پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋمەن قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ بازاسىندا «ەگىنجاي كۇنى» عىلىمي-پراكتيكالىق سەمينارى وتكىزىلدى. دالا توسىندە وتكەن بۇل ءىس-شاراعا عالىمدار, اگرونومدار, فەرمەرلەر مەن ساراپشىلار جينالىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى تولعاقتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە وي قوزعادى. اگرارلىق سالانىڭ وزىق تەحنولوگيالارى ورنالاستىرىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى كورمەسىمەن تانىستى.
سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋ ماڭىزدى
«اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تۇراقتى دامۋى: سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى جانە قاۋىپسىز باسقارۋ» دەپ اتالعان وسى جيىنعا قاتىسۋشىلار سۋ تاپشىلىعىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن, ونىڭ ەل ەكونوميكاسى مەن ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە اسەرىن تالقىلاپ, ماسەلەنى شەشۋ جولدارىن قاراستىردى.
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى اقىلبەك كۇرىشباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلدىڭ سۋ رەسۋرستارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى مەملەكەتتەن تىس جەردە قالىپتاسىپ وتىر.
«دۇنيەجۇزىلىك بانك ساراپشىلارىنىڭ دەرەگىنشە, 2030 جىلعا قاراي ەلىمىزدەگى سۋ رەسۋرستارىنىڭ كولەمى 15 پايىزعا قىسقارادى, بۇل ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە تونەتىن باستى قاتەرلەردىڭ بىرىنە اينالادى.
بىزدەگى جالپى سۋ تۇتىنۋ كولەمىنىڭ 70 پايىزى اۋىل شارۋاشىلىعىنا جۇمسالادى. ەگەر كەشەندى تۇردە سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋدى ۇيرەنسەك, وندا سۋ تۇتىنۋ كولەمىن كەمىندە 50 پايىزعا قىسقارتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ونىمدىلىگىن 1,5 ەسە ارتتىرا الامىز. بۇل تەوريا ەمەس, بۇل ءبىزدىڭ وزىق شارۋاشىلىقتارىمىزدىڭ ناقتى كورسەتكىشى. مۇنىڭ ءبارىن ءبىز بۇگىن تاجىريبە الاڭدارىندا كوردىك», دەدى ۇعا پرەزيدەنتى.
ارنالاردىڭ كوبى (78 پايىزى) توپىراقتان قازىلادى, سول سەبەپتى, اعىن سۋدىڭ شامامەن 40 پايىزى تۇتىنۋشىعا جەتكەنشە جەرگە ءسىڭىپ كەتەدى. سۋارمالى جەرلەردىڭ تەك 20 پايىزىندا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى قولدانىلادى, ونىڭ ىشىندە تامشىلاتىپ سۋارۋ 5,4 پايىزعا تەڭ. ۇعا باسشىسى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 1 دوللارىنا شاققاندا ەلىمىز رەسەيدەن 3 ەسە, اقش-تان 6 ەسە كوپ سۋ جۇمساپ وتىرعانىن ايتتى. سۋارمالى جەردىڭ جاي-كۇيى تىپتەن قيىن. 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا, ولاردىڭ اۋدانى ۇشتەن بىرگە قىسقاردى نەمەسە 846 مىڭ گەكتاردان استام جەر اينالىمىنان شىعارىلدى, بۇل نەگىزىنەن سۋ جەتىسپەۋشىلىگىنەن جانە ولاردىڭ مەليوراتيۆتىك جاعدايىنىڭ ناشارلاۋىنان بولىپ وتىر, دەيدى اقىلبەك كۇرىشباەۆ.
ءوڭىر الەۋەتى ارتىپ كەلەدى
«بۇگىنگى ءىس-شارا اگرارلىق عىلىمدى جەتىلدىرۋ جولىنداعى تاعى ءبىر قادام رەتىندە زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن وسىمدىك سورتتارىن پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى – وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى درايۆەرى, سەبەبى تۇرعىنداردىڭ 84 پايىزى اۋىلدا تۇرادى», دەدى القالى جيىندا ءسوز العان الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ.
ءوڭىر باسشىسىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىل ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ءونىمنىڭ جالپى شىعارىلىمى 190,1 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, ناقتى كولەم يندەكسى 106,5 پايىزعا جەتكەن. وبلىس رەسپۋبليكا بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىندا جالپى ءونىمنىڭ كولەمى بويىنشا 12,1 پايىز ۇلەسىمەن 2-ورىندا. وسى جىلى ەگىس القابى 461,6 مىڭ گەكتارعا جەتتى, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 4,2 مىڭ گەكتارعا ارتىق. 2024 جىلى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ 6 پايىزىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ ماڭىزدى. بۇل رەتتە, شارۋالاردى جوعارى ساپالى اۋدانداستىرىلعان جانە مول ءونىم بەرەتىن سورتتىق تۇقىمدارمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ – باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى.
سۋارمالى جەر اۋماعى كەڭەيەدى
قازاقستاندا سۋارمالى جەر اۋدانى شامامەن 1,6 ملن گەكتار, بۇل ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز دەيدى سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى بولات بەكنياز.
«سۋارمالى جەر اۋماعىن 2030 جىلعا قاراي 2,5 ملن گەكتارعا دەيىن كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىر مينيسترلىك جاڭا سۋ كودەكسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر. زاڭناماداعى باستى نازار ەلدىڭ سۋ-رەسۋرستىق الەۋەتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سۋ رەسۋرستارىن سارقىلۋدان جانە لاستانۋدان قورعاۋعا باعىتتالادى. نەگىزگى مىندەتتەرگە سۋدى ۇنەمدەۋ ساياساتىن قالىپتاستىرۋ, سۇرانىستى باسقارۋ, قوعامدىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ, عىلىمي نەگىزدەلگەن ءتاسىل, باسقارۋدىڭ ەكونوميكالىق تەتىكتەرى, قۇرىلىستاردى پايدالانۋ قاۋىپسىزدىگى جانە تازارتىلعان سارقىندى سۋلاردى قايتا پايدالانۋ باعىتتارى ەنگىزىلدى», دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت – فەرمەرلەردى سۋدى ۇنەمدەيتىن جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل كۇندە رەسپۋبليكا اۋماعىندا جاڭبىرلاتۋ ماشينالارىن شىعاراتىن ەكى وتاندىق زاۋىت جۇمىس ىستەيدى – «BNK Group LTD» جشس (تۇركىستان وبلىسى) جانە «ADAM manufacturing» جشس (استانا قالاسى). سونداي-اق «Kazakh Invest» اق جامبىل وبلىسى مەن اتىراۋ قالاسىندا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن شىعاراتىن زاۋىتتار قۇرۋ ماقساتىندا قىتايلىق «Vodar» كومپانياسىمەن جانە تۇركيالىق «AFKO» كومپانياسىمەن جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر.
جەڭىلدەتىلگەن نەسيە كولەمى ارتتى
بيىل العاش رەت كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ كولەمى جىلدىق 5 پايىزبەن 580 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزىلدى. بۇل جاڭالىقتى اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ازات سۇلتانوۆ سۇيىنشىلەدى.
«وتكەن جىلدارى بۇل كولەم 180 ملرد تەڭگەدەن اسپاعان. ەگىس جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋعا 304 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. بيىلدان باستاپ اگروونەركاسىپ كەشەنى سۋبەكتىلەرىنە جىلدىق «تازا» 5 پايىزبەن نەسيە بەرۋ ءۇشىن سىياقى مولشەرلەمەلەرىن تىكەلەي سۋبسيديالاۋ تەتىگى ەنگىزىلدى. بۇل تۋرالى كوپ ايتىلدى, ويتكەنى كوبىنە فەرمەرلەر سۋبسيديالاۋعا قاراجات بولماسا, تولىق مولشەرلەمەنى 22 پايىزبەن جانە ودان جوعارى تولەۋگە ءماجبۇر بولادى. ەندى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا بىردەن 5 پايىز نەسيە الۋعا بولادى. سونداي-اق وتاندىق ءوندىرىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ جەڭىلدەتىلگەن ليزينگى باعدارلاماسى «قازاگروقارجى» ارقىلى 100 ملرد تەڭگە سوماسىندا «تازا» جىلدىق 5 پايىزبەن ىسكە قوسىلدى», دەدى ول.
تىڭايتقىشتاردى قولدانۋدى ۇلعايتۋ ءۇشىن 2024 جىلعى ناۋرىزدان باستاپ وتاندىق تىڭايتقىشتاردى اۆانستىق سۋبسيديالاۋ تەتىگى ەنگىزىلدى. وندا فەرمەرلەر الدىن الا ارزانداتىلعان تىڭايتقىشتارمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. سۋبسيديا نورماسى 50 پايىزدان 60 پايىزعا دەيىن كوبەيتىلدى. قازىردىڭ وزىندە جوسپار 1,5 ملن توننا بولسا, 1,1 ملن توننا تىڭايتقىش ەنگىزىلدى. مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ ارقاسىندا ەليتالىق تۇقىمدار ۇلەسى 2024 جىلى 7,1 پايىزدان 9 پايىزعا دەيىن ءوستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2024 جىلعى 30 مامىردا 2028 جىلعا دەيىنگى اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ سەلەكتسياسى مەن تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى قابىلداندى. كەشەندى جوسپاردا تۇقىم شارۋاشىلىعىنداعى جۇيەلى پروبلەمالاردى, ونىڭ ىشىندە سەلەكتسيا مەن تۇقىم شارۋاشىلىعىنىڭ زاڭنامالىق بازاسىن جەتىلدىرۋ, اگرارلىق عىلىم جۇيەسىن زەرتتەۋ قىزمەتىنىڭ زاماناۋي ادىستەرىنە كوشىرۋ جانە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جاڭارتۋ ەسەبىنەن شەشۋ جونىندەگى شارالار كوزدەلگەن.
ەركىن پىكىر الماسۋ الاڭىندا ايتىلعان ۇسىنىستاردى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى مۇقيات زەردەلەپ, بولاشاقتا عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ تاقىرىپتارىن ازىرلەۋ ءۇشىن پايدالانباق. سونداي-اق باسقارۋ شەشىمدەرىن قابىلداۋ بارىسىندا جانە ۇكىمەت پەن مەملەكەتتىك ورگاندارعا ۇسىنىستار دايىنداۋ كەزىندە ۇتىمدى ۇسىنىستار ەسكەرىلەدى. اقىلبەك كۇرىشباەۆ عىلىمي ۇيىمدار قازىرگى جانە كەلەشەكتەگى پروبلەمالاردى شەشۋدە فەرمەرلەردىڭ, سۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ شىنايى سەرىكتەسى بولا الاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
الماتى وبلىسى