بالا كەزىنەن جانارىنىڭ كەمىستىگى بار ەدى, مەكتەپ بىتىرەتىن جىلى قاتارلاستارىمەن شەكىسىپ قالعاندا, باسىنان اۋىر سوققى ءتيىپ, جارىق دۇنيەنىڭ جىلت ەتكەن جارىعىنا مۇلدەم ءزارۋ بولىپ قالدى. بيىل ونىڭ تەمىر تورعا قامالعانىنا التىنشى جىلعا اياق باسىپ بارادى. جانارىنىڭ سەمىپ قالعانى ەمەس, كوڭىل كوزىندەگى كىرەۋكەنىڭ كەسىرىنەن ول وسىنداي جاعدايعا تاپ بولدى.
ەربول رۋحى مىقتى ازامات بولىپ ءوسىپ كەلە جاتتى. تاعدىردىڭ توسىن سىيىنا قاراماستان, ومىرگە دەگەن ىڭكارلىكتى جوعالتپادى, ءوز ورنىن تابۋعا ۇمتىلدى. 2010 جىلى ۇيلەندى. الماتى قالاسىنداعى مەديتسينالىق كوللەدجگە وقۋعا ءتۇسىپ, ماسساجيست ماماندىعىن مەڭگەرىپ الدى. ءوزى تۋىپ-وسكەن ساتباەۆ قالاسىنا ورالدى. قولىندا – قىزىل ديپلوم. ول جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ بىرىنە جۇمىسقا تۇرۋدى ارماندادى. اۋرۋحاناعا دا, ەمحاناعا باس سۇقتى, بىراق بوساعادان كەرى قايتتى. قالا باسشىلىعى دا قۇرعاق ۋادە, ادەمى سوزبەن تويدىردى.
ول مەملەكەتتىك مەديتسينا سالاسىندا جۇمىس ىستەۋگە نەگە سونشا ۇمتىلدى؟ ويتكەنى ەگەر وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن 5 جىل ىشىندە مەملەكەتتىك مەديتسينالىق مەكەمەدە جۇمىس ىستەمەسە, ديپلومى كۇيىپ كەتەتىن ەدى. بۇل باعىتىنان بەتى قايتىپ, تاۋى شاعىلعان ەربول جەكە كاسىبىن اشۋدى ۇيعاردى. سولاي ىستەدى دە. ءبىر پاتەردى جالعا الىپ, ماسساج كابينەتىن اشتى. جەكە باسپاناسى بولماعاندىقتان, پاتەر جالداپ تۇراتىن. مۇگەدەكتىگى ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن جاردەماقى ەكى بىردەي جالداۋ اقىسىن ازەر-ازەر جاۋىپ تۇردى. كەلىنشەگى ەكى بالاسىمەن ۇيدە وتىرۋعا ءماجبۇر. ەربولعا كومەكتەسە قوياتىنداي اتا-انالارىنىڭ دا قولى قىسقا ادامدار ەدى. اكەسى ءتىپتى مۇگەدەك بولاتىن.
ماسساج كابينەتىن اشقانمەن, تاجىريبەسى شامالى ءارى جانارى زاعيپ جانعا كەلۋشىلەر قاتارى دا كوپ بولا قويعان جوق. ەربول قارجى قىسپاعىن قاتتى سەزىندى. ءسويتىپ جۇرگەندە... ۋاتساپ جەلىسى ارقىلى بايلانىسقا شىققان تانىسى ءوزىنىڭ سيريادان حابارلاسىپ تۇرعانىن جەتكىزدى. بۇل ارينە, كەيبىر جىگىتتەردىڭ «جيھاد» دەپ شەت جۇرتقا كەتىپ جاتقاندارى تۋرالى ەمىس-ەمىس ەستيتىن.
«الەمدەگى بار مۇسىلماندار قازىر وسىندا جينالىپ جاتىر. ءدىن ءۇشىن كۇرەسۋ – مۇسىلمان مىندەتى. مۇندا كەلسەڭ, ەشتەڭەدەن تارشىلىق كورمەيسىڭ, بار جاعدايىڭ جاسالادى. ساعان ارنايى كابينەت اشىپ بەرەدى, جوعارى جالاقى تولەيدى, سوعىس وپەراتسيالارىنا قاتىسپايسىڭ, قاراپايىم حالىققا, جارالانعاندارعا مەديتسينالىق جاردەم كورسەتەسىڭ. بار بولعانى – سول, ەسەسىنە يسلام الدىنداعى مىندەتىڭدى دە وتەيسىڭ, ءوزىڭنىڭ جاعدايىڭدى دا جاقسارتىپ الاسىڭ». نەگىزگى اڭگىمە جەلىسى وسىنداي بولدى.
بۇل اۋەلگىدە «پالەن جەردە التىن بار, بارساڭ – باقىر دا جوق» دەگەندەي, سيريادان جەتەتىن ۇگىتكە ۇگىتىلىپ كەتە قويمادى. ال اناۋ بولسا بايلانىسقا شىعۋىن توقتاتپادى. «تامشى تاس جارادى, تاس جارماسا دا باس جارادى» دەمەي مە, سول ايتپاقشى, كۇندەردىڭ كۇنىندە ەربول كەلىنشەگى مەن بالا-شاعاسىن ەرتىپ, ىستانبۇلعا ۇشىپ كەتتى. اتا-اناسىنا دا, تۋعان-تۋىس, دوس-جاراندارىنا دا قايدا, نە ءۇشىن بارا جاتقاندارىن ايتقان جوق. ويتكەنى «تاپسىرما» سولاي بولاتىن. «الماتى ارقىلى ىستانبۇلعا جەت. سەنى سول جەردە جىگىتتەر كۇتىپ الادى دا, سيرياعا وزدەرى جەتكىزەدى» دەگەن ءسوز راس بولىپ شىقتى. اياق-قولدارىن جەرگە تيگىزبەي, سيريانىڭ شەكاراسىنان وتكىزدى.
مۇندا بۇلاردى قازاق جىگىتتەرى كۇتىپ الدى. مۇقيات تەكسەرىستەن وتكىزىلدى. سويتسە, ءاربىر ۇلتقا ءبولىپ-ءبولىپ تاستاعان ەكەن, قازاق بولساڭ قازاقتاردىڭ, وزبەك بولساڭ وزبەكتەردىڭ سەكتسيالارىنا بارادى ەكەنسىڭ.
شىنىندا دا, «شاقىرۋشىنىڭ» ايتقانى اقيقات ەكەن. بۇلاردى بىردەن ءۇش بولمەلى پاتەرگە ورنالاستىرىپ, ءبىر بولمەسىن بارلىق قۇرال-جابدىقتارىمەن ماسساج كابينەتى ەتىپ جاساپ بەردى. «كوكتەن سۇراعانى جەردەن تابىلدى» دەگەن وسى عوي, ەربول مۇندا كەلگەنىنە قاتتى قۋاندى. جۇمىسى دا سارىمايعا پىشاق سالعانداي ءجۇرىپ سالا بەردى. ەلدە جۇرگەندەگى قارجى قيىنشىلىعى كەلمەسكە كەتكەندەي كورىندى. اتا-اناسىمەن ۇيالى بايلانىس ارقىلى حابارلاسىپ تۇردى. بىراق قايدا جۇرگەنىن ايتپادى. ايتسا, باسى كەتەتىن ەدى. ءبىر قاراعاندا, ءوزىن شەتەلگە كەلىپ, جاقسى جۇمىسقا ورنالاسقانداي سەزىنىپ ءجۇردى. ءبارى كەرەمەتتەي كورىنگەن, جەر بەتىندەگى جۇماققا توپ ەتە قالعانداي كۇيگە تۇسكەن. جەرگىلىكتى قاراپايىم تۇرعىندارعا دا, جارالى جاندارعا دا ماسساج جاساپ, جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتتى. بىراق... كوپ ۇزاماي پەردەنىڭ ارعى جاعى اشىلا باستاعانداي بولدى. مىسالى, بۇلارعا الدەكىمدەردىڭ تاستاپ كەتكەن ءۇيى بەرىلەدى ەكەن, بۇعان جالاقى تولەيتىن اۋرۋحانا يگيل-گە تيەسىلى كورىنەدى. بۇلاردىڭ توبەسىنەن قارايتىندار ءۇشىن ولاردىڭ جۇمىس ىستەگەندەرىنەن گورى باسقالاردى سيرياعا كەلۋگە ۇگىتتەۋى ماڭىزدىراق ەكەنى دە بايقالدى.
ء«وزىڭ مۇگەدەك بولا تۇرا يسلام جولىندا كۇرەسىپ جۇرگەنىڭ – وزگەلەرگە ۇلگى بولسىن» دەگەن سوڭ, بەينەۇندەۋگە ءتۇستى. جازىپ, دايىنداپ اكەلگەن ءماتىن بويىنشا سويلەدى. بۇل بەينەۇندەۋدە يگيل جاقسى جاعىنان سيپاتتالدى.
2015 جىلى «ۆكونتاكتە» الەۋمەتتىك جەلىسىنەن اشىلعان پاراقشاسى بار ەدى, سول ارقىلى ۇگىت-ناسيحات جاساۋعا يتەرمەلەدى. ء«دىن ءۇشىن كۇرەستىڭ قاجەت ەكەنىن ءوزىڭ ءتۇسىندىڭ عوي, ەندى وزگەلەر دە ءتۇسىنسىن, سونى ءتۇسىندىر» دەگەن تالاپقا قارسى كەلە المادى. سونداعى بەينەتاسپالارداعى ۇندەۋلەر كەيىن ونىڭ ءىستى بولۋىنا نەگىزگى سەبەپ بولدى.
2017 جىلى جاعداي ۋشىقتى, يگيل-ءدىڭ تىنىسى تارىلا ءتۇستى. بۇرىنعى «بارلىق مۇسىلمان – تۋىسقان, باۋىر» دەگەننىڭ انشەيىن عانا الدارقاتۋ ەكەنى ايقىندالدى. ويتكەنى يگيل-ءدىڭ ءوزى ەكىگە جارىلدى. «بالاپان باسىنا, تۇرىمتاي تۇسىنا» دەگەندەي جاعداي قالىپتاستى. اتىس, جارىلىس كوبەيدى, تىنىشتىقتان بەرەكە كەتتى, باس ساۋعالاپ قاڭعىپ كەتكەن حالىقتا قيساپ بولمادى. ءبىر ءۇزىم نانعا, ءبىر جۇتىم سۋعا زار بولعان حالىق كەزەككە تالاساتىن بولدى. كىم ءولىپ جاتىر, كىم جوعالىپ جاتىر, ەشكىم ەشتەڭە ءبىلىپ بولمادى... سيريانىڭ ءبىر جەرىنەن كەلەسى جەرىنە قاراي جوڭكىلە قاشىپ, كوشكەن ەلمەن بىرگە ەربول دا ءجۇردى. قانشاما قالادا, اۋىلدا بولعانىن ءبىر قۇدايىم ءبىلسىن؟!
كۇشى باسىم تۇسكەن اقش-تىڭ مۇگەدەكتەردى, ايەلدەردى, بالالاردى بوساتۋ تۋرالى تالابىنا مويىنسۇنۋعا ءماجبۇر بولعان يگيل اتالعان ساناتقا جاتاتىن ازاماتتاردى امەريكالىقتارعا تاپسىردى. سولاردىڭ ءبىرى ەربول ابەنوۆ ەدى.
– ءبىر امەريكالىق ورىسشا سويلەيدى ەكەن. ول بىردە بىزگە «قازاقستان ءوزىنىڭ ادامدارىن ەلىنە اكەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپتى, بوستاندىققا شىعاسىڭدار, ەلدەرىڭە قايتاسىڭدار», دەدى. كوپ ۇزاماي ءبىز قاماۋدا جاتقان لاگەرگە ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى كەلدى, بارىمىزبەن سويلەستى. ولار: «ەلدە «جۋسان» وپەراتسياسىن باستادىق. مۇندا ەشكىمدى قالدىرمايمىز, كەزەڭ-كەزەڭمەن ءبارىڭدى دە ەلگە جەتكىزەمىز», دەدى. مۇنى ەستىگەندە بىزبەن بىرگە جاتقان باسقا ەلدەردىڭ ازاماتتارى, ولاردىڭ اراسىندا ورىس تا, وزبەك تە, كاۆكاز حالىقتارى دا بار ەدى, «قازاقستان قانداي مەيىربان مەملەكەت؟ سەندەردىڭ قاتەلىكتەرىڭدى كەشىرىپ جاتىر. سونداي ەلدى كەزىندە قالاي تاستاپ كەتكەنسىڭدەر؟» دەپ جىلاپ جىبەردى. ءبىز جۇرەگىمىز جارىلا قۋاندىق. مەن سول ساتتە تۋعان ەلدى, كىندىك قانىڭ تامعان جەردى بوتەن ەلگە, جات توپىراققا الماستىرۋدىڭ اقىماقتىق ەكەنىن ءتۇسىندىم. «ەلگە جەتسەم, مەيلى قانداي جازا بولسا دا, كوتەرۋگە پەيىلمىن» دەگەن ويعا كەلدىم, – دەيدى ەربول بىزبەن اڭگىمەسىندە.
ول ەلگە 2019 جىلعى 31 مامىردا ورالدى. سول كۇنى 8 جىلعا سوتتالدى. بۇرىن جازاسىن شىمكەنت, قاراباستاعى تۇزەۋ ورىندارىندا وتەگەن ول كەيىنگى ءبىر جارىم جىلدان بەرى جەزقازعان جانىنداعى مەكەمەدە وتەپ جاتىر. سول جولى ە.ابەنوۆپەن بىرگە ەلگە ورالعان ساتباەۆتىڭ تاعى 4 ازاماتى دا تارتىلعان جازانى وتەپ جاتىر.
– مەن وسىنداي جاعدايعا تاپ بولعاندا اكەم دۇنيەدەن ءوتىپ كەتتى, توپىراق سالا المادىم. ەندىگى بار ارمانىم – انامنىڭ قۇشاعىنا ورالۋ. ارينە, وتباسىم, تۋىسقاندار, ءالسىن-ءالسىن كەلىپ تۇرادى, كەزدەسەمىن. كەلىنشەگىم, التى بالام بار. كىشكەنتايىم ەكى جاستا. سولاردىڭ ءبارىن, ەڭ الدىمەن, انامنان باستاپ بوستاندىقتا, ەمىن-ەركىن قۇشقىم كەلەدى, اناما ەركەلەپ, بالالارىمدى ەركەلەتكىم كەلەدى. ءۇش رەت «مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ تۋرالى» ءوتىنىش جازىپ ەدىم, سوت كەرى قايتاردى. ءبارى – باياعى ەلگە ۇگىت جاساعان ۇندەۋدىڭ سالدارى. بەكەر ىستەگەنىمدى تۇسىنەمىن, وكىنەمىن. ءدىندى ءداستۇردى تارك ەتپەي, دۇرىس ۇستانۋ كەرەك. ءدىن مەن ءداستۇردىڭ اراسىنان قايشىلىق ىزدەپ كەرەگى جوق. مەن 2009 جىلدان باستاپ ناماز وقىدىم. مەشىتتەن ساباق الدىم. ءابۋ حانيفا مازحابىن ۇستاندىم. ال سيرياعا بارعاندا امالسىزدان باسقا مازحابتى ۇستانۋعا تۋرا كەلدى. ءدىن ەموتسياعا بەرىلگەندى كوتەرە المايدى, – دەگەن ەربول ءدىن تاقىرىبىنا قىزىعۋشىلىق تۋىنداعان كەزدە مەشىتتەگى يمامداردى, تەولوگتاردى تىڭداۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى.
ءبىزدىڭ ەربولمەن كەزدەسۋىمىزگە دانەكەر بولعان ساتباەۆ قالاسىنىڭ ىشكى ساياسات ءبولىمى مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ساتباەۆ قالاسىنىڭ ءدىن ماسەلەلەرى بويىنشا اقپارات جانە كەڭەس بەرۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى مانات ايتباەۆ وكىنىشكە قاراي, ءالى دە بولسا اداسۋ قۇرباندارىنا اينالىپ جۇرگەن جاستاردىڭ از ەمەستىگىن ايتادى.
– ءتىپتى جات جەرگە بارىپ, وتتىڭ ىشىنەن ورالعانداردىڭ اراسىندا دا ساناسىن جايلاپ العان ۋدان ارىلعىسى كەلمەيتىندەر از ەمەس. ولاردىڭ ءاۋ باستا العان ءدىني بىلىمدەرى تەرىس اعىمنىڭ تۇسىنىكتەرىن بويلارىنا ابدەن ءسىڭىرىپ تاستاعان ءتارىزدى. بىراق تەولوگتەر, ءدىن وكىلدەرى ولارمەن دە جۇمىستى جالعاستىرىپ جاتىر, – دەيدى ول.
«جۋسان» وپەراتسياسى ارقىلى ەلگە ورالعان ەربول ابەنوۆ – جاقسىلىقتى جات جەردەن ىزدەپ اداسقان ازاماتتاردىڭ ءبىرى. ول قاتەلەسكەنىن الدەقاشان تۇسىنگەن. بىراق بوستاندىققا شىعا الماي وتىر. سيرياعا سوعىس ءۇشىن بارماسا دا, قولىنا قارۋ ۇستاپ, كىسى قانىن موينىنا جۇكتەمەسە دە, تەرروريستىك ارەكەتتەرگە تىكەلەي قاتىسپاسا دا, كەزىندە كوپشىلىكتى جيھادقا شاقىرعانى مەرزىمىنەن بوسانىپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرمەي تۇر.
– جازانىڭ كوبى كەتىپ ازى, ياعني 2 جىل 9 ايى قالدى. قولمەن ىستەگەندى مويىنمەن كوتەرەمىن, قايتەيىن... – دەگەن ەربولدىڭ سوزىنەن ءبىر كۇن بولسا دا بوستاندىقتىڭ ءدامىن ەرتەرەك تاتقىسى كەلەتىنى اڭعارىلدى. بۇل ەندى زاڭ تالاپتارىنا بايلانىستى شەشىمىن تابۋعا ءتيىس. «كەزىندە كوڭىل كوزىندەگى كىرەۋكەنىڭ كەسىرىنەن تاپ بولعان تاسىر تاعدىردىڭ تاۋقىمەتى قاشان كەيىن قالار ەكەن؟» ەربولدىڭ ءاربىر كۇنى وسىنداي ارمانعا تولى ويمەن ءوتىپ جاتىر...
ۇلىتاۋ وبلىسى