«حات قورجىن»

تۇركىستان وبلىسىنا ساپارمەن كەلگەن مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ارىستانباب كەسەنەسى ماڭىنداعى «وتىرار» ورتالىعى مەن مۋزەيىن كوپشىلىككە ارنالعان نىسانعا اينالدىرۋ قاجەتتىگىن دە ايتقان بولاتىن. ءيا, ەل تاريحىن بىلۋدەگى باستى ماقسات – وتكەننەن تاعىلىم الۋ. وسى ورايدا ەلىمىزدەگى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردى ءبىلۋ – تاريح الدىنداعى مىندەتىمىز. ويتكەنى بۇگىنگى كەمەلدىكتىڭ وتكەن كۇندەر جورگەگىندە ءوسىپ-جەتىلەتىنى, تاريحتاعى كەز كەلگەن مادەني ورلەۋدىڭ وتكەنمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.

وتىرار ءوڭىرى مادەني ەسكەرتكىشتەرگە وتە باي. مۇنداعى كونە مۇرالار 200-دەن اسادى. ەسكەرتكىشتەر ارحەولوگيالىق, ساۋلەتتىك, ەتنوگرافيالىق بولىپ بولىنەدى. بۇل جىلجىمايتىن تاريحي-مادەني قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ وتىرار مەملەكەتتىك ارحەولوگيالىق مۋزەي-قورىعى مەملەكەتتىك مەكەمەسىنە جۇكتەلگەن. قورىق-مۋزەيدە ەسكەرتكىشتەردىڭ كەزدەيسوق نە قاساقانا بۇزىلۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن 13 اۋىلدىق وكرۋگكە قورىقشىلار بولىنگەن. ولاردىڭ نەگىزگى مىندەتى وزدەرىنە بەكىتىپ بەرىلگەن اۋماقتاعى تاريحي-مادەني مۇرالاردىڭ ساقتالۋىن قاداعالاۋ, وكرۋگ باسشىلىعىمەن جانە جەر ينسپەكتورلارىمەن ۇنەمى تىعىز بايلانىستا بولۋ. سونىمەن قاتار ەسكەرتكىشتەرگە جاقىن ورنالاسقان شارۋاشىلىق يەلەرىنە تاريحي-مادەني مۇرالاردىڭ ب ۇلىنبەۋى جونىندە تۇسىنىك جۇمىستارىن تۇراقتى جۇرگىزىپ وتىرۋ.

ۇستازدار مەكتەپتەردە وتەتىن تاربيە ساباقتارىندا ەسكەرتكىشتەر ەلدىڭ, ءبۇتىن ءبىر حالىقتىڭ باعا جەتپەس اسىل قازىناسى ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ, ناسيحاتتاپ وتىرسا, جاس ۇرپاق تا ءوز ەلىنىڭ مادەنيەتىنە, وتكەن تاريحىنا جاناشىرلىقپەن قارايتىن ۇلتجاندى ازاماتتار بولىپ وسەر ەدى. ال قازىرگى كەزدە ءتۋريزمنىڭ وتە قارقىندى دامۋىنا بايلانىستى كەز كەلگەن تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەر ارقىلى ءبىز ەلىمىزدى بۇكىل دۇنيە جۇزىنە تانىتۋعا مۇمكىندىك الامىز.

ازات تۇرلىبەكقىزى,

«وتىرار» مەملەكەتتىك ارحەولوگيالىق مۋزەي-قورىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى

تۇركىستان وبلىسى,

وتىرار اۋدانى

مەملەكەتتىك ءتىل – رۋحاني نەگىزىمىز

مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلۋگە, قاستەرلەۋگە دەگەن تالاپ كۇن ساناپ جوعارىلىپ كەلەدى. سوت سۋديالارى مەن قىزمەتكەرلەرى تىلدەردى دامىتۋ باس­قارماسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى جۇيەلى تۇردە وقىپ-ۇيرەنىپ, ونى ءارى قا­رايعى قىزمەتتەرىندە كەڭىنەن قولدانۋدىڭ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جا­تىر. ويتكەنى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر انا تىلىندە سويلەپ, انا تى­لىندە ساۋاتتى جازا بىلۋدە وزگە ۇلت وكىلدەرىنە ۇلگى-ونەگە كورسەتۋگە ءتيىس.

اتا زاڭىمىز مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە كەپىلدىك بەرەدى. «تىلدەر تۋرالى» زاڭنىڭ 4-بابىندا: «مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىڭ بۇكىل اۋماعىندا قوعامدىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سالاسىندا قولدانىلاتىن مەملەكەتتىك باسقارۋ, زاڭ شىعارۋ, سوت ءىسىن جۇرگىزۋ جانە ءىس قاعازدارىن جۇرگىزۋ ءتىلى» دەپ اتاپ كورسەتىلگەن. ال سوتتاردىڭ ءىس جۇرگىزۋدى مەملەكەتتىك تىلگە كوشىرۋىنە جوعارىدا اتالعان زاڭ تالاپتارىن ورىنداۋعا باعىتتالعان جۇمىستار ءوز سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر.

جوعارعى سوت شەشىمىمەن اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتاردا قۇجاتتاردىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى ۇلەسىن 100 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپارلانعانى دا كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. وسىعان بايلانىستى باتىس قازاقستان وبلىسى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جوسپارىنا سايكەس ماقساتتى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ماسەلەن, قازىرگى كەزدە سوتتىڭ شىعىس قۇجاتتارى, ىلەسپە حاتتار, ىشكى قىزمەت قۇجاتتارى, بارلىق جۇمىس جوس­پارلارى, ۇيىمداستىرىلاتىن ءىس-شارالار مەملەكەتتىك تىلگە كوشىرىلگەن.

قورىتا ايتقاندا, قازاق ءتىلى – ءبىزدىڭ رۋحاني نەگىزىمىز. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ونىڭ قولدانىلۋ اياسىن بارلىق سالادا بارىنشا كەڭەيتۋگە كۇش سالىپ قانا قويماي, وسى جولدا ايانباي تەر توگۋ. مىنە, سوندا عانا الدىمىزعا قويعان ماقسات ۇدەسىنەن شىعا الامىز.

جاندوس ەسەنوۆ,

باتىس قازاقستان وبلىسى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتى اكىمشىسىنىڭ باسشىسى

ورال