«اسپاندا اي بولماسا اداسادى» دەگەن سياقتى حالىق اندەرى جەتەرلىك قازاقتا. باسقا ەلدەردە دە از بولماۋعا ءتيىس. ال مۋزىكالىق شىعارمالار تولىپ جاتىر الەمدە. ءبىز ءبارىن شەگەرە تۇرىپ, ادام ومىرىنە ايدىڭ قاتىسىن ايتقىمىز كەلەدى. عىلىم جىلىكتەپ بەرگەن عاجايىپتاردىڭ بارلىعى ءداستۇرلى قازاق ومىرىندەگى نانىمدار مەن تىيىمداردان الشاق ەمەستىگى كوپ جايدان حابار بەرەدى.
«ايعا تەلمىرىپ كوپ قاراما» دەيتىن ۇلكەندەر. سويتە تۇرا, وزدەرى ايدىڭ تۋىسىنا قاراپ الداعى كۇن رايىن بولجايتىن. «ايدىڭ تۋىسى جاقسى, وسى اي جايلى بولادى» دەيتىن. بۇل – تىكەسىنەن تۋعاندا ايتاتىنى. ال «قاۋىن تىلىك قۇبىلىس» اۋەدە شالقاسىنان جاتسا, «اپىراي, وزىنە جايلى, جۇرتقا جايسىز تۋىپتى!» دەپ قوياتىن. اقىرى ايتقاندارى تۋرا كەلەتىن. وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىندە تۋعان ءبىر اپكەم كەزىندە اي تولعاندا باسى اۋىرىپ, دەل-سال كۇي كەشىپ ءبىراز جۇرەرىن ءجيى ەسىنە الاتىن. «تۋرا ءبىزدىڭ جاتىن بولمەنىڭ تەرەزەسىنەن ءتۇسىپ تۇرىپ الادى. ۇنەمى پەردە تۇتىپ قويامىن. ال تۇتپاي, ۇمىت قالدىرسام, ەرتەسىنە كۇنى بويى بەرەكەم قاشادى» دەپ ءبىر تىلسىمى بارىن ايتار ەدى. تۋعان اي جوعالىپ, جاڭاسى تۋار الدىنداعى ەكى-ءۇش كۇن ارالىقتى قازاق ءولىارا دەپ اتايدى. ياعني ءولى ۋاقىت, ءومىر جوق دەگەنگە سايادى. اقىن مارالتاي رايىمبەك ۇلى:
ء«تۇپسىز دۇنيە, ءتۇبىڭ تولسا مەن ەرتەڭ,
كەلمەس جاققا جان ساۋلەسىن جونەلتەم.
اي تولعاندا كۇرسىنىپ قاپ كوكىرەك,
سۇرىنگەندە كۇرەڭ ءتۇستى كولەڭكەم.
مەن — ءتىرى جان, ول ءتىرى جان — ءتانى گۇل,
تابىسىپ ەك, ءساتسىز بولدى ءبارىبىر.
ءوز باسىمداي كورۋشى ەم عوي مەن ونى,
كوز جاسىمداي تامىپ كەتكەن سارى نۇر.
اي تولعاندا باسىم بايلاپ پالەگە,
جان اۋىرىپ, جالعىز قالدىم جانە دە...»
دەيدى. تىلسىم مەن جۇمباققا تولى ولەڭ وتكەندە مىنا دەرەكتى ەسكە ءتۇسىردى. «پىشاق پەن بالتانى قايراپ, اي ساۋلەسى تۇسەتىن تەرەزەنىڭ الدىنا اشىق تاستادىم. ەندى ءبىر قايرالعان پىشاق پەن بالتانى سولاي ورنالاستىردىم دا, بەتىن شۇبەرەكپەن جاۋىپ قويدىم. تاڭەرتەڭ قاراسام, اشىق تۇرعان پىشاق پەن بالتانىڭ ءجۇزىن اي جەپ قويىپتى. ورامالمەن جاپقاندارىم سول وتكىر كۇيى امان قالىپتى. «مىنە, ايعا تەلمىرمە, ۇيىقتاعاندا ساۋلەسى بەتىڭە تۇسپەسىن» دەگەن تىيىمداردىڭ ءمانى وسىندا» دەپتى ب.ەشماعامبەتوۆ.
سەباستيان باح اۋەندەرىن ايعا قاراپ شىعارادى ەكەن. ول وعان مۋزىكا بەردى, بىراق قۇلاعى مەن جانارىن الدى. ساڭىراۋ جانە سوقىر بولىپ ءولىپتى. بەتحوۆەن «اي سوناتاسىن» ايعا قاراپ جازىپ, اياعىندا ساڭىراۋعا اينالدى. ال قازاق اقىنى تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلى «قازداردىڭ قاڭقىلىنان قايماق جالاپ, تۇندە ءسال اي ساۋلەسىن تىڭداپ الام» دەپ تەگىن ايتا ما؟ ەسكى ءسوزدى ءبىلىپ وسكەن قازاق بالاسى وعان ۇزاق تەلمىرمەيدى. ايتپەگەندە, قۇداي بىلەدى...
«مەن سەزبەگەن ىشىندە ءبىر كۇنا قاپ,
مازاڭدى السا پاك ماحاببات كىنالاپ,
باسىمداعى ايعا تيگىز ەرنىڭدى,
كوكتەگى ايعا ءمىناجات قىپ, ءمىناجات»
دەگەندە اقىن مارالتاي «باسىمداعى اي» دەپ سونىمەن ەسەپتەلەتىن ءوز ءومىرى مەن كوكتەگى ايدىڭ تىكەلەي بايلانىسىن مەڭزەگەنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس. قازاق باتىرلارىنىڭ دۋلىعاسىندا اي بەلگىسى بار. قىزدارىنىڭ قۇلاعىنداعى سىرعاسىندا. ولەڭ ء«تۇپتىڭ-ءتۇبى ءبىز جولىعار نۇكتەمىز – كوكتەگى اي مەن جەردەگى ايدىڭ كىندىگى» بوپ اياقتالادى.