«جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى» دەگەن حالىق دانالىعى قانداي ومىرشەڭ. اكادەميك سىزدىق رابيعا ساتىعاليقىزىنىڭ قازاق ءتىل ءبىلىمىن دامىتۋ, ورەسىن كەڭەيتۋ, ونىڭ قولدانبالى ءارى تەوريالىق قۇنىن ارتتىرۋ بارىسىنداعى ەڭبەكتەرى كوپتەگەن جاڭالىقققا تولى. اسىرەسە كورنەكتى عالىم قازاق ءتىل ءبىلىمىن دامىتۋعا ايرىقشا ەڭبەك ءسىڭىردى. ول تاريحي-فيلولوگيالىق تۇرعىدان اباي ءتىلىن تۇڭعىش رەت كەڭ اۋقىمدا زەرتتەپ, وراسان تىڭ جاڭالىق اشتى. وسى باعىتتاعى «اباي ءتىلىنىڭ مورفولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرى» «اباي شىعارمالارىنىڭ ءتىلى (لەكسيكاسى مەن گرامماتيكاسى)», «اباي ولەڭدەرىنىڭ سينتاكسيستىك قۇرىلىسى», «يازىك پرويزۆەدەني ابايا», «ابايدىڭ ءسوز ورنەگى», «اباي جانە قازاقتىڭ ۇلتتىق ادەبي ءتىلى» سەكىلدى بىرەگەي ەڭبەكتەرى – ءسوزىمىزدىڭ دالەلى.
ءحىى عاسىردىڭ جازبا ەسكەرتكىشى – ياساۋي «حيكمەتتەرىنىڭ» ءتىلىن, ونىڭ پوەتيكالىق مۇراسىن تالداپ, جان-جاقتى زەردەلەگەن جەكە مونوگرافيالىق زەرتتەۋلەر بۇرىن قازاق تىلىندە بولعان جوق. اكادەميك ر.سىزدىق وسىعان باتىل بارىپ, ياساۋي «حيكمەتتەرىنىڭ» لەكسيكاسى مەن مورفولوگيالىق قۇرىلىمىن, ونىڭ فونەتيكالىق جۇيەسىن, ستيلدىك ەرەكشەلىكتەرى مەن كوركەمدىك سيپاتىن تالداپ, زەرتتەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 2004 جىلى عالىمنىڭ «ياساۋي «حيكمەتتەرىنىڭ» ءتىلى» اتتى كولەمدى دە مازمۇندى مونوگرافياسى جارىق كوردى. بۇل ەڭبەك – قازاق ءتىل بىلىمىنە عانا ەمەس, كۇللى تۇركىتانۋ عىلىمىنا قوسىلعان مول ۇلەس سانالادى.
كەيىنگى ورتا عاسىرلارعا تəن تۇركى جازبا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ءبىرى – قادىرعالي قوسىم ۇلىنىڭ «جاميع-ات تاۋاريح» اتتى جىلناماسىن الدىمەن ءحىح-حح عاسىردا ورىس پەن تاتار عالىمدارى زەرتتەدى. بىزدەن وعان العاش رەت شوقان ءۋاليحانوۆ, كەيىن Əلكەي مارعۇلان, مۇحتار Əۋەزوۆ قالام تارتتى. ال اكادەميك رابيعا سىزدىق اراب əلىپبيىمەن جازىلعان وسى ەڭبەكتى باتىل قولعا الىپ, تاباندى تۇردە ترانسكريپتسياسىن انىقتاپ, 1989 جىلى ورىس تىلىندە «يازىك «جامي-ات تاۋاريح» جالايري» اتتى كولەمى 240 بەتتىك ماڭىزى زور مونوگرافيا جازىپ, جارىققا شىعاردى. ونىڭ ءبىرىنشى تاراۋى ءجالايىريدىڭ «جامي-ات تاۋاريح» ەسكەرتكىشىن زەرتتەۋ تاريحىنا ارنالسا, ەكىنشى تاراۋىندا جىلنامانىڭ لەكسيكا-فرازەولوگيالىق سيپاتتاماسى, ءۇشىنشى تاراۋدا جىلناما ءتىلىنىڭ گرامماتيكالىق جانە ستيليستيكالىق ەرەكشەلىكتەرى, ءتورتىنشى تاراۋدا جىلناما ءماتىنىنىڭ تاڭبالانۋى مەن ورفوگرافياسىن جان-جاقتى تولىق تالداعان. اۆتور زەرتتەۋ نəتيجەسىندە ەسكەرتكىش ءتىلىنىڭ نەگىزىنەن قىپشاق تىلىنە تəن ەكەنىن انىقتاپ بەردى. Əسىرەسە «جامي-ات تاۋاريح» ءمəتىنىنىڭ ترانسكريپتسياسىن تولىق كورسەتىپ بەردى.
سونداي-اق عالىمنىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن «قازاق əدەبي ءتىلىنىڭ تاريحى», ء«حVىىى-ءحىح ع. قازاق əدەبي ءتىلىنىڭ تاريحى», «قازاق əدەبي ءتىلىنىڭ تاريحى (حV-ءحىح عاسىرلار)» اتتى وقۋلىقتارى فيلولوگيا فاكۋلتەتتەرى ستۋدەنتتەرىنىڭ قولىنان تۇسپەيدى. بۇل ەڭبەك – عۇلاما عالىمنىڭ كوپ جىلعى ىزدەنىستەرىنىڭ جەمىسى. سان عاسىرلىق تاريحى بار قازاق ءتىلىنىڭ ءوسىپ, دامۋ تاريحىن تانىپ-ءبىلۋ ءۇشىن بۇل وقۋلىق – جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە عانا ەمەس, ءوز انا ءتىلىن قادىرلەپ, قاستەرلەيتىن قالىڭ قاۋىم ءۇشىن دە اسا پايدالى. قازاق ادەبي ءتىلىن ىندەتە زەرتتەگەن عالىم 2014 جىلى, 90 جاسىندا «اۋىزشا دامىعان قازاق ادەبي ءتىلى» اتتى مونوگرافياسىن شىعارىپ, قازاق ادەبي ءتىلىنىڭ نەگىزگى بەلگىلەرىن ناقتىلادى. حV-ءحىح عاسىرلارداعى ادەبي ۇلگىلەردىڭ تىلدىك-كوركەمدىك ەرەكشەلىكتەرىن سيپاتتادى.
اكادەميكتىڭ ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, دەن قويعان كەزىندە ايتارلىقتاي داۋ تۋدىرعان كۇردەلى مəسەلەنىڭ ءبىرى قازاق əدەبي ءتىلىن ءبىر نورماعا ءتۇسىرىپ, ونى ءبىر جۇيەگە سالۋعا بايلانىستى ەدى. وسى وزەكتى مəسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشۋ بارىسىندا عالىم 1975 جىلى قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ «حابارشى» جۋرنالىندا «قازاق ءتىلىنىڭ ورفوەپياسىن نورمالاندىرۋ» اتتى كولەمدى ماقالاسىن جاريالادى. وندا قازاق ءتىلىنىڭ نورمالانۋ مəسەلەلەرى, ونىڭ ىشىندە قازاق ورفوەپياسىنىڭ بۇگىنگى تاڭدا نازار اۋدارىپ, تولعاناتىن كەيبىر سəتتەرى, سونداي-اق داۋلى دا تالاس مəسەلەلەردى ءسوز ەتتى. Əسىرەسە اۆتور قازاق ءتىلىنىڭ ۇندەستىك زاڭىن ساقتاماي, ءسوزدى جازىلعانى بويىنشا وقۋ (ايتۋ) ءتəسىلىنىڭ نورماعا ساي كەلۋ-كەلمەۋ جايتتارىنا قاتىستى پىكىر ايتىپ, جۇرتشىلىقتى پىكىر الىسۋعا شاقىردى. ءتىل نورماسى, ورفوەپياسى تۋرالى بىرنەشە ەڭبەك جازىپ, راديو, تەلەديدار قىزمەتكەرلەرى مەن ستۋدەنتتەرگە جانە دە ساحنا قىزمەتكەرلەرىنە ارناپ ء«سوز سازى», «تىلدىك نورما جəنە ونىڭ قالىپتانۋى» دەگەن اتپەن بىرنەشە كىتابىن ومىرگە اكەلدى.
ر.سىزدىق قازاق əدەبي ءتىلىنىڭ نورماسى جايىندا زەرتتەۋ جۇمىسىنان سوڭ قازاق ءتىلى ورفوگرافياسى مەن پۋنكتۋاتسياسىن جەتىلدىرۋ, وڭدەۋ, تولىقتىرۋ ىسىمەن دە قاۋىرت اينالىسىپ, كوپ ءىس تىندىردى. قازاق ەملە ەرەجەسى 1955 جىلدارى ءتۇزىلىپ, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ 1957 جىلعى 5 ماۋسىمداعى جارلىعىمەن بەكىتىلگەن ەدى. 1957-1980 جىلدار اراسىندا جازۋ تəجىريبەمىز قازاق ورفوگرافياسى قاعيداتتارىنىڭ دۇرىس الىنعاندىعىن, سوعان وراي ەملە قاعيدالارى نەگىزىنەن دۇرىس تا قولايلى ەكەنىن تولىق دəلەلدەدى. وعان مىڭداعان ءسوزدىڭ جازىلۋىنىڭ ءبىر ىزگە تۇسكەندىگى, ءباسپاسوز ورىندارىنان جارىق كورگەن گازەت-جۋرنالدارىمىزدىڭ جىل سايىن ساۋاتتى شىعا باستاعانى كۋə ەدى. بۇل ءىستىڭ العا باسۋىنا سول كەزدەگى ءۇش رەت باسىلعان قازاق ءتىلىنىڭ شاعىن ورفوگرافيالىق سوزدىگى دە, ەكى رەت جارىق كورگەن تولىق ورفوگرافيالىق سوزدىكتەرى دە, قازاق ءتىلى وقۋلىقتارى مەن ورفوگرافيالىق انىقتاعىشى دا, ءəرتۇرلى مەتوديكالىق, قولدانبالى قۇرالدار دا زور سەپتىگىن تيگىزدى. الايدا باسپادان شىعىپ جاتقان باسىلىمداردىڭ بەتتەرىندە ءəلى دە بولسا الا-قۇلالىقتار بارى ايقىن كورىنە باستاعان كەزدەر بولماي قالمادى. ولاي بولۋدىڭ دا ءتۇرلى سەبەبى بولعانى ءسوزسىز. مىنە, وسىنداي كەمشىلىكتەرگە ءجىتى نازار اۋدارعان ر.سىزدىق گازەت-جۋرنال بەتتەرىندە دەر كەزىندە ماقالالار جازىپ, بۇل ولقىلىقتىڭ سەبەپ-سالدارىن دəلەلدەدى. ءسويتىپ, ەملە ەرەجەسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ مəسەلەسىن كوتەردى.
ر. سىزدىقتىڭ وسى ءىستىڭ باسىندا ءجۇرىپ, تىنىمسىز دا جىگەرلى ءىس-əرەكەتى جانە تولاسسىز ۇيىمداستىرۋشىلىق قيمىلىنىڭ نəتيجەسىندە ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى مەن وقۋ مينيسترلىگى قولدانىلىپ كەلە جاتقان ورفوگرافيالىق ەرەجەلەرگە تولىقتىرۋلار مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. قازاق ەملە قاعيدالارىنىڭ تولىقتىرىلعان جəنە تۇزەتىلگەن جاڭا رەداكتسياسى ۇكىمەت ورنىنا ۇسىنىلدى. ونى قازاقستان جوعارعى كەڭەسىنىڭ پرەزيديۋمى 1983 جىلى 25 تامىزداعى جارلىعىمەن بەكىتىپ, مينيسترلىكتەرگە, مەملەكەتتىك كوميتەتتەرگە, گازەت-جۋرنال رەداكتسيالارىنا, باسپالارعا, عىلىمي-زەرتتەۋ مەكەمەلەرىنە, وقۋ ورىندارىنا قازاق ءتىلى ورفوگرافيالىق ەرەجەسىنىڭ وسى جاڭا رەداكتسياسىن باسشىلىققا الۋدى مىندەتتەدى.
ەندى بۇل جاڭا ەرەجەگە قوسىلعان ەلەۋلى جاڭالىقتاردى ءتىزىپ ايتايىق. بىرگە جازىلاتىن سوزدەرگە قاتىستى ەرەجەلەر تولىقتىرىلىپ, ايقىندالىپ بەرىلدى. Əسىرەسە حالىقارالىق عىلىمي تەرميندەردىڭ جازىلۋى ءبىر ىزگە ءتۇستى. سوعان وراي قوناقاسى, كەلىسسوز, ءجارىسسوز, ءتىلحات, قولحات, سەنىمحات ءتəرىزدى سوزدەر بۇرىنعىشا بولەك جازىلماي, بىرگە جازىلاتىن بولدى. سول سياقتى وسىمدىك, جان-جانۋار اتتارى, سپورت تەرميندەرى, بەلگىلى ءبىر عىلىم, تەحنيكا سالاسىنداعى كۇردەلى سوزدەر بىرىگىپ جازىلدى.
ادامداردىڭ اتى-جوندەرىنىڭ جازىلۋىنا ساي وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. ەسىمدەردىڭ ەكىنشى سىڭارى ك, ق دىبىستارىنان باستالاتىن كىسى اتتارى ەستىلۋىنشە جازىلاتىن بولدى (ايتكەلدى, امانگەلدى, تورەگەلدى, كۇسەپقالي, قاراگوز, بوتاگوز, اققىز, ايعىز). اراب, پارسى تىلدەرىنەن ەنگەن كىسى اتتارىنىڭ جازىلۋى دا بىرقالىپقا كەلتىرىلدى. ال -وۆ/-ەۆ جالعاۋلارىمەن جازىلاتىن فاميليالارعا قازاق ءتىلى قوسىمشالارىنىڭ ءتۇبىردىڭ سوڭعى بۋىنىنا جۋان نە جىڭىشكە جالعانۋى جايىندا بۇرىنعى ەرەجە جاڭاشا وڭدەلىپ قوسىلدى.
سوڭعى دىبىستارى رك, رگ, نك, نگ, كس, كت, سك, لك سياقتى داۋىسسىزدار تىزبەگى مەن وگ, ۋگ بولىپ كەلەتىن ورىس تىلىنەن ەنگەن سوزدەرگە قازاق ءتىلى قوسىمشالارى جىڭىشكە تۇردە جالعاناتىنى تۋرالى جەكە پاراگراف ەنگىزىلدى. بۇرىن پەداگوگتەر – پەداگوگتار, وكرۋگكە – وكرۋگقا دەپ ەكى ءتۇرلى جازىلىپ جۇرگەن سوزدەر ەندى تەك جىڭىشكە قوسىمشالارمەن ايتىلىپ, جازىلاتىن بولدى.
سوزدەردى تاسىمالداۋعا قاتىستى بۇرىن ەسكەرىلمەي قالعان جايتتار ەسكەرىلىپ, ەندى ءبىر پاراگراف, ءبىر ەسكەرتۋ قوسىلدى. ول ەكى داۋىستى دىبىستىڭ ورتاسىندا كەلگەن ءۇندى ي مەن ۋ دىبىستارى بار سوزدەردى تاسىمالداۋعا (دا-ۋىس, قۇ-يىن, قا-يىق) بايلانىستى بولدى.
كەيبىر ەرەجەلەر تولىقتىرىلدى. ارالارىندا نەمەسە سوڭىندا داۋىستى دىبىس əرىپتەرى تۇرعان قىسقارعان سوزدەرگە قوسىمشانىڭ سوڭعى دىبىسىنا ۇندەسىپ جالعاناتىندىعى تۋرالى ەرەجە بەرىلدى (بام-عا, تاسس-تىڭ, زيس-تە, يۋنەسكو-نىڭ). بىرقاتار پاراگرافتارعا رەداكتسيالىق تۇزەتۋ جۇرگىزىلىپ, كەيبىر ەرەجەلەردىڭ مىسالدارى تولىقتىرىلدى. ەملە ەرەجەلەرىنە كوپ قاتىسى جوق ءتورت پاراگراف الىنىپ تاستالدى.
بۇل 1983 جىلى تولىقتىرىلىپ, وڭدەلىپ, تۇزەتىلگەن, ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن ەرەجە باسشىلىققا الىنعانمەن, ونى ورىنداۋ, ءىس جۇزىندە مەڭگەرۋ بارىسىندا كەمشىلىك بولماي قالمادى. ول مəسەلە تۋرالى ر. سىزدىق 1993 جىلى 5 ناۋرىزدا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە «تاعى دا بۇگىنگى ەملەمىز جايىندا» اتتى ماقالاسىن ارناسا, س.يساەۆ, ن.ۋəلي «ساۋاتتى جازعىمىز كەلسە» اتتى ماقالالارىن جاريالادى.
عالىمنىڭ قازاق ءتىلى پۋنكتۋاتسياسىن جەتىلدىرۋ, ىرگەسىن نىعايتۋ سالاسىنداعى ەڭبەكتەرى دە وراسان زور. ولاردىڭ نەگىزگىلەرى: «قازاق ورفوگرافياسى مەن پۋنكتۋاتسياسى جايىندا انىقتاعىش», «قازاق پۋنكتۋاتسياسىنىڭ ەرەجەلەرى», «ەملە جəنە تىنىس بەلگىلەرى», «قازاق ءتىلىنىڭ انىقتاعىشى» ەڭبەكتەرى. Əلبەتتە, بۇل قۇندى ەڭبەكتەرىنىڭ ءبəرىنىڭ دە ءبىلىم بەرۋ ىسىندە, مىڭداعان ادامنىڭ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋدا مəن-ماڭىزى ايرىقشا جوعارى بولدى. الايدا ولاردىڭ تارالىمى ازدىعىنان ءدۇيىم جۇرتتىڭ قولىنا جاپپاي جەتپەدى. قازاق ءتىلى ورفوگرافيالىق ەرەجەلەرى كۇنى بۇگىنگە دەيىن قالىڭ وقۋشى قولىنا جەتپەي جاتقانى ايدان انىق. سوندىقتان جىل سايىن بولماعانمەن, ءəربىر ءۇش جىلدا ورفوگرافيالىق ەرەجەنى دە, قازاق پۋنكتۋاتسياسىنىڭ ەرەجەلەرىن دە قايىرا باسىپ, كوپ دانامەن تاراتىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
اكادەميك ر.سىزدىقتىڭ عىلىمدى دامىتۋداعى كوپ قىرىنىڭ ءبىرى – قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ جاڭا سالاسى – ء«تىل مəدەنيەتى» ءبولىمىن دامىتىپ, كۇش-قايراتىن اياماي ەڭبەك ەتۋى. بۇل سالادا جاس عالىمداردى باۋلىپ, تاربيەلەپ, ولاردى عىلىم شىڭىنا شىعارا ءجۇرىپ, ء«تىل مəدەنيەتى» ءبولىمىنىڭ جۇمىسىن ورگە باستىرىپ قانا قويماي, ءباسپاسوز بەتتەرىندە تولىپ جاتقان ماقالالارىمەن قاتار ءمəندى دە ماڭىزدى ەڭبەكتەرىن جاريالادى. ولاردىڭ ساناتىندا «سويلەۋ مəدەنيەتى», «دۇرىس سويلەۋ مəدەنيەتى», «ساحنادان ەستىلەر ءسوز جايىندا», ء«سوزدى ورنىمەن قولدانا بىلەيىك», «ونەر الدى – قىزىل ءتىل», ء«سوز سازى», ء«سوز مəدەنيەتىنىڭ مəسەلەلەرى», ء«تىل جəنە ونىڭ مəدەنيەتى», «قازاق ءتىلى مəدەنيەتىنىڭ پروبلەمالارى», «سوزدەر سويلەيدى», ء«تىل مəدەنيەتى بۇزىلار» دەپ قورقامىن», «تىلگە قۇرمەت – ەلگە قۇرمەت», ء«سوز قۇدىرەتى», «مəدەنيەتتى ءتىل عانا مəرتەبەلى», «مəدەنيەتتىلىك تىلدەن باستالادى» سىندى بىرقاتار ەڭبەكتەرىن اتاۋعا بولادى. كورنەكتى عالىمنىڭ ءتىل مəدەنيەتى بويىنشا جازعان بۇل عالامات ەڭبەكتەرىن تالداۋدان شىعاتىن قورىتىندى – قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ جاڭا سالاسىن قالىپتاستىرىپ, دامىتىپ, كوركەيتۋ بارىسىنداعى ۇشان-تەڭىز ەڭبەكتىڭ دۇنيەگە كەلۋى. لايىم, ء«تىل مəدەنيەتى» ءبولىمىن باسقارىپ وتىرعان جاستارعا بۇل يگى باستاما, زور ۇلگى ءəرى جۇعىستى ءدəستۇر بولسىن.
ءتىل بىلىمىندەگى وزەكتى دە كۇردەلى, تۇعىرى مىقتى لەكسيكوگرافيا جۇمىسىنا بەلسەنە, ماڭداي تەرىن توگىپ, جەمىستى ەڭبەك ەتكەن عالىمنىڭ ءبىرى ر.سىزدىق ەكەنى ءتىلشى قاۋىمعا دا, جالپى حالىققا دا ايدان انىق. سولاردىڭ ءبəرىن كورىپ, باسى-قاسىندا بىرگە جۇرگەن ادامنىڭ ءبىرىمىن. 1959-1961 جىلدارى تۇڭعىش رەت جارىق كورگەن 2 تومدىق «قازاق ءتىلى تۇسىندىرمە سوزدىگىن» جاساۋ بارىسىندا قايناپ-ءپىسىپ, شىمىرلاي شىنىققانداردىڭ ءبىرى بولدىق. Əمبەباپ عالىم, تەرەڭ ءبىلىمدى رابيعا سəتىعاليقىزى رەداكتسيالىق القا مۇشەسىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەكى تومدى دا تۇتاس وقىپ شىعىپ, تۇزەتۋلەر مەن تولىقتىرۋ جۇمىسىن اتقارعانى ءəلى ەسىمدە. وسى ەكى تومدىق سوزدىكتى شىعارعان سوڭ ءبىز پروفەسسور ا.ىسقاقوۆتىڭ باسشىلىعىمەن «اباي ءتىلى سوزدىگىن» جاساۋعا كىرىستىك.
ول كەزدە مۇحتار Əۋەزوۆتىڭ اقىل-كەڭەسىمەن اباي ءتىلىن زەرتتەپ جۇرگەن ر.سىزدىق بۇل سوزدىككە دە بەلسەنە قاتىسىپ, رەداكتسيالىق القا مۇشەسى رەتىندە كوپ ءىس اتقاردى. 1974-1986 جىلدارى جارىق كورگەن 10 تومدىق «قازاق ءتىلى تۇسىندىرمە سوزدىگىن» جاساۋ, جارىققا شىعارۋ كەزىندە دە ر.سىزدىق ۇلاعاتتى دا ابىرويلى جۇمىستىڭ باسى-قاسىندا بولىپ, رەداكتسيالىق القا مۇشەسى رەتىندە ۇلان-عايىر ءىس تىندىردى.
ال 15 تومدىق «قازاق əدەبي ءتىلىنىڭ سوزدىگى» بويىنشا اتقارعان قىرۋار ەڭبەگى – ءوز الدىنا ءبىر əڭگىمە. ويتكەنى 15 تومدى تۇتاستاي اۋدارىستىرىپ وقىپ شىعۋ – ءوز الدىنا مىعىم جۇمىس بولسا, وڭدەۋ, تۇزەتۋ, ءسوز قوسۋ, ماعىنالارىن سارالاۋ, جىكتەۋ جۇمىسى بويىنشا بايقاعان ولقىلىقتار مەن كەمشىلىكتەردى ايتا وتىرىپ, ءəربىر اۆتورمەن جۇمىس ىستەۋ قانشاما ۋاقىت الارى – كىمگە بولسا دا بەسەنەدەن بەلگىلى جايت.
رابيعا سىزدىق بۇلاردان باسقا دا سوزدىكتەردى قۇراستىرۋعا, باسپاعا دايىنداۋ جۇمىسىنا, əسىرەسە ورفوگرافيالىق سوزدىكتەردىڭ 1963 جىلعى باسىلىمىنان باستاپ 2010 جىلعى جاڭا باسىلىمىنا دەيىن (بارلىعى ون سوزدىكتەن اسا) ۇنەمى باس-كوز بولىپ, العى سوزدەرىن جازىپ, جاۋاپتى رەداكتورلىق قىزمەتىن قوسا اتقارىپ, جارىققا شىعارۋ ىسىنەن ءبىر تايعان ەمەس. 2001 جىلى باسپادان شىققان ۇلكەن قازاقشا-ورىسشا سوزدىكتىڭ جəنە ورىسشا-قازاقشا سوزدىكتەردىڭ رەداكتورىنىڭ ءبىرى رەتىندە (ەكىنشى رەداكتور – ك.حۇسايىن) ءونىمدى دە ساپالى ءىستىڭ ايقىن ونەگەسىن كورسەتتى.
وسىنشاما ۇشان-تەڭىز شىعارماشىلىق قىزمەتىنەن باسقا عالىمنىڭ شəكىرت باۋلىپ, ولاردى تəربيەلەۋدە دە شارشاپ-شالدىقپاي ابىرويمەن ەڭبەك ەتۋى تالايدى تاڭداندىرادى. عالىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن 30 شاقتى شاكىرتى عىلىم كانديداتى, عىلىم دوكتورى اتاق-دارەجەلەرىنە يە بولىپ, رەسپۋبليكامىزدىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىندە ابىرويلى قىزمەت ەتىپ جاتىر.
«رəكەڭنىڭ وسىنشاما قىرۋار جۇمىستى اتقارا ءجۇرىپ, ءبəرىن ويداعىداي ورىنداۋىنىڭ جۇمباق سىرى نەدە؟» دەپ تاڭىرقاۋشىلىق تا بار. ونىڭ نەگىزى – ءوزىنىڭ ەڭبەكسۇيگىشتىگى, رۋحاني جان بايلىعى, زور ادامدىق, عالىمدىق بورىشى, مول قاجىر-قايراتى, كىسىلىك زور بولمىس-بەينەسى, ەرەن دارىنى مەن ەڭبەككە قۇلشىنىسىنىڭ باسىمدىلىعى ەدى.
ون التى جاسىنان ەڭبەك مايدانىنا ارالاسىپ, سانالى عۇمىرىن عىلىمعا ارناعان اكادەميك رابيعا سىزدىقتىڭ تۋعانىنا بيىل 100 جىل تولىپ وتىر. وسىعان وراي رەسپۋبليكامىزدىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىندە عالىمعا ارنالعان كونفەرەنتسيالار, ءتۇرلى ءىس-شارالار ءوتىپ جاتىر. ء«ولدى دەۋگە سىيا ما ايتىڭدارشى, ولمەيتۇعىن ارتىنا ءسوز قالدىرعان؟», دەپ اباي اقىن جىرلاعانداي, عالىمنىڭ ارتىنا قالدىرعان مۇراسى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ, ماڭگىلىك جاساي بەرمەك.
تەلقوجا جانۇزاق,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور