Oxford ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «Reuters» جۋرناليستيكا ينستيتۋتى تاراپىنان بيىل 13-رەت جاريالانىپ وتىرعان ديجيتال جاڭالىقتار ەسەبى 6 كونتينەنتتەگى 47 ەلدەن الىنعان دەرەكتەر مەن 100 مىڭعا جۋىق رەسپوندەنتتىڭ قاتىسۋىمەن جۇرگىزىلگەن ساۋالناما نەگىزىندە جۋرناليستيكانىڭ الەمدەگى دامۋ ءۇردىسىن زەرتتەيدى. ەسەپتىڭ ىشىندە نەگىزگى پروبلەمالار, اۋديتوريانىڭ بەلسەندىلىگى جانە سەنىم دەڭگەيى باياندالادى. سونداي-اق مەملەكەتكە قاراستى باق-قا ايتىلاتىن سىن-پىكىرلەر دە قاراستىرىلادى. زەرتتەۋدى YouGov 2024 جىلعى قاڭتار ايىنىڭ سوڭى مەن اقپان ايىنىڭ باسىندا ونلاين ساۋالنامانى پايدالانا وتىرىپ جۇرگىزگەن.
بيىلعى ەسەپ الەم حالقىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى جالپىۇلتتىق جانە ايماقتىق سايلاۋلار باستالعان كەزدە جارىققا شىقتى. وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدەردە ءدال, تاۋەلسىز جۋرناليستيكانى ۇسىنۋ بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى ەكەنى داۋسىز. ساۋالنامادا قامتىلعان كوپتەگەن ەلدە باق ءوسىپ كەلە جاتقان جالعان اقپارات پەن سەنىمنىڭ تومەندىگىنە, ساياساتكەرلەردىڭ شابۋىلدارىنا جانە بەلگىسىز ىسكەرلىك ورتاعا بايلانىستى قيىندىقتارعا تاپ بولعان.
كوپتەگەن ەلدە, اسىرەسە ەۋروپا مەن اقش-تان تىس جەرلەردە, Facebook-ءتى جاڭالىقتار ءۇشىن پايدالانۋدىڭ ايتارلىقتاي تومەندەۋىن جانە مەسسەندجەرلەر مەن ستريميڭ جەلىلەرىن قوسا العاندا, بىرقاتار بالاماعا تاۋەلدىلىكتىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن بايقايمىز. وتكەن جىلى Facebook جاڭالىقتارىن وقۋ بارلىق ەلدە 4%-عا تومەندەگەن. اپتا سايىن جاھاندىق دەڭگەيدە جاڭالىقتار وقۋ ماقساتىندا رەسپوندەنتتەردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى YouTube-تى (31%), بەستەن ءبىر بولىگى WhatsApp-تى (21%) پايدالانادى. ال TikTok (13%) الەۋەتى ارتىپ, X (بۇرىنعى Twitter) پلاتفورماسىن (10%) العاش رەت باسىپ وزدى.
وسى وزگەرىستەرگە بايلانىستى بەينەلەر, اسىرەسە جاستار اراسىندا, ونلاين جاڭالىقتاردىڭ ماڭىزدى كوزىنە اينالىپ جاتىر. قىسقا جاڭالىق بەينەلەرىن اپتا سايىن قوعامنىڭ ۇشتەن ەكىسى (66%) تۇتىنسا, ۇزاعىراق فورماتتار شامامەن تۇتىنۋشىلاردىڭ جارتىسىن (51%) قامتيدى. جاڭالىقتار بەينەلەرىن تۇتىنۋدىڭ نەگىزگى كوزىن باسپاگەرلەردىڭ ۆەب-سايتتارى (22%) ەمەس, ونلاين پلاتفورمالار (72%) قۇرادى.
جاڭالىق پلاتفورمالارىنىڭ قۇرامى وزگەرىپ جاتقانىمەن, قوعامنىڭ كوپشىلىگى الەۋمەتتىك مەديانى نەمەسە اگرەگاتورلاردى ونلاين جاڭالىقتاردىڭ نەگىزگى ءشليۋزى رەتىندە تانۋى جالعاسىپ جاتىر. بارلىق نارىقتا رەسپوندەنتتەردىڭ شامامەن بەستەن ءبىر بولىگى عانا (22%) جاڭالىقتاردى ۆەب-سايتتارىنان الادى نەمەسە ولاردىڭ قوسىمشاسىن ونلاين جاڭالىقتاردىڭ نەگىزگى كوزى رەتىندە تاڭدايدى. بۇل 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا 10%-عا تومەن كورسەتكىش. سولتۇستىك ەۋروپانىڭ بىرنەشە نارىعىنداعى باسپاگەرلەر بۇل ءۇردىستى ەڭسەرە الدى, بىراق الەمدەگى جاستاردىڭ جاڭالىقتاردى باسپا سايتتارىنان قاراۋى ازايىپ كەلەدى.
ءارتۇرلى پلاتفورماداعى جاڭالىقتارعا قاتىستى ادامدار ەڭ كوپ نازار اۋداراتىن دەرەككوزدەرگە جۇگىنسەك, بەيتاراپ كوممەنتاتورلارعا, قوعامدىق پىكىرگە اسەر ەتۋشىلەرگە جانە جاستار اراسىنان شىققان جاڭالىق تاراتۋشىلارعا, ونىڭ ىشىندە YouTube جانە Tik Tok پلاتفورمالارىنا كوبىرەك كوڭىل بولەتىنىن بايقايمىز. بىراق Facebook جانە X سياقتى الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءداستۇرلى جاڭالىق تاراتۋشى برەندتەر مەن جۋرناليستەر ءالى دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
ينتەرنەتتەگى جاڭالىقتاردىڭ شىنايى نەمەسە جالعان ەكەندىگى تۋرالى تۇتىنۋشىلاردىڭ الاڭداۋى بىلتىرعىدان 3%-عا وسكەن. شامامەن ساۋالناماعا قاتىسقان رەپوندەنتتەردىڭ وننان التىسى (59%) اتالعان ماسەلەگە الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن. بۇل كورسەتكىش بيىل سايلاۋ وتكىزگەلى جاتقان ەكى ەلدە ايتارلىقتاي جوعارى. ولاردىڭ قاتارىنا وڭتۇستىك افريكا (81%) جانە اقش (72%) كىرەدى. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك ينتەرنەت پلاتفورمالارىنداعى سەنىمدى جانە سەنىمسىز مازمۇندى اجىراتۋ تۋرالى الاڭداۋشىلىق باسقالارمەن سالىستىرعاندا Tik Tok جانە X پلاتفورمالارىندا جوعارى بولدى. ەكى پلاتفورمادا دا گازاداعى سوعىس جانە ۋەلس حانشايىمىنىڭ دەنساۋلىعى سياقتى وقيعالارعا, سونداي-اق «جالعان» فوتوسۋرەتتەر مەن بەينەلەرگە قاتىستى راستالماعان اقپارات نەمەسە قاساقانا جاسالعان حابارلار ورنالاستىرىلعان.
جالپى الەمدىك دەڭگەيدە جاڭالىقتارعا دەگەن سەنىم (40%) كورسەتكىشى بىلتىرعىداي تۇراقتى بولىپ قالدى. بىراق بۇل پاندەميا كەزىندەگىدەن 4%-عا تومەن. الەمدە فينليانديا جالپى سەنىم دەڭگەيى ەڭ جوعارى ەل (69%), ال گرەكيا (23%) مەن ماجارستان (23%) باق-قا شامادان تىس ساياسي جانە ىسكەرلىك ىقپال ەتۋگە قاتىستى تۇتىنۋشىلار الاڭداۋى ەڭ تومەنگى دەڭگەيدەگى مەملەكەتتەر بولدى.
زەرتتەۋ دەرەكتەرى جاڭالىقتارعا جازىلۋشىلار سانىنىڭ از دا بولسا وسكەنىن كورسەتتى. رەسپوندەنتتەردىڭ 17%-ى وتكەن جىلى 20 باي ەلگە تيەسىلى كەز كەلگەن ونلاين جاڭالىقتار ءۇشىن قارجى تولەگەنىن ايتقان. نورۆەگيا (40%) جانە شۆەتسيا (31%) سياقتى سولتۇستىك ەۋروپا ەلدەرى جاڭالىقتار ءۇشىن قارجى تولەيتىندەردىڭ ەڭ جوعارى ۇلەسىنە يە. بۇل ساناتتا جاپونيا (9%) جانە ۇلىبريتانيا (8%) ەڭ تومەنگى كورسەتكىشتەردى كورسەتتى. بىلتىرعىداي تسيفرلىق جازىلىمداردىڭ ەداۋىر بولىگى بىرنەشە بەدەلدى ۇلتتىق برەندتەرگە عانا تيەسىلى ەكەنىن انىقتالدى. «Reuters» ديجيتال جاڭالىقتار ەسەبى كورسەتكەندەي پودكاست ءتۇسىرۋ باسپاگەرلەر ءۇشىن جاس, ءبىلىمدى اۋديتوريانى تارتۋدىڭ قۇرالى. بىراق جالپى قوعامنىڭ ازشىلىق بولىگىنىڭ نازارىن اۋدارادى. ەڭ تانىمال پودكاستتاردىڭ كوپشىلىگى قازىر YouTube جانە TikTok سياقتى بەينە پلاتفورمالار ارقىلى تاراتىلادى.
ەسەپ جاھاندىق اقپارات اعىنىنىڭ بۇگىنگى احۋالىن تالداۋدا, تۇتىنۋشىلار نارىعىن تۇسىنۋدە قوسىمشا كومەكشى قۇرال بولا الادى. ەركەبۇلان قۋانباي,قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى