بەس مىقتىنىڭ بيىگى

داستۇرگە اينالعان حالىق­ارا­لىق فيزيكا وليمپياداسى جىل سايىن جوعارى سىنىپ وقۋ­شى­لارى اراسىندا وتەدى. بيىل ۇزدىك ناتيجە كورسەتكەن قازاقستان كو­مانداسىنىڭ قۇرامىندا استانا قالاسى دارىندى ەر بالالارعا ارنالعان ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەي-ينتەرناتىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى ءامىر پىشەنباەۆ, اقتوبە وبلىستىق دارىندى جاس­وس­پىرىمدەرگە ارنالعان ما­مان­داندىرىلعان ء«بىلىم-يننو­اتسيا» ليتسەي-ينتەرناتىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى ارتۋر كيم, الماتى قالاسىنداعى «ميراس» حالىق­ارا­لىق مەكتەبىنىڭ 12-سىنىپ وقۋشىسى دوسجان بەيسەنبى, الماتى قالاسىنداعى رەسپۋب­لي­كالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى مارعۇلان نۇرساعاتوۆ جانە استانا قالاسىنداعى رەس­پۋب­لي­كالىق فيزيكا-ماتە­ما­­تيكا مەك­تەبىنىڭ 9-سىنىپ وقۋ­شىسى ءىلياس قازىمبەك بار. ال قۇراما كوماندانىڭ جەتەك­شىلەرى – SDU University دوتسەنتى, PhD دوكتور سامات ماقسۇتوۆ پەن SDU University فيزيكا ءپانى مۇعالىمى نازارالي ايتجانوۆ.

«قازىر الەمدە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلدى 7 وليمپيادا بار. ولار ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا, ينفورماتيكا, گەوگرافيا, لينگۆيس­تيكا, بيولوگيا پاندەرىنەن ءداس­تۇرلى تۇردە وتەدى. سونىڭ ءبىرى – حالىقارالىق فيزيكا وليمپياداسى. اتالعان ءبىلىم باي­گەسى العاش رەت 1967 جىلى پولشانىڭ ۆارشاۆا قالاسىندا ءوتتى. ال قازاقستان قۇراما كومانداسى بۇل سايىسقا 1997 جىلدان بەرى قاتىسىپ, 113 مەدال يەلەندى. ناقتىراق ايتساق, 14 التىن, 45 كۇمىس, 29 قولا, 25 قۇرمەت گراموتاسىنا قول جەتكىزدىك», دەيدى دارىن رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان جۇماگەلدى.

ايتا كەتەيىك, حالىقارالىق وليمپياداعا ءار مەملەكەتتەن تەك ءبىر كوماندا عانا قاتىسا الادى. ال ءبىر كوماندادا ءارى كەتسە بەس وقۋشىدان بولۋعا ءتيىس. سايىس ەكى كەزەڭنەن تۇرادى. ءبىرىنشىسى – تەوريالىق, ەكىنشىسى – ەكسپەريمەنتتىك. وسى ەكى كەزەڭنەن دە سۇرىنبەي وتكەن وقۋشىلار جەڭىس تۇعىرىنان كورىنەدى.

قۇراما كوماندانىڭ جەتەك­شى­سى سامات ماقسۇتوۆتىڭ ايتۋىن­شا, سايىسقا قاتىسۋشى ءار وقۋ­شى كەمىندە ءتورت-بەس جىل دايىندالادى.

«بۇل ءبىلىم بايگەسى حالىق­ارالىق دەڭگەيدە بولعان سوڭ, سا­يىس وتە تارتىستى ءوتتى. جارىستىڭ شارتى بو­يىنشا بارلىق قاتىسۋ­شى­نىڭ سەگىز پايىزىنا التىن, ون جەتى پايىزىنا كۇمىس, جيىر­ما بەس پايىزىنا قولا مەدال بەرىلەدى. جالپى العاندا قاتىسۋشىلاردىڭ تەڭ جارتىسى جۇلدەلى بولادى. اتالعان باسەكەگە جىل سايىن 80-نەن اسا مەملەكەت قاتىساتىن. ال وسى جولى ۇيىمداستىرۋشى يران مەملەكەتى بولعان سوڭ, ساياسي جاعدايلارعا بايلانىس­تى قاتىسۋشىلار جىل­داعىعا قا­را­­عاندا الدەقايدا از بولدى. ناق­تىراق ايتساق, 46 مەملەكەت قاتىس­تى. بۇل – سايكەسىنشە مەدالدار سانى دا وتە از بولادى دەگەن ءسوز. سوعان قاراماستان ەلى­مىز­­دىڭ قۇراما كومانداسى ءتورت كۇمىس, ءبىر قولا مەدالعا قول جەت­كىزىپ, ايتارلىقتاي جاقسى ناتيجە كورسەتتى. 2-ورىننىڭ تۇعى­رىنان كورىنگەن ءتورت ۇزدىگىمىز – 11, 12-سىنىپ وقۋشىلارى. ال قولا مەدال يەگەرى ءىلياس قازىمبەك 9-سىنىپتا وقيدى. دەمەك بۇل دا – ماقتانۋعا تۇرارلىق ناتيجە».

– بارەكەلدى! وسى بەس وقۋ­شىنى قالاي ىرىكتەدىڭىزدەر؟

– اۋەلى رەسپۋبليكالىق وليم­پيادالاردا وزا شاۋىپ, جۇز­دەن جۇيرىك, مىڭنان تۇلپار دەپ تانىلعان ۇزدىك 15-20 بالانى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندا­رى­نا شاقىرامىز. ماسەلەن, قۇراما كوماندا بيىل 12-19 شىلدە ارالىعىندا ماسكەۋ فيزيكا-تەحنيكالىق ينستيتۋتى بازاسىندا وقۋ-جاتتىعۋ جيىن­­دا­رىنا قاتىستى. سولاردىڭ ىشى­نەن ىرىكتەلگەن 8 بالانى كەيىن ازيالىق وليمپياداعا اپارامىز. سول سەگىزدىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ شىققان بەس مىقتىنى يرانداعى حالىقارالىق وليمپياداعا الىپ كەلدىك. مىنەكەي, سەنىم ارتقان سايىپقىراندارىمىز ەل ءۇمىتىن اقتاي ءبىلدى.

– سايىس الەمدىك دەڭگەيدە بولعان سوڭ, تاپسىرمالار اعىل­شىن تىلىندە بولعان شىعار؟

– ءيا, بىراق قاتىسۋشىلاردىڭ اعىلشىنشا ءبىلۋى شارت ەمەس. ءبىزدىڭ وقۋشىلار جاۋاپتارىن ورىسشا جازدى. كەيىن ولاردىڭ جازعانىن ءبىز, ياعني جەتەكشىلەر شەت تىلىندە قورعايمىز, – دەدى س.ماقسۇتوۆ.

ايتا كەتەيىك, قازاقستاندىق وقۋشىلار 2024 جىلى 12 حالىق­ارالىق وليمپيادادا 361 مەدال جەڭىپ الدى, ونىڭ ىشىندە: 41 التىن, 134 كۇمىس جانە 186 قولا. سونداي-اق وقۋشىلار سينگاپۋر, قىتاي جانە اقش-تاعى روبوتتى تەحنيكا بويىنشا حالىقارالىق چەمپيوناتتاردا ەرەكشە جەتىس­تىككە جەتتى. لوس-اندجەلەستەگى دۇنيەجۇزىلىك عىلىمي جانە ينجەنەرلىك كور­­مەدە, وزبەك­ستانداعى اۆي­تسەننا اتىنداعى حالىقارالىق ما­­­تەماتيكالىق وليمپيادادا جانە بيولوگيا وليم­پياداسىندا, گرۋزياداعى قىزدارعا ارنالعان حا­لىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپيادادا, قى­تايداعى حيميا بويىنشا حالىق­ارالىق مەندەلەەۆ وليمپيا­داسىندا 100 پايىز ناتيجە كور­سەتتى. ەلىمىزدىڭ وقۋ­­شىلارى بالقان تۇبەگىنىڭ ەڭ مىقتى جاس ماتە­ماتيكتەرىنىڭ ۇش­تىگىنە ەندى.