قازاقستان بىلتىر 5 شىلدەدەن باستاپ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ توراعالىق مىندەتىن قولىنا العان. جالپى, 2001 جىلدان بەرى قارايتىن بولساق, ءبىزدىڭ ەل ۇيىمعا بەسىنشى رەت توراعالىق ەتىپ وتىر ەكەن. قازاقستان وسى جولعى توراعالىعىنىڭ ءبىر جىلى ىشىندە ۇيىم جۇمىسىنا جاڭا كوزقاراس اكەلدى دەۋگە بولادى.
ەلىمىز وسى ورايدا بىرقاتار ماڭىزدى ءىس-شارا وتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ نيۋ-دەليدە, سامارقاندتا وتكەن كەزدەسۋلەردە ءتيىمدى باستامالار كوتەرىپ, ۇسىنىستارىن ايتقان. قازاقستان وسى جىلى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ەكونوميكالىق دامۋ ستراتەگياسى بويىنشا بىرقاتار جۇمىس جۇرگىزدى.
قازىرگى تاڭدا ۇيىمنىڭ ينۆەستيتسيالىق قورىن قۇرۋدىڭ تيىمدىلىگى جايىندا ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. مۇشە-مەملەكەتتەر ىشىندەگى ينۆەستيتسيالىق سينەرگيانى كۇشەيتۋ, قازىرگى ۋاقىتتا ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ سالاسىنداعى ستراتەگيانى دامىتۋعا كوڭىل بولىنە باستادى. بيىلعى اقپان ايىندا الماتى قالاسىندا بانك, قارجى, ەلەكتروندىق ساۋدا سالالارىنداعى, قارجى تەحنولوگيالارى نارىعىن كەڭەيتۋ بويىنشا تسيفرلىق فورۋم ءوتتى.
قازاقستان باستاماسى بويىنشا 2024 جىل ۇيىمنىڭ ەكولوگيا جىلى بولىپ جاريالانعان. وسىنىڭ ءبارى, اسىرەسە ەكولوگيا ماسەلەسى بۇۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىمەن دە ۇيلەسىپ جاتىر.
الماتى قالاسىنىڭ ءوزى بىلتىر ەلىمىزدىڭ توراعالىعى كەزەڭى اياسىندا ۇيىمنىڭ تۋريستىك جانە مادەني استاناسى بولىپ بەكىتىلگەن. وسى ارالىقتا الماتىدا دا بىرقاتار ماڭىزدى باسقوسۋلار وتكىزىلگەن.
پرەزيدەنتىمىز دەليدەگى كەزدەسۋدە ۇيىمنىڭ, جالپى ونىڭ حاتشىلىعىنىڭ, باس حاتشىسىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋ, جالپى ۇيىمنىڭ پراكتيكالىق جۇمىسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ تۇرعىسىنان ءبىراز ۇسىنىس ايتقان. سول سەبەپتى قازىر باس حاتشىنىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋ باعىتىندا تالقىلاۋلار ءوتىپ جاتىر. بەيجىڭ قالاسىندا ۇيىمنىڭ حاتشىلىعى ورنالاسقان, كوپ جىلدان بەرى تاشكەنتتە تەرروريزممەن كۇرەس بويىنشا كەڭەس جۇمىس ىستەپ جاتىر. مەنىڭ ويىمشا, ۇيىمنىڭ ەكولوگيا, مادەنيەت سالاسىنداعى پەريمەترى كەڭەيىپ كەتكەندىكتەن الداعى ۋاقىتتا باسقا ەلدەردىڭ اۋماعىندا وسى باعىتتاعى تاعى ءبىر حاتشىلىق اشىلۋى مۇمكىن. ويتكەنى ۇيىم جۇمىسىنىڭ اۋقىمى دا ارتىپ كەلە جاتىر.
ارينە, تۇراقتى تۇردە ء«ۇش ز ۇلىم كۇشپەن» كۇرەس ماسەلەلەرىنە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ كەلەدى. سەبەبى كوكتەمدە پرەزيدەنت ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىلارىمەن كەزدەسكەندە, بىلتىرعى جىلداردىڭ يندەكستەرىن قارايتىن بولساق تەرروريستىك قاۋىپ توڭىرەگىندەگى, ءتىپتى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى شابۋىلداردىڭ كوبەيۋىنىڭ حالىقارالىق ارەناداعى قاۋپى ءالى دە سەيىلمەي تۇرعانىنا توقتالدى. سوندىقتان وسىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا ۇلكەن جۇمىستاردىڭ قولعا الىنۋ كەرەكتىگى ۇزدىكسىز ايتىلىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلدە ءبىر جىلداي وسىنداي اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلدى دەۋگە بولادى.
قازاقستان ۇيىمعا كەشە عانا قوسىلعان مۇشە ەل ەمەس. اۋەل باستان, سوناۋ 1996 جىلدان بەرى كەلە جاتقان بەلسەندى قاتىسۋشىسى. سوندىقتان وسى جولعى بەسىنشى رەت تىزگىنىن ۇستاعان توراعالىعىن ابىرويمەن وتكىزدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
باقىلاۋشى, ديالوگ بويىنشا سەرىكتەس مەملەكەتتەر وكىلدەرىنىڭ, اسىرەسە بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشتىڭ ارنايى كەلۋى دە كوپ جايتتان حابار بەرسە كەرەك. بۇل باسقوسۋدىڭ بەل ورتاسىندا تۇركى الەمىنەن جانە اراب ەلدەرى ليگاسىنان دا وكىلدىكتەر بولدى. بۇل دا استانا ءسامميتىنىڭ ماڭىزدىلىعىنىڭ ءبىر كورىنىسى. ياعني سامميت شىۇ-نىڭ اۋماعىنان الدەقايدا كەڭ تۇركى جانە اراب مەملەكەتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ءبىر ەرەكشە باعىتتا ءوربىدى. جانە دە استانا دەكلاراتسياسى قابىلداندى. جيىرماداي قۇجاتقا قول قويىلىپ, ەڭ باستىسى– بەلارۋستىڭ تولىققاندى مۇشەلىككە قابىلدانعانى. وسىلايشا, وسى باسقوسۋدا مۇشە ەلدەردىڭ سانى ون ەلگە جەتتى. بۇل استانا ءسامميتىنىڭ, جالپى العاندا قازاقستان توراعالىعىنىڭ ابىرويىن ايشىقتاپ, مەرەيىن ۇستەم ەتەرى ءسوزسىز.
مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ جەكە باستاماسىمەن ء«ادىل الەم, كەلىسىم جانە دامۋ جولىنداعى جاھاندىق بىرلىك تۋرالى» تاقىرىبى اياسىندا بايانداما جاسادى. شىنىن ايتقاندا, ءبىزدىڭ ىشكى ساياساتتا ادىلەتتى قوعام, ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ يدەياسى ءجيى ايتىلىپ كەلە جاتىر. ونىڭ ناقتى قۇندىلىقتار ارقىلى قالىپتاسۋ كەرەكتىگى, بارلىعىنا تەڭ مۇمكىندىكتەر بەرىلىپ, زاڭ مەن ءتارتىپ ورناتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە شىعارىلدى. وسى رەسمي ريتوريكانىڭ حالىقارالىق الاڭدا دا ايتىلا باستاۋى ءبىزدىڭ رەسمي ۇستانىمىمىزدىڭ ىشكى دە, سىرتقى دا كونتۋرعا قاتىستى ەكەنىن كورسەتەدى.
ياعني بۇل جەردە ادىلەتتى الەمنىڭ فورمۋلاسىن بىرلەسىپ قۇرۋ يدەياسى مەنمۇندالايدى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇيىمنىڭ الدىڭعى وتىرىستارىندا دا, جالپى قازىرگى جاڭارىپ كەلە جاتقان حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىندا دا وسى ۇيىمنىڭ ماڭىزدى ورىن الاتىنىن ايتقان بولاتىن. جانە دە وسى ۇيىم قاۋىپسىز ءارى ادىلەتتى الەم قۇرۋ فورمۋلاسىن ۇسىنا الاتىنىنا سەنىم بىلدىرەتىنىن اتاپ وتكەن. سوندىقتان وسى فورمۋلانى بىرلەسىپ شىعارۋ قازىرگى كەزدەگى ءتۇرلى وڭىرلىك, ايماقتىق لوكالدى جانە حالىقارالىق شيەلەنىستەردىڭ كۇشەيۋى كەزىندە بىرلەسىپ شەشىم قابىلداۋ تۇرعىسىنان بۇل وتە ماڭىزدى بولىپ سانالادى.
يميدجدىك تۇرعىدان, ارينە قازاقستان قالىپتاسىپ كەلە جاتقان ورتا دەرجاۆا رەتىندە ءوزىنىڭ الاڭىن, وسى حالىقارالىق شيەلەنىستەردى, تۇيتكىلدەردى شەشۋدىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىن ۇسىنۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى پلاتفورما بولاتىنىنا ەش كۇمان جوق.
ولجاس بەيسەنباەۆ, قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى