قادىردىڭ وتانى

قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىنىڭ ەرەكشەلىگى سول – مۇندا قادىر اقىننىڭ پاراسات-پايىمى, تەرەڭ ءبىلىمى, جان-جاقتىلىعى, قايتالانباس ەرەكشەلىگى مەن قاراپايىمدىلىعى قاتار قونىس­تانعانداي.

قادىر اعانىڭ ءوزى ەرازم روتتەردامسكيدىڭ «مەنىڭ كىتاپ­حانام قايدا بولسا, وتانىم سوندا» دەگەن ءسوزىن ءجيى ايتاتىن. ال اقىننىڭ ءوزى ءومىر بويى سۇرىپتاپ جيناعان 7 مىڭنان استام كىتاپ­تىڭ 6 767-ءسى قازىر ورالداعى قادىرسارايدا تۇرعانىن بىلەسىز بە؟ ورتالىقتىڭ مۇراجايىندا قادىر اعانىڭ مەموريالدىق كابينەتى بار, وندا جازۋ ۇستەلى, ورىندىعى جانە باسقا دا ءوزى پايدالانعان دۇنيەلەرى قويىلعان. كەلۋشىلەر اقىننىڭ ءۇيىن ءوز كوزىمەن كورگەندەي اسەر الادى.

ايتپاقشى, ورتالىقتا كەيىن­نەن قادىر اقىننىڭ قالامداس دوسى, ورالدىق اقىن جانعالي ءنابيۋلليننىڭ دە كابينەتى اشىلعان, ول كىسىنىڭ دە جەكە كىتاپحاناسىنداعى جۇزدەگەن كىتاپ وسىندا كوشكەن. ەڭ ۇلكەن بايلىق – كىتاپ دەپ ۇققان اعا بۋىن وكىلدەرى عوي بۇلار. ءبىر ءتاۋىرى مۇندا قالالىق كىتاپحانانىڭ فيليالى قىزمەت ەتەدى, ءسويتىپ, قۇندى كىتاپتار ونىڭ قۇنىن بىلەتىن وقىرماننىڭ يگىلىگىنە جاراپ جاتىر.

قادىرسارايدىڭ سىرت كەلبەتى دە ەرەكشە. عيماراتتىڭ جالپى كولەمى – 3 960,7 شارشى مەتر بولسا, مۇندا 150 ورىندىق كونتسەرت زالى, اقىننىڭ مەموريالدىق كابينەتى, كونفەرەنتس زالى, كورمە زالى, 1 125 ورىندىق امفيتەاتر بار.

دەگەنمەن قادىرسارايدىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى, جەتىستىگى سول – العاشقى كۇننەن-اق اقىننىڭ شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاپ, حالىققا تىنباي تاراتىپ, ءتۇرلى باستاما كوتەرىپ كەلەدى.

ورتالىق ساحناسىندا وڭىرگە تانىمال اقىن-جازۋشىلار, قالا بەردى, وزگە وبلىستىڭ قالام­گەر­لەرى دە جۇرتشىلىقپەن جۇز­دەستى. ءتىپتى وزگە سالا ماماندارى دا ەسكەرۋسىز قالعان ەمەس. اتاپ ايتساق, سپورت, ءبىلىم, مەدي­تسينا, ونەر ولكەسىندە جۇرگەن تۇلعالاردىڭ دا ەسىمى ەلگە ناسيحاتتالدى. شالعاي اۋىلدان كوشپەي, ەڭبەگىن ەلگە ارناپ جۇرگەن جاندار دا قادىر ورتالىعىنىڭ نازارىنان تىس قالمايدى. ومىردەن وتكەن تۇلعالار دا ۇمىتىلمايدى. ورتالىق جۇيەلى وتكىزەتىن «ەلەۋلى ەسىمدەر», «اۋىلداعى ارداقتىلار», «جارق ەتىپ سونگەن ءبىر جۇلدىز» جوبالارى كورەرمەن كوڭىلىنەن شىقتى. وبلىستاعى جاس اقىندارعا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ, ولاردىڭ شىعارماشىلىعىن كەڭىنەن ناسيحاتتاپ وتىراتىن دا وسى ورتالىق. «جۇماداعى جىر ءماجىلىسى» جوباسى اياسىندا ورتالىق مۋزەيىندە جاس اقىن­داردىڭ شىعارماشىلىق كەشتەرى ءجيى وتەدى.

بۇدان بولەك, قادىر ورتالى­عى وبلىستىق, رەسپۋبليكا­لىق, حالىقارالىق كولەمدەگى ءىس-شارالاردى دا جوعارى دەڭ­گەيدە ۇيىمداستىرا ءبىلدى. بىر­نەشە رەت رەسپۋبليكالىق, ءتىپتى حالىقارالىق اقىندار ايتىسىن وتكىزىپ, ءتول ونەردى دارىپتەۋگە ۇلكەن ۇلەس قوستى.

مىنە, وسىنداي تاماشا تابىستارى ەسكەرىلگەن بولار, قادىر ورتالىعى 2022 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى مادەنيەت مەكەمەلەرى اراسىندا «ۇزدىك مارتەبەلى مەكەمە» اتاعىن جەڭىپ الدى.

قادىرسارايدىڭ اتاق-ابى­رويى اسپانداعان كەزەڭ – بەلگىلى اقىن, مادەنيەت قايراتكەرى باۋىرجان حاليوللا باسقارعان جەتىجىلدىق بەلەس بولدى. باۋكەڭ قادىر شىعارماشىلىعىن ناسيحاتتاپ, «قادىر جولىمەن» جوباسى اياسىندا «دالا ديدارى» كوشپەلى ونەر ۇجىمىن قۇر­دى. ۇجىم – قادىردىڭ سوزى­نە جازىلعان اندەردى ورىنداپ, پوەزيالىق ولەڭدەرىن وقىپ, كورەرمەندى ءتانتى ەتتى.

– قادىر شىعارماسىن ناسيحاتتاۋ جالعاسا بەرەدى. وسى ورايدا «قادىر – قازىنا» جوباسىن باستادىق. اقىن شىعارماشىلىعى – شىن مانىندە سارقىلماس قازىنا سەكىلدى, – دەيدى قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىنىڭ قازىرگى باسشىسى سەرىك توقمامبەتوۆ.

ءبىر ءتاۋىرى – جاڭا جوبادا مادەنيەت پەن ونەردىڭ بارلىق سالاسى سىرت قالماپتى. اتاپ ايتساق, «وي ورمانى» دەپ اتالاتىن باي­قاۋ قادىر اقىننىڭ ولەڭدەرى نەگىزىندە سۋرەت سالۋشىلارعا ارنالعان. بۇل بايقاۋعا وبلىستاعى كاسىبي سۋرەتشىلەردەن مەكتەپ وقۋشىلارىنا دەيىن, بارلىعى ­ 64 ادام اتسالىستى.

قادىر اقىننىڭ سوزىنە جا­زىلعان 200-گە تارتا ءان بار دەيدى دەرەكتەردە. الايدا ولاردىڭ كوبى ناسيحاتتالماي, حالىق اراسىنا كەڭ تاراماي قالعان. «كۇندەر-اي» بايقاۋى وسىنداي اندەردى كورەرمەنگە قايتا تارتۋ ەتتى. ناتيجەسىندە, 20-دان استام ءان قايتا جارىققا شىقتى.

«كۇمىس قوڭىراۋ» بايقاۋىنا ەلىمىزدىڭ باتىس ايماعىنداعى 14 تەاتر ۇيىرمەسى تارتىلدى. ءسويتىپ, اقىننىڭ بالالار تاقى­رى­بىن­داعى ولەڭدەرىنەن قويىلىم قويعان بالالار ۇجىمدارى تاماشا ونەر كورسەتتى.

ال ء«يىرىم» دەگەن اتپەن وتكەن ايماقتىق موبيلوگرافتار باي­قاۋى مۇلدەم تىڭ باعىت بولاتىن. بۇل سايىسقا قاتىسقان 15 جاس قادىر ولەڭدەرىنەن بەينەروليك ءتۇسىرىپ جارىستى. اقىن جىرى كەرەمەت كورىنىستەرمەن ۇشتاستى.

«ەڭ الدىمەن – ەل قامى» دەپ اتالعان وبلىستىق قادىر وقۋلارى بايقاۋىندا ىرىكتەلگەن 45 وقۋشى اقىن ولەڭدەرىن جاتقا ايتۋدان سىنعا ءتۇستى.

قادىردىڭ ولەڭدەرىنە جاڭا­دان ءان جازۋدى ماقسات ەتكەن «بۇلبۇل باعى» بايقاۋى سازگەرلەرگە تىڭ سەرپىن بەرگەنى راس. وسىنىڭ ارقاسىندا 20-نىڭ ۇستىندە جاڭا ءان ومىرگە كەلدى. بۇگىندە ونىڭ بارلىعى ساحنادا ورىندالىپ ءجۇر. ال بايقاۋدا جۇلدەگە يە بولعان ەرلان قۋا­نىشەۆتىڭ «ماحاببات اسپانى» اتتى ءانى قازاق ەسترادا جۇلدىزى نۇربولات ءابدۋلليننىڭ رەپەرتۋارىنا قوسىلدى.

بۇل جوبادان بولەك, قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلى, جەرلەس اقىن ساعات ابدۋعاليەۆتىڭ 75 جىلدىعىنا ارنالعان «جۇرە­گىمە جۇگى ءتۇستى جاھاننىڭ» اتتى وبلىستىق جاس اقىندار ءمۇ­شاي­راسى دا جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى.

داۋىلپاز اقىن, داڭقتى تۇلعا ماحامبەت وتەمىس ۇلىنىڭ 220 جىلدىعىنا ارنالعان «تار­تىنباي سويلەر اسىلمىن...» اتتى ايماقتىق-رەسپۋبليكالىق جىرشى-تەرمەشىلەر بايقاۋى دا كەرەمەت ءوتتى. بايقاۋ شارتى بويىنشا قاتىسۋشىلار قازاق جىراۋلارىنىڭ شىعارمالارىن ءوز قالاۋى بويىنشا ورىنداپ, ەكىنشى كەزەڭدە ىعىلمان شورە­كوۆ­تىڭ «يساتاي-ماحامبەت» داس­تانىنان ءۇزىندى ورىندادى.

«قادىر جىرى – حالىق ءۇنى» اتتى وبلىستىق جىرشى-تەرمە­شى­لەر بايقاۋىندا دا اقىن ولەڭ­دەرى ەل اۋزىندا جۇرگەن حالىق ماقام­دارىمەن ورىندالىپ, كوپشىلىككە كەڭ ناسيحاتتالدى.

– دەگەنمەن ءبىزدىڭ ەڭ ءباسوتى جاڭالىعىمىز – «قازاقتىڭ قادىرى» اتتى دەرەكتى فيلم بولدى. قادىر ورتالىعى مەن «AQJAIYQ» تەلەارناسى بىرلەسىپ قولعا العان بۇل جوبانىڭ كوڭىل­دەگىدەي شىعۋىنا وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى كومەك ەتتى. ءتۇسىرىلىم توبى الماتى قالاسىنا ارنايى بارىپ, اقىننىڭ قارا شاڭىراعىندا بولىپ, جان-جارى سالتانات اپامىزدان سۇحبات الدى. بەس كۇنگە ۇلاسقان جۇمىس بارىسىندا قادىردىڭ زامانداس دوستارى, ۇزەڭگىلەستەرى, ءىزباسار ىنىلەرىنىڭ ەستەلىك-لەبىزدەرى تاسپاعا ءتۇستى, – دەيدى سەرىك ءانۋار ۇلى.

قازىر جاز عوي. وسى كۇندەرى قادىرسارايدىڭ جانىنداعى امفيتەاتردا اپتا سايىن اشىق اسپان استىنداعى كونتسەرتتەر ءوتىپ جاتىر. وبلىستىڭ ءار اۋدانى ءوز ونەرپازدارىن الىپ كەلىپ, امفيتەاتر ساحناسىنا قادىر شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كونتسەرتتىك باعدارلاما وتكىزەدى. «اۋىل – اتامەكەن پەرنەسى» اتتى بۇل جوبا جاز بويى جالعاسادى.

قادىر مىرزا ءالى تۇلعاسىن حالىققا جاقىن تانىتقان تاعى ءبىر شارا – «كىتاپقا باي ءۇي» قويىلىمى بولدى. قازاقستان جازۋشىلار جانە جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, قالامگەر جۋرناليست مۇنايدار بالمولدانىڭ بۇل درامالىق قويىلىمى اقىن شىعارماشىلىعىن وزەك ەتكەن. قويىلىمنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – مۇنداعى ءاربىر كەيىپكەردى ورتالىق قىزمەتكەرلەرى سومداپ شىقتى.

كەلەر جىلى قادىر اقىننىڭ 90 جىلدىعى. بۇعان اقىن اتىنداعى ورتالىق دايىندىقتى قازىردەن-اق باستاپ كەتتى. بيىلدىڭ وزىندە, ياعني 24-26 قىركۇيەك كۇندەرى مۇعالىمدەر جانە وقۋشىلار اراسىندا رەسپۋبليكالىق قادىر وقۋلارى بايقاۋى وتەدى.

ال 2025 جىلى «قادىر مىرزا ءالىنىڭ كوركەمدىك الەمى: قازاق بولمىسى, ۇلت رۋحانياتى» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا وتەدى. قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى, اقىن قادىر مىرزا ءالىنىڭ قازىناسى حالقىمىزعا ماڭگى ازىق, رۋحاني مۇرا بولارى ءسوزسىز.

باتىس قازاقستان وبلىسى