءمالىم ەتكەندەي, ساعات 12.00-دەگى جاعداي بويىنشا, رەسپۋبليكامىزدا سايلاۋشىلاردىڭ 41,69 پايىزى ءوز تاڭداۋىن جاساعان-دى. جەرگىلىكتى سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ ۇسىنعان دەرەكتەرىنە سۇيەنگەن تاتيانا وحلوپكوۆانىڭ سوزىنە قاراعاندا, سايلاۋشىلار اقمولا وبلىسى بويىنشا – 51,01, اقتوبە وبلىسى بويىنشا – 36,11, الماتى وبلىسى بويىنشا – 60,68, اتىراۋ وبلىسى بويىنشا – 47,54, شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 48,24, جامبىل وبلىسى بويىنشا – 49,91, باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 40,66, قاراعاندى وبلىسى بويىنشا – 43,35, قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا – 45,56, قوستاناي وبلىسى بويىنشا – 56,57, ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا – 34,12, پاۆلودار وبلىسى بويىنشا – 42,63, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 50,11, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 32,62, استانا قالاسى بويىنشا – 25,46, ال الماتى قالاسى بويىنشا 17,25 پايىز داۋىس بەردى. بۇل جولى الماتى وبلىسى ءبىرىنشى ساتىعا كوتەرىلدى.
ال ساعات 14.00-دەگى جاعدايعا كەلەر بولساق, رەسپۋبليكامىزدا سايلاۋشىلاردىڭ 68,48 پايىزى ءوز تاڭداۋلارىن جاسادى. وسك مۇشەسى مارات سارسەنباەۆ كەزەكتى بريفينگتە اتاپ كورسەتكەندەي, اقمولا وبلىسى بويىنشا – 76,98, اقتوبە وبلىسى بويىنشا – 65,51, الماتى وبلىسى بويىنشا – 80,31, اتىراۋ وبلىسى بويىنشا – 73,41, شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 75,52, جامبىل وبلىسى بويىنشا – 72,49, باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 67,13, قاراعاندى وبلىسى بويىنشا – 69,21, قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا – 73,13, قوستاناي وبلىسى بويىنشا – 77,22, ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا – 57,19, پاۆلودار وبلىسى بويىنشا – 71,01, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 70,05, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 77,28, استانا قالاسى بويىنشا – 45,75, ال الماتى قالاسى بويىنشا 39,34 پايىز داۋىس بەرىلگەن. ناتيجەسىن كورىپ وتىرعانىمىزداي, بۇل ۋاقىتتا دا الماتى وبلىسى سايلاۋشىلارىنىڭ 80,31 پايىزى ءوز تاڭداۋلارىن جاساپ, كوش باسىندا قالا بەردى.
سول سياقتى, ۋاقىت وتە كەلە, ياعني, ساعات 16.00-دەگى جاعداي بويىنشا, تىزىمگە ەنگىزىلگەن سايلاۋشىلاردىڭ 82,11 پايىزى سايلاۋ بيۋللەتەنىن العانى ءمالىم ەتىلدى. وسك مۇشەسى تاتيانا وحلوپكوۆا سايلاۋدىڭ اتالعان ۋاقىتتاعى جاي-جاپسارىن, تىڭ اقپاراتتاردى جاريالاي وتىرىپ: «داۋىس بەرۋ اقمولا وبلىسى بويىنشا – 85,72, اقتوبە وبلىسى بويىنشا – 78,58, الماتى وبلىسى بويىنشا – 84,95, اتىراۋ وبلىسى بويىنشا – 87,25, شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 89,45, جامبىل وبلىسى بويىنشا – 86,4, باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 79,01, قاراعاندى وبلىسى بويىنشا – 84,73, قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا – 87,45, قوستاناي وبلىسى بويىنشا – 86,75, ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا – 76,15, پاۆلودار وبلىسى بويىنشا – 82,75, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 86,93, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 87,30, استانا قالاسى بويىنشا – 70,61, ال الماتى قالاسى بويىنشا 62,54 پايىزدى قۇرادى», دەدى.
ساعات 18.00-دەگى جاعداي بويىنشا جاسالعان مالىمدەمە دە كوڭىلگە جىلىلىق ۇيالاتا ءبىلدى. وسك مۇشەسى مارات سارسەنباەۆ وسى ۋاقىتتا ەل سايلاۋشىلارىنىڭ 89,69 پايىزى داۋىس بەرگەنىن جاريالادى. ونىڭ ايتۋىنشا, اقمولا وبلىسى بويىنشا – 94,81, اقتوبە وبلىسى بويىنشا – 85,05, الماتى وبلىسى بويىنشا – 91,17, اتىراۋ وبلىسى بويىنشا – 92,96, شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 93,55, جامبىل وبلىسى بويىنشا – 92,97, باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 90,16, قاراعاندى وبلىسى بويىنشا – 91,12, قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا – 93,68, قوستاناي وبلىسى بويىنشا – 91,27, ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا – 88,45, پاۆلودار وبلىسى بويىنشا – 90,23, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 93,86, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 93,55, استانا قالاسى بويىنشا – 88,29, ال الماتى قالاسى بويىنشا 73,17 پايىز داۋىس ەسەپكە الىنعان. بۇل كورسەتكىشتەرگە زەر سالساق, اقمولا وبلىسى سايلاۋشىلارىنىڭ بەلسەندىلىگىن كورە الامىز.
20.00. ياعني, كوپ ۇزاماي پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا داۋىس بەرۋ ۋاقىتى دا مارەسىنە جەتتى. ىلە وسك مۇشەسى ءلاززات سۇلەيمەن: «پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا وبلىستاردىڭ, استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ ۇسىنعان مالىمەتتەرىنە سايكەس, تىزىمگە ەنگىزىلگەن سايلاۋشىلاردىڭ 95,11 پايىزى ءوز تاڭداۋلارىن جاسادى», دەپ مالىمدەدى. ونىڭ كەلتىرگەن دەرەگىنە سۇيەنسەك, داۋىس بەرۋ كورسەتكىشى اقمولا وبلىسى بويىنشا – 96,91, اقتوبە وبلىسى بويىنشا – 96,36, الماتى وبلىسى بويىنشا – 98,48, اتىراۋ وبلىسى بويىنشا – 97,75, شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 97,47, جامبىل وبلىسى بويىنشا – 97,31, باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 96,51, قاراعاندى وبلىسى بويىنشا – 97,21, قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا – 97,52, قوستاناي وبلىسى بويىنشا – 96,80, ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا – 95,36, پاۆلودار وبلىسى بويىنشا – 96,35, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 97,71, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 97,78, استانا قالاسى بويىنشا – 94,51, ال الماتى قالاسى بويىنشا 78,28 پايىزعا جەتتى. ناتيجەسىندە الماتى وبلىسى ەڭ جوعارى دەڭگەيدەن كورىندى.
وسى ارادا ايتا كەتۋىمىز كەرەك, بۇل پايىزدىق كورسەتكىشتەر ازداپ بولسا دا وزگەرەدى. ويتكەنى, الگى جيىنتىق داۋىس سانى (95,11%) جاريالانعاندا شالعايداعى كەيبىر اۋىلدار مەن شەتەلدەردەگى سايلاۋشىلارىمىزدىڭ بەرگەن داۋىستارى ەسەپكە الىنا قويماعان-دى.
جوعارىدا ايتىلعان دەرەكتەر جاريا بولعان سوڭ, وسك حاتشىسى باقىت مەلدەشوۆ رەسپۋبليكامىزداعى بارلىق سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە داۋىس بەرۋ پروتسەسى اياقتالعانىن حابارلادى.
ب.مەلدەشوۆ: «ەل وڭىرلەرىندە پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا داۋىس بەرۋ پروتسەسى سوڭىنا جەتتى. قازىر ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى سايلاۋشىلاردىڭ داۋىستارىن ساناۋ ۇستىندە. «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 3-بابى, 3-تارماعىنا سايكەس, داۋىستاردى ساناۋ ءاربىر كانديدات بويىنشا جەكە جۇرگىزىلەدى», دەدى. سونداي-اق, ول شەتەلدەردە قۇرىلعان سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە داۋىس بەرۋ ۋاقىت ايىرماشىلىعىنا بايلانىستى ءالى اياقتالماعانىن جەتكىزدى. دالىرەگى, سىرت مەملەكەتتەردە قۇرىلعان 65 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ 47-سىندە داۋىس بەرۋ جالعاسۋدا.
تاعى ءبىر توقتالا كەتەر جايت, پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا داۋىس بەرۋ كەزىندە ورەسكەل زاڭ بۇزۋشىلىق ورىن المادى. ءسوزىمىز دالەلدى بولۋ ءۇشىن ارنايى بريفينگ وتكىزگەن باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي وكىلى نۇرداۋلەت سۇيىندىكوۆتىڭ سوزىنە نازار اۋدارساق.
ن.سۇيىندىكوۆ: «سايلاۋ كوميسسيالارى مەن مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق تىركەلگەن جوق. تەك سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى كەزىندە جەكەلەگەن ازاماتتار تاراپىنان بۇزۋشىلىقتار ورىن العان. بۇل ماسەلەدە الدىن الۋ سيپاتىنداعى شارالار قولدانىلدى. اتاپ ايتقاندا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 30 ناۋرىزىندا الماتى وبلىستىق پروكۋراتۋراسى ارقىلى 2 ازاماتقا زاڭ بۇزۋشىلىققا جول بەرىلمەيتىنى تۋرالى ەسكەرتىلدى. ولار وزدەرىنىڭ «فەيسبۋكتەگى» پاراقشالارىنا پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردىڭ ار-نامىسىنا, قادىر-قاسيەتىنە نۇقسان كەلتىرەتىن سوزدەر جازعان. اتالمىش جايتقا قاتىستى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى نەمەسە قىلمىستىق ءىس قوزعالعان جوق», دەدى.
بۇدان بولەك, ول پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىستى 3 ارىز تۇسكەنىن ايتتى. ولاردىڭ ەكەۋىندە سايلاۋ زاڭنامالارىن ءتۇسىندىرۋ ماسەلەسى قوزعالعان ەكەن. ال كەلەسى شاعىم يەسى پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپتارمەن كەلىسپەيتىنىن جەتكىزگەن. بۇل ارىزدار ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ قاراۋىنا جىبەرىلىپتى.
باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي وكىلى وسى مالىمدەمەسىنەن كەيىن اراعا بىرەر ساعات سالىپ تاعى دا بريفينگ وتكىزدى. بۇل جيىندا ن.سۇيىندىكوۆ: «پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا داۋىس بەرۋ پروتسەسىندە پروكۋراتۋرا ورگاندارى بارلىق سايلاۋ كوميسسيالارىمەن جانە مۇددەلى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن تىكەلەي بايلانىستا بولدى. قازىرگى ساتكە دەيىن پروكۋراتۋرا ورىندارىنا سايلاۋ زاڭنامالارىن بۇزۋعا قاتىستى ەلەۋلى ءبىر شاعىمدار, وتىنىشتەر نەمەسە حابارلامالار تۇسكەن جوق. تەك, سەمەي قالاسىنىڭ تۇرعىندارى, ەرلى-زايىپتى كارپۋحيندەر وزدەرىنىڭ تۇرعىلىقتى جەرىندەگى سايلاۋ ۋچاسكەسىندە تۇزىلگەن تىزىمگە ەنبەي قالعاندارى تۋرالى شاعىمدانعان. ولاردىڭ سول ءتيىستى اۋماقتا تۇراتىندارى انىقتالعاننان كەيىن, كارپۋحيندەر داۋىس بەرۋگە مۇمكىندىك الدى. قازىرگى تاڭدا بۇل كىسىلەردىڭ الدىن الا تۇزىلگەن تىزىمگە ەنبەي قالۋىنىڭ سەبەپتەرى انىقتالۋدا», – دەدى.
بۇل كۇنى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تاراپىنان دا باق وكىلدەرىنە سايلاۋعا قاتىستى ءتيىستى اقپاراتتار بەرىلدى. اتالمىش مينيسترلىكتىڭ قۇزىرىنداعى اكىمشىلىك جانە باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى قايرات سارجانوۆ ەلىمىزدىڭ شەتەلدەردە جۇرگەن ازاماتتارى دا پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا بەلسەنە قاتىسىپ, ءوز داۋىستارىن بەرگەنىنەن حاباردار ەتتى.
ق.سارجانوۆ: «شەتەلدەردەگى 65 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس, جالپى داۋىس بەرۋى ءتيىس 20 822 ادام بولعان. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن ولاردىڭ 10 861-ءى ءوز تاڭداۋىن جاسادى», دەدى. بۇل ارادا, ارينە, ۋاقىت ايىرماشىلىعىن دا قاپەردەن شىعارماعان ءجون.
دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدەردە جۇرگەن ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق سايلاۋ قۇقىعىن مەيلىنشە قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ءتيىستى جۇمىستار ءوز دەڭگەيىندە جۇرگىزىلگەن.
سونداي-اق, ول شەتەلدەردەگى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ سانى بۇرىنعىعا قاراعاندا ءبىرشاما كوبەيگەنىن جەتكىزدى. دالىرەگى, برازيلياداعى, فينلياندياداعى, تايلاندتاعى, حورۆاتياداعى ەلشىلىكتەردىڭ, انتالياداعى, برەستەگى, قازانداعى, تالليندەگى جانە ۇرىمشىدەگى كونسۋلدىقتاردىڭ جانىنان قۇرىلعان سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى بيىل العاش رەت داۋىس بەرگەن.
بۇعان قوسا, ق.سارجانوۆ: «سايلاۋ قارساڭىندا مينيسترلىككە كەيبىر قازاقستان ازاماتتارى سايلاۋ ۋچاسكەلەرى قۇرىلماعان ەلدەردە, ماسەلەن, فيدجيدە, كيپردە, فيليپپيندە كوشپەلى داۋىس بەرۋدى ۇيىمداستىرۋدى ءوتىندى. ولارعا ەلىمىزدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس, كوشپەلى جاشىكتى قولدانۋ ارقىلى داۋىس بەرۋ قازاقستاننىڭ ەلشىلىكتەرى بار ەلدىڭ شەگىندە عانا مۇمكىن ەكەندىگى ءتۇسىندىرىلدى», دەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ازاماتىنىڭ جارامدى تولقۇجاتى بولعان جاعدايدا سايلاۋ ۋچاسكەسى بار تاياۋ ورنالاسقان كورشى ەلگە بارىپ داۋىس بەرۋ ۇسىنىلعان.
مىنە, پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكەن 26 ءساۋىر كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىندا ءبىز جوعارىدا ءسوز ەتكەن دەرەكتەر مەن جاعداياتتار ءسوز بولدى. ارينە, بۇل باعىتتاعى اڭگىمە وسىمەن توقتاماسى انىق. ەڭ باستىسى, سايلاۋ جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. ەندى سايلاۋدا قاي كانديداتتىڭ جەڭگەنى تۋرالى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ رەسمي مالىمدەمەسىن عانا كۇتەمىز.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان».