قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى مەن ورتا ازيا مۇفتيلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى حازرەت فرانتسيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى جان-شارل بەرتونە مىرزانى ونىڭ ءوتىنىشى بويىنشا قابىلدادى. ورتاق اڭگىمەگە ەكى ەلدىڭ ءدىني-رۋحاني ماسەلەلەرى ارقاۋ بولدى.
ەلشى مىرزا باس ءمۇفتيدىڭ جىلى شىرايمەن قابىلداعانىنا ريزاشىلىق ءبىلدىردى. ول كوپ ۇلت پەن ۇلىستى قازاقستان حالىقتارىنىڭ ىنتىماق پەن بىرلىكتە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن, سونداي-اق قازاق ەلىنىڭ الەمدە بەيبىتشىلىك سۇيگىش جانە ءدىندەرارالىق توزىمدىلىك ورداسىنا اينالعانىن, جاھاندا وعان ءتانتى بولماعان ەلدەر از ەكەنىن ءتىلگە تيەك ەتۋمەن قاتار, جۇرتىمىزدىڭ ۇستانىمىنا قىزىعاتىنىن جانە وعان جەتۋدىڭ جولدارىن, تاجىريبەسىن بىلگىسى كەلەتىنىن, سونى قازاقستان ءدىنباسىنان سۇراۋ نيەتىمەن كەلگەنىن جەتكىزدى.
شەيح ءابساتتار قاجى دەربىسالى حازرەت ەلشىنىڭ قازاقستان جايلى يگى پىكىرىنە العىس ءبىلدىردى. ءدىني باسقارمانىڭ سان-سالالى قىزمەتى مەن ەل مۇسىلماندارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى جايلى اڭگىمەلەدى. حالقىمىزدىڭ 70 پايىزىنا جۋىعى ءداستۇرلى يسلام ءدىنىن, ونىڭ ىشىندە يمام اعزام – ءابۋ حانيفا مازھابىن ۇستاناتىندىعىنا توقتالدى. سونداي-اق, ول رەسپۋبليكاداعى بارلىق مەشىتتەردىڭ يمامدارىنان ۇنەمى مۇسىلماندار جانە مۇسىلمان ەمەستەر اراسىندا ىنتىماقتاستىقتى ساقتاۋ تالاپ ەتىلەتىنىنە نازار اۋداردى. وزگە ءدىن جەتەكشىلەرىمەن كەزدەسىپ, اقىلداسىپ تۇراتىندىعىن دا ءمالىم ەتتى. ەلىمىزدە ۇلتار مەن ۇلىستار, دىندەرارالىق سىيلاستىقتىڭ ساقتالۋىنا ەلباسى جۇرگىزىپ وتىرعان ساليقالى ساياساتتىڭ ۇلكەن ءرول اتقارىپ وتىرعانىن مالىمدەدى.
ءدىنباسى سونىمەن قاتار, جاماعاتقا بىرلىك, ىنتىماق, سابىرلىلىق تۋراسىندا كوپ ۋاعىز ايتىلاتىندىعىن, يسلام ءدىنى قىزمەتكەرلەرى حالىقپەن ءجيى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, قاسيەتتى قۇراننىڭ ۇستانىمدارىن ءتۇسىندىرىپ, ىزگىلىككە شاقىراتىنىن جەتكىزدى. ويتكەنى, يسلام بىرلىككە, ىنتىماققا شاقىراتىن ءدىن. سول سەبەپتى دە ءبىز ءارى تارت تا, بەرى تارتقا جول بەرمەيمىز. دەموكراتيا جاقسى, بىراق ول ويىنا كەلگەنىن ىستەۋ دەگەن ءسوز ەمەس. دەموكراتيا, مەنىمشە, ءتارتىپتى بىلدىرەدى, – دەدى ءدىنباسى. سونداي-اق ول “الەمدىك دىندەر مەن ولاردىڭ باسشىلارى ب ۇلىككە, قاقتىعىسقا شاقىرمايدى. بۇنداي ءىس-ارەكەت ولارعا جات. فيتنا شىعارۋ ءدىندى جالاۋ ەتكەن زىميان پيعىلدىلاردىڭ ءىسى. ولاردى دىتتەگەندەرىنە جەتكىزبەۋ ءۇشىن ەڭ اۋەلى الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى: جۇمىسسىزدىق, قايىرشىلىق, كەدەيشىلىك سەكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋ ءلازىم. الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى بولدىرماۋ كەرەك. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ “اۋەلى ەكونوميكا, سونان سوڭ ساياسات” دەپ ءجيى ايتاتىنىنىڭ ءمانىسى وسىندا” – دەدى باس ءمۇفتي.
وسى ورايدا باس ءمۇفتي فرانتسياداعى جاعدايعا بايلانىستى دا ءوز ويىن بىلدىرە كەتتى. ول فرانتسيانىڭ مۇسىلمان جانە مۇسىلمان ەمەس ءدىن وكىلدەرىنەن تۇراتىن كەڭەس قۇرىپ, وسى ىسكە قاتىستى بىرلەسىپ قىزمەت ەتۋ قاجەتتىگىن ۇسىندى. سونداي-اق, يسلامنىڭ دۇرىس جولىن ۇستاناتىن مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىن قۇرىپ, وعان مەملەكەت دەڭگەيىندە ارنايى قولداۋ كورسەتۋ قاجەت. وسى ۇيىمدار ارقىلى بىرلىك, ىنتىماق ناسيحاتتالۋىن جانە وندا كەلەلى ءدىني تاقىرىپتاردى تالقىلاپ وتىرسا ءجون بولاتىنىن ايتتى.
“ەگەمەن-اقپارات”.