سالدارمەن ەمەس, سەبەپپەن كۇرەسۋ قاعيداتى

ادىلەتتى قازاقستان – مەملە­كەت­تىك ساياساتتىڭ تۇپكى ماقساتى. بۇل تۇجىرىمداما تەك جول­داۋ­لار مەن جيىنداردا اي­تىلىپ, قالىپتاسقان يدەيا ەمەس. قا­سىم-جومارت توقاەۆ پرەزي­دەنت لاۋازىمىنا كىرىسكەن سات­تەن-اق العاشقى سوزىنەن ادىلدىك قا­عيداتىنا يەك ارتتى. مىنە, بۇ­­گىندە ادال ازامات, ادال ادام, ادال تابىس ۇعىم­دارى بۇ­كىل قو­عام­­نىڭ يدەولوگيالىق تەمىر­قا­زى­عى­نا اينالىپ ۇلگەردى.

قازىر ەلىمىزدە ساياسي, الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورما­لار قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. ادىلەتتى قازاقستان يدەياسى نەگى­زىندە بيلىكتىڭ اشىقتىعى عانا­ ەمەس, وتانداستارىمىزدىڭ ۇن­قو­سۋى ناتيجەسىندە «حالىق ۇنى­نە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇ­­جىرىمداماسى جۇيەلى ىسكە اسى­­رى­لىپ كەلەدى. دەمەك قازىر جۇيە مو­نولوگتەن ديالوگكە كوشۋ ۇستىندە.

ەڭ باستىسى, زاڭنىڭ ۇستەم­دىگى, ازاماتتاردىڭ قۇقىق­تارى­­نىڭ جان-جاقتى قورعالۋى, ادال سوت تورەلىگى قۇقىقتىڭ شىنايى ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتتى.

2023 جىلعى 27 ساۋىر­دە قا­زاق­ستان حالقى اسسام­بلەيا­سىنىڭ سەسسياسىندا مەم­لەكەت باس­شىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ­ «دەموكراتيا تۋرالى ءسوز قوز­عاعاندا, تارا­زى­نىڭ ءبىر جاعىندا ازاماتتىڭ قۇقىقتارى جانە بوستان­دىعىمەن قاتار, ونىڭ مىندەتتەرى مەن جاۋاپكەرشىلىگى تۇرعانىن ەشقاشان ەستەن شى­عار­ماۋىمىز كەرەك. ەركىندىكتى جۇگەنسىزدىكپەن شاتاستىرمايىق. ال ديالوگ مادەنيەتىن السىزدىك دەپ قابىلداماعان ءجون» دەي كەلە, ء«بىر ادامنىڭ بوستاندىعى شەكتەلەتىن جەردەن, ەكىنشى ادامنىڭ ەركىندىگى باستالاتىنى ەجەلدەن بەلگىلى. ىنتىماعى جا­راسقان قوعام قۇرامىز دەسەك, ءبىز زاڭ مەن تارتىپكە مۇلتىكسىز باعىنۋىمىز قاجەت. بۇل – ادى­لەتتى مەملەكەت قۇرۋدىڭ ەڭ باس­تى قاعيداتى» ەكەنىن جەتكىزدى.

دەمەك ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىندا تەڭ قۇقىلىق قا­عي­داتى وتە ماڭىزدى. ەگەر بۇل يدەيا بەرىك ورنىقسا, وتانداستا­رى­مىزدىڭ ءبارى ءوزىنىڭ جەكە الەۋە­تىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الەۋ­مەت­تىك جاعدايىنا, ۇلتىنا, ءتىلى مەن دىنىنە قاراماستان, بىردەي قۇ­قىق­تار مەن مۇمكىندىكتەرگە يە بولادى.

قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ, ساياسي رەفورمالاردى جۇيەلى جالعاستىرۋ ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. قازىر الەمدەگى ءتۇرلى گەوساياسي جاعدايعا باي­لا­نىستى وزگە مەملەكەتتەر­دە ىرىتكى سالۋعا, الاۋىزدىق وتىن جاعۋعا قۇمارلار بار. ءتىپتى ەلى­مىز­دىڭ كوپەتنوستى ەكەنىنە نازار سالىپ, ءتۇرلى كيكىلجىڭدى تۋ­دىرىپ جاتاتىندار دا تابى­لا­دى. ماسەلەن, الەۋمەتتىك جەلىلەر دە, تۇرمىستىق سيپات­تا­عى كەلىسپەۋشىلىكتەردى ءورشى­تىپ, تەرىس اقپارات تاراتاتىندار­ كوپ. بۇل تۋرالى مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ «بىرلىك. جاسام­پاز­دىق. ورلەۋ» اتتى ءحححىىى سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە ايرىقشا توقتالىپ وتكەن ەدى.

«جەر جۇزىندە ءبارىمىزدى الاڭداتاتىن ءتۇرلى وقيعا بولىپ جاتىر. ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە ءدال وسى كەزدە ءبىزدىڭ ماقساتىمىز دا, نيەتىمىز دە ءبىر بولۋعا ءتيىس. قوعامدا ۇلتىنا قاراي ەرەكشەلەنۋگە, وقشاۋلانۋعا ۇمتىلعان كەز كەلگەن ارەكەتكە, اسىرەسە ازا­ماتتاردى تىلىنە, ۇلتىنا, دىنىنە نەمەسە مادەنيەتىنە بولا اران­داتۋعا, يا بولماسا كەمسىتۋگە مۇل­دە جول بەرمەيتىن ورتا قالىپ­تاستىرۋ ماڭىزدى.

قوعامدا الاۋىزدىق تۋدى­را­تىن كەز كەلگەن ارەكەتكە قاتاڭ توس­قاۋىل قويۋ قاجەت. ازامات­تا­رى­مىزدىڭ بىزگە قاتىسى جوق اق­پارات مايدانىنا ارالاسىپ, وش­پەندىلىكتى ناسيحاتتاۋى ەلى­مىزدەگى تۇراقتىلىققا جانە قو­عامدىق كەلىسىمگە زور قاتەر توندىرەدى.

ارقايسىمىز ازاماتتاردىڭ قۇقىعى تەڭ جانە ەركىن بولۋىن قامتاماسىز ەتەتىن اتا زاڭى­مىزدىڭ ءاربىر ءسوزىن بۇلجىتپاي ۇستانۋىمىز قاجەت. زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ ءاردايىم جانە بارلىق جەر­دە ساقتالۋى, زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ سوز­بەن دە, ىسپەن دە ورنىعۋى ماڭىز­دى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

بۇل مىندەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, قحا ەتنومەدياتسيا ينستيتۋتىن ءتيىمدى دامىتۋدىڭ جانە ەتنومەدياتورلاردىڭ ساپالىق جاڭا پۋلىن قالىپتاستىرۋعا كى­رىستى.  ياعني داۋ قاي جەردە بولادى دەپ ەمەس, ءبىرتۇتاس ۇلت قاعيداتىن ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىن كۇشەي­تىپ, الەۋمەتتىك سانانى جاڭعىرتۋ قاجەت. بۇل – ءبىر جاعىنان قاقتى­عىستاردىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ تەكسەرىلگەن جانە دۇرىس جولى.

قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە ەتنومەدياتورلار سانى 200-گە جەتتى. ولار ەتنوسارالىق ماسەلەلەردە بىرلىگىمىزدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. جىلىنا ولار وسى تيپتەگى 10 مىڭنان استام ماسەلەنى قاراستىرادى.

ورال شارىپباەۆ,

حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى اباي وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى