وسىدان بەس جىل بۇرىن ساكەن سەيفۋلليننىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويىندا جاڭاارقا توپىراعىندا ءبىر مەزەتتە مىڭ كۇبى ءپىسىلىپ, 10 مىڭ ليتر قىمىزدىڭ ءيسى دالانى الىپ كەتكەنى ۇمىتىلا قويعان جوق شىعار. اتالعان اۋداننىڭ توقسانجىلدىق تويى ۇستىندە ەل ارداقتىسى اقسەلەۋ سەيدىمبەك جاتقان قاراۋىلتوبەنىڭ باۋىرىندا گۇرپ-گۇرپ پىسىلگەن مىڭ كۇبىنىڭ قىزىعىن گيننەس رەكوردتارى ۇيىمىنان يۋدەلكيس دياس كۋبادان كەلىپ تىركەگەنى ەسىمىزدە.
بالا كۇنىمىزدە اۋىلدا بيە بايلار كۇن كادىمگىدەي مەرەكەگە اينالاتىن. كوك كوتەرىلىپ, كۇن قىزا «جىلقىنى قاشان اكەلەدى ەكەن؟» دەپ مازاسىزدانا باستايدى ۇلكەندەر. «ق ۇلىندار قاراقۇلاقتانسىن, ءالى ەرتەرەك ەمەس پە؟» دەيدى كەلەسىسى. «قۇرالاي وتكەن سوڭ دا ۇلگەرەمىز عوي» دەپ كەرگيدى ەندى ءبىرى. بۇلاردىڭ سونداعى ويى – تەزىرەك بيە بايلاپ, مامىردىڭ ۋىز قىمىزىن قانىپ ءىشۋ. مامىردىڭ ورتاسىنان اۋا سوڭىنا دەيىن قۇرالايدىڭ سالقىنى وتەدى, ونى كۇتسە, ار جاعىندا ەكى-ءۇش كۇننەن سوڭ ۋىز قىمىزدان قاعىلىپ قالادى. قۇرالاي وتىسىمەن بايلاعانىمەن دە, ول اشىپ, قىمىز بابىنا كەلگەنشە ەكى-ءۇش كۇن ۋاقىت كەرەك دەگەندەي. تابيعاتپەن ۇيلەسىپ دالادا وسكەن اقساقالدار ءبارىنىڭ ۋاقىتىن ءبىلىپ, قاپىسىن تاباتىن, بىراق.
«ەرتەڭ جىلقى كەلەدى» دەگەن حابار دۇڭك ەتە قالاتىن اۋىل ىشىنە. ول ءبىر كەرەمەت ۋاقيعا. بۇرقىراعان جۋسان, شۇرقىراعان جىلقى. ءبىرىنشى كۇنى ەل ق ۇلىندى بيەلەرىن ءۇيىنىڭ ماڭىنداعى كولەڭكەلى ورىندارىنا اشەيىن بايلاپ قانا جىبەرىپ, بويىن ۇيرەتەدى. كەلەسى كۇنى دە ءسويتۋى مۇمكىن. ادەتتە دالادان كەلگەن جىلقىنىڭ بويىن ابدەن ۇيرەتتىرىپ العان سوڭ, بىرەر كۇننەن سوڭ ق ۇلىندارىن ماتاي باستايدى. ءتىپتى كەيبىر اقساقالدار ىرىمداپ باي دۇيسەنبىدە بايلاپ جاتاتىنى ەستە. نەگە باي دۇيسەنبى, بىلە بەرمەيمىز.
باسىن انتەك شۇلعىپ, ءار نارسەدەن سەكەم العان جىبەك جال ق ۇلىنداردى قۇلاقتان باسىپ, شىڭعىرتىپ بايلاعاندا... ولار اتقىپ سەكىرىپ, شىلبىرعا شالىنىپ, ءولىپ كەتە جازدايدى. ماما بيەلەر تۇرا بەرەدى. قۋلىق ق ۇلىنداعاندار (تۇمسا) كادىمگىدەي قايىرىلىپ, وقىرانىپ, الاڭداۋشىلىق بىلدىرەدى. سودان ەكى-ءۇش كۇن وتكەن سوڭ ق ۇلىندار دا باستىعىڭقىراپ, قىمىز بابىنا كەلىپ, اۋىلدا «قىمىزعا قۇران» وقىتۋ باستالادى. قىمىزدىڭ ۇلكەن ءدام ەكەنى وسىدان بىلىنەدى. ەت اسىلىپ, اۋىلداستار ءبىر-ءبىرىنىڭ ۇيىنەن كەزەگىمەن قىمىز ىشەدى. سويتسەك, بۇل ءۇردىس باياعى قىمىزمۇرىندىقتىڭ جۇقاناسى عانا ەكەن عوي, دەيدى قۋ ءىشىم. بەرتىندە ول دا ءۇزىلىپ تىندى. ءبىزدىڭ اۋىلدان ءارى اقادىر كەنتىندە جازۋشى ءومىر كارىپ باستاپ, قىمىزمۇرىندىق كادىمگىدەي كەڭ كولەمدە تويلانىپ, دابىسى ءبىراز جەرگە جەتىپ جۇرەتىن. قازىر ەستىلمەيدى. دەمەك بۇرىندارى قىمىزمۇرىندىقتى ەل بولىپ تويلايتىن بولسا كەرەك. ات شاپتىرىپ, بالۋان كۇرەستىرىپ, ءتۇرلى ۇلتتىق ويىن ۇيىمداستىرىپ دەگەندەي. كەيىن سول ءداستۇر جىڭىشكەرىپ, ءبىزدىڭ اۋىلدا ءار شاڭىراقتا قۇران وقىتۋ دەڭگەيىندە عانا قالعان دا, بەرتىندە تىپتەن ەستىلمەيتىن بولىپ بارا ما, قالاي ءوزى؟ مۇمكىن باسقا ايماقتاردا ءالى دە وتە مە ەكەن؟
قايداسىڭ, قىمىزمۇرىندىق؟