WPC Energy كونگرەسى – ىقپالدى ىنتىماقتاستىق ناتيجەسى

– ەلىمىزدىڭ 2028 جىلى WPC Energy كونگرەسىن وتكىزۋ مۇمكىندىگىنە يە بولۋى ءسوز­سىز, ۇلكەن جەتىستىك. ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, استانادا مۇناي-گاز سالاسىنا قاتىستى ءدال وسىن­داي اۋقىمداعى ءىس-شارا تۇڭ­عىش رەت وتكەلى تۇر. عاسىرعا جۋىق تاريحى بار كونگرەستىڭ ەلىمىزدە وتۋىنەن نەندەي ناتي­جە كۇتەمىز؟

– ءيا, العاش رەت قازاق جەرىن­دە وتكەلى تۇرعان كونگرەستىڭ ءمان-ماڭىزى ەرەكشە. بۇل ۇيىم­داس­تىرۋ كوميتەتىنە وسى ءىس-شارا­نى لايىقتى وتكىزۋ جانە قازاق­ستاننىڭ ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيالار ءۇشىن سەنىمدى سەرىكتەس ءارى جاھاندىق ەنەرگەتيكا سالاسى بويىنشا ەڭ ماڭىزدى شەشىمدەر تال­قى­لانىپ, قابىلداناتىن الاڭ بولا الاتىندىعىن الەم­گە كورسەتۋ ءۇشىن ايرىقشا جاۋاپ­كەرشىلىكتى جۇكتەيدى.

كونگرەسس ساياسي, ينۆەستي­تسيا­لىق جانە يميدجدىك تار­تىم­دىلىقتى ارتتىرىپ, ەلىمىزدىڭ الەم­دىك ارەناداعى ورنىن نىعاي­تىپ, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن, ىسكەرلىك ءتۋريزمدى, استانا مەن باسقا دا وڭىرلەردىڭ ينفرا­قۇ­رىلىمىن دامىتۋعا مۋلتي­پلي­كاتيۆتى اسەر ەتەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل جاڭا جوبالاردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ, ۇلتتىق ەكونوميكاعا ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

كونگرەستى قارجىلاندىرۋ حالىقارالىق دەمەۋشىلىك قارا­جاتتى تارتۋ, دەلەگات ورىندارى مەن كورمە الاڭدارىن وتكىزۋ ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلاتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. ءىس-شارادان تۇسەتىن بارلىق ىقتي­مال پايدا قايىرىمدىلىق ماق­ساتتارعا, سونىڭ ىشىندە اتى­راۋدا مۇناي مۇراجايىن قۇرۋ بويىنشا الەۋمەتتىك جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا نەمەسە سالاداعى تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ەل ستۋدەنتتەرى ءۇشىن ارنايى ءبىلىم گرانتتارىن قۇرۋعا باعىتتالادى.

دۇنيەجۇزىلىك مۇناي كون­گرە­سىنىڭ فورماتى اۋقىمدى ىسكەرلىك باعدارلامانى قامتيدى جانە جاھاندىق سالالىق ەليتاسىنا ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك, ESG ينۆەستيتسيالارىن جۇمىلدىرۋ, تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ جونىندەگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستامالارى مەن ەلىمىزدىڭ ۇستانىمىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

– بۇرىن دۇنيەجۇزىلىك مۇناي كونگرەسى ۇلىبريتانيا, اقش, قىتاي, يسپانيا, قاتار, كانادا سىندى تاعى بىرقاتار دامىعان ەلدە وتكەنى بەلگىلى. ءار ەلدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى, مۇددەسىنە قاراي جوسپارى بولاتىنى دا انىق. ەلىمىز قانداي جوسپار ۇسىنىپ وتىر؟

– قازاقستان كونگرەسس اياسىندا 2050 جىلعا دەيىنگى بولاشاق تۇراقتى ەنەرگەتيكا ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋعا, 2060 جىل­عا قاراي ەلىمىزدە كومىرتەگى بەي­تا­راپتىعىنا قول جەتكىزۋ ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان جاھان­دىق فورۋمداردى وتكىزۋدى جوس­­پارلاپ وتىر. جاھاندىق گاز يندۋسترياسىنداعى وزەكتى ماسە­لە­لەرگە, جاڭارتىلاتىن جانە بالامالى ەنەرگيا كەلەشەگىنە, سونداي-اق قازبا وتىندارى مەن بەيبىت اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. ءبىز ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ وڭىرلىك اسپەكتىلەرىن تالقىلاۋدى دا جوس­پارلاپ وتىرمىز.

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا اككرەديتتەلگەن دۇنيەجۇزىلىك مۇناي كونگرەسىنىڭ عاسىرعا جۋىق تاريحى مۇناي-گاز ونەركاسىبىندەگى نەگىزگى ماسەلەلەردى تالقىلاۋدىڭ وزەكتىلىگىن دالەلدەيدى.

دمك مۇشەلەرى دۇنيە­جۇزىلىك ەنەرگيا ءوندىرۋ مەن تۇتىنۋدىڭ 96%-دان استامىن قۇرايتىن الەمنىڭ 60-قا­ جۋىق ەلى بولعاندىقتان, دمك اياسىنداعى ديالوگ ۇستا­نىم­داردى شوعىرلاندىرۋعا جانە كومىرسۋتەك شيكىزاتى مەن ءارتۇرلى ەنەرگيا كوزىن ءوندىرۋ, وڭدەۋ, ساقتاۋ, وتكىزۋ, سونىمەن قاتار تۇتىنۋعا قاتىسى بار بارلىق ەل ءۇشىن پراكتيكالىق شەشىمدەردى پىسىقتاۋعا ىقپال ەتەدى.

– قازاقستاننىڭ كانديداتۋراسىن قاراستىرۋ كەزىندە WPC Energy كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى سالانىڭ جوعارى دامۋ دەڭ­گەيىن, ونىڭ الەمدىك يندۋس­تريا ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن, ەلىمىزدىڭ بەلسەندىلىگى مەن بەدەلىن اتاپ وتكەن ەكەن. داۋىس بەرۋ قورىتىندىسى بو­يىنشا كەڭەستىڭ بارلىق قاتىسۋشىسى استانانىڭ ءوتىنى­مىن ءبىراۋىزدان قولداپتى. ءدال مۇنداي سەنىمگە قۇرىلعان سەرىكتەستىك قاي كەزدەن باستالىپ ەدى؟

– دۇرىس ايتاسىز, بۇل – ۇلكەن سەنىم ءارى زور جاۋاپكەرشىلىك. قازاقستان مەن WPC Energy ىنتىماقتاستىعىنىڭ تاريحى تۋرالى ايتاتىن بولساق, 1997 جىلى ەلىمىزدىڭ مۇناي جانە گاز ونەركاسىبى مينيس­ترلىگى دمك-عا قوسىلۋ جانە بەي­جىڭدە وتكەن XV دۇنيەجۇزىلىك مۇناي كونگرە­سىنە قاتىسۋ تۋرالى باستاماسىن كوتەردى. الايدا ءتۇرلى جاعدايعا باي­لانىستى بۇل ۇيىمنىڭ قۇرا­مىن­داعى قىزمەتىمىز ۇزاققا سوزىلمادى. بىراق كەيىنىرەك, 2008 جىلى 2 ماۋسىمدا ماد­ريد­تە وتكەن دۇنيە­­جۇزىلىك مۇناي كونگرەسىندە Kazenergy قا­ۋىم­داستىعى­نىڭ باستاماسىمەن قازاقستان دمك مۇشەلىگىن جا­ڭارتتى, سودان كەيىن ءبىز دمك بەل­سەندى قاتىسۋشىلارىنىڭ ءبىرى بو­لۋعا دايىن ەكەنىمىزدى مالىم­دە­دىك.

وسى ۋاقىت ىشىندە ەلىمىزدىڭ ساراپشىلارى دۇنيەجۇزىلىك مۇناي كەڭەسىنىڭ ءىرى ءىس-شارالارى مەن وتىرىستارىنا جۇيەلى تۇر­دە قاتىسىپ وتىردى, بۇل ولارعا دۇنيەجۇزىلىك ەنەرگەتيكا­لىق كۇن ءتارتىبىن «قاداعالاپ وتىرۋعا», مۇناي-گاز, ەنەرگەتيكا سالالارىن دامىتۋدىڭ قازىرگى جاعدايى مەن پەرسپەكتيۆالارىن وبەكتيۆتى ءارى تولىق باعالاۋعا مۇمكىندىك بەردى.

دمك قازاقستان ۇلتتىق كو­مي­تەتى جۇمىسىنىڭ العاشقى كۇن­­دەرىنەن باستاپ ۇيىمعا قاتى­سۋ­شىلاردىڭ وڭ باعاسىن العان بىرقاتار ماڭىزدى ءىس-شاراعا باس­تا­ماشى بولدى.

مىسالى, 2012 جىلى قا­زاق­­­­ستاننىڭ ەلورداسىندا Kazenergy VII ەۋرازيالىق فو­رۋ­­مى اياسىندا دمك, سونداي-اق دمك اتقارۋشى جانە باعدار­لا­مالىق كوميتەتتەرىنىڭ وتىرىس­تارى ءوتتى. دمك بارلىق ۇلتتىق كوميتەتتەرىمەن ارىپ­تەس­تىك قاتىناستار ورناتتىق, بىر­لەسكەن جوبالار جاساپ, ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتتىق.

دمك-مەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋدىڭ ەستە قالارلىق ءساتى ەكسپو-2017 حالىقارالىق ما­مان­­داندىرىلعان كورمەسى اياسىندا 2017 جىلعى 5 قىركۇيەكتە دۇنيەجۇزىلىك مۇناي كەڭەسى كۇنىن وتكىزىلۋى ەدى, وعان دمك پرەزيدەنتى تور فاەرەن قاتىسقان بولاتىن. بۇل ساپار كوپتەگەن ىسكەرلىك كەزدەسۋ مەن قىزىقتى مادەني باعدارلاماعا تولى بولدى. بۇل دمك EXPO ءىس-شارالارىنا العاش رەت قاتىسقانىن جانە بۇل ۇيىم تاريحىنداعى شىن مانىندە ماڭىزدى ءسات بولعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى.

2018 جىلى ەلوردادا دمك وتىرىسىن وتكىزۋگە تاعى دا مۇمكىندىك الدىق. ونىڭ جۇمىسىنا دمك-عا مۇشە ەلدەردىڭ ۇلتتىق كومي­تەتتەرى – وپەك-كە مۇشە ەلدەر­دى قوسا العاندا, 30 ەلدىڭ ءىرى حالىق­ارالىق سالالىق كورپوراتسيالارى مەن ۇكىمەتتىك ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. سول كەزدە ءبىز دمك تاجىريبەسىنە ارنايى ينۆەستيتسيالىق سەسسيالاردى ۇيىمداستىرۋدى العاش رەت ەنگىزدىك. قازاقستاننىڭ يدەيا­سى دمك-داعى ارىپتەستەرىمىزگە ۇنادى, ەندى ولار دمك-نىڭ كەزەكتى ءىس-شارالارىن وتكىزۋ كەزىندە باستامامىزعا قولداۋ كورسەتۋگە تىرىسادى.

– حالىقارالىق بايلانىستا كىمنىڭ دەسى باسىم, بەدەلى بيىك, سونىڭ ءسوزى ءوتىمدى بولاتىنى انىق. بۇل تاراپتان العاندا قانشالىقتى ايتقانىمىز ءجۇرىپ, ۇسىنعانىمىز ءوتىپ تۇر؟ ەلىمىز تاعى قانداي جوبالارعا باستاماشى بولدى؟

– جالپى, قازاقستان كومي­تەتى – ەڭ بەلسەندى ۇلتتىق حاتشى­لىقتاردىڭ ءبىرى. پاندەميا كەزىندە دە ءبىز تسيفرلىق فورمات ارقىلى قارقىندى ديالوگتى جۇرگىزە الدىق, ۇستانىمداردى ناقتىلاپ, بىرلەسكەن شەشىمدەر تابۋعا ەرىك-جىگەرىمىزدى كور­سەتە الدىق. جاھاندىق دمك حاتشىلىعى ءبىزدىڭ تاعى ەكى باس­تامامىزدى قولداعانىن اتاپ وتكەن ءجون.

ءبىرىنشىسى, دمك الاڭدا­رىن­­داعى تالقىلاۋلاردى باقى­­­لايتىن جانە ولاردىڭ اقپا­رات­­­تىق الاڭدارىندا دمك مۇشە­­لەرىنىڭ ۇستانىمدارىن كور­سە­تەتىن باق پۋلىن قۇرۋعا قاتىستى. 2022 جىلى الماتى جاس­تار فورۋمى كەزىندە ءبىز دمك باسشىلىعىنىڭ حالىقارالىق باق جۋرناليستەرىمەن ءبىرىنشى بىرلەسكەن كەزدەسۋىن وتكىزدىك, ولار دمك بارلىق ءىس-شاراسىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدى.

ءبىزدىڭ ەكىنشى ماڭىزدى باس­تامامىز WPC Energy دەمەۋ­شى­لىگىمەن پوليتەحنيكالىق ۋني­ۆەر­سيتەتتەردىڭ دۇنيەجۇزىلىك جەلىسىن قۇرۋعا قاتىستى. بۇل باس­تاما الماتى جاستار فورۋ­مى­نىڭ ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى بولدى جانە دمك قولداۋىمەن الەمنىڭ جوعارى تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىن ءبىر ەنەرگەتيكالىق حابقا بىرىكتىرۋدى كوزدەيدى. باستامانىڭ ماڭىزدى الەۋەتى مەن كەلەشەگى دمك باس­شىلىعى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. قازاق­ستاننان بۇل باستامانى جۇزەگە اسىرۋعا ەلىمىزدەگى جەتەك­شى تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ ءبىرى – قازاق-بريتان تەح­ني­كالىق ۋنيۆەرسيتەتى قاتىسىپ جاتىر.

جىلدار بويعى قاجىرلى دا تاباندى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا بۇگىندە ەل ەكونوميكاسىنىڭ مۇناي, گاز جانە ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى جەتىستىكتەرى تۋرالى باتىل ءارى ماقتانىشپەن ايتا الامىز. قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ەنەرگەتيكالىق نارىقتا جەتەكشى ەل رەتىندە ءوزىنىڭ مارتەبەسىن قامتاماسىز ەتتى جانە قازىردىڭ وزىندە الەمدىك ونەركاسىپ كوش­باسشىلارىمەن تەڭ دارەجەدە ديالوگ جۇرگىزىلىپ جاتىر.

ءبىزدىڭ ەلىمىز ءتيىمدى ينۆەستيتسيالاردى تارتا الدى, مۇناي-گاز نارىعىنا قاتىسۋشىلاردىڭ – مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك, وتاندىق, شەتەلدىك, ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالار مەن شاعىن بيز­نەستىڭ مۇددەلەرىن تەڭەستىرە الدى. بۇگىندە يننوۆاتسيالىق دامۋ, جەرگىلىكتى قامتۋدى كۇ­شەيتۋ, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى, قورشاعان ورتانى ءتيىمدى قورعاۋ, ىرگەلى عىلى­مي زەرتتەۋلەر مەن وندىرىس­تىك ينفرا­­قۇرىلىمدى سينتەز­دەۋدى ەلىمىزدەگى باسىم باعىتتار رەتىندە اتاپ ءوتۋ كەرەك.

– وسى ۋاقىتقا دەيىن استا­نا­عا الىس-جاقىن شەتەلدەردەن قان­شاما مەيمان ات ءىزىن سالىپ, ۇلكەندى-كىشىلى تالاي ءماجىلىس ءوتتى. مىنە, ەندى كونگرەسس وتكەلى وتىر. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مۇن­داي ءىس-شارالاردىڭ سايا­سي, ەكو­نو­مي­كالىق ناقتى تيىم­دىلىگى نەدە؟

– بىرقاتار جاھاندىق يميدج­دىك ءىس-شارانى ءساتتى وتكىزۋ (اوسشك سامميتتەرى, شىۇ سام­ميتتەرى, ەقىۇ ءسامميتى, يىۇ ءسامميتى, ازيا ويىندارى-2011, استانا ەكونوميكالىق فورۋمى, «استانا» حالىقارالىق فورۋمى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى, Kazenergy تۇراقتى فورۋمدارى, قازاقستان ەنەرگەتيكالىق اپتالىعى, دمك-2017 جاستار فورۋمى, ەكسپو-2017) ەلىمىزدىڭ الەمدىك ورتالىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندەگى ۇستانىمىن نىعايتۋعا ىقپال ەتتى. ەگەر بۇرىن قازاق­ستان وڭىرلىك ويىنشى رەتىندە قاراس­تىرىلسا, قازىرگى ۋاقىتتا الەمدىك قاۋىمداستىق ەلىمىزدى دۇنيە­جۇزىلىك ءتارتىپتىڭ شەشىمدەرىنە اسەر ەتەتىن جاھاندىق ىقپالدى ويىنشى رەتىندە قاراستىرادى.

كونگرەستى استانادا وتكىزۋ مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق بەدە­لىن نىعايتۋعا, ەلىمىزدىڭ الەمدىك قاۋىم­داستىققا ىقپالداستىعىن كۇشەي­تۋگە جول اشادى, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ باسقا مەملەكەتتەرمەن ينۆەستيتسيالىق ىنتىماق­تاستىعىنا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى.

دمك قىزمەت ەتۋ جىلدارىندا جا­ھاندىق دەڭگەيدە 31 ماڭىزدى فو­رۋم (24 دۇنيەجۇزىلىك مۇناي كون­­گرەسى جانە 7 جاستار فورۋمى), الەمنىڭ ءارتۇرلى ەلىن­دە جۇز­­دەگەن ءتۇرلى سەمينار مەن ما­مانداندىرىلعان ءىس-شارا ۇيىم­­داستىردى. سوڭعى ون­جىل­دىقتا دمك ءوز دامۋىنىڭ ءاربىر كەزەڭىندە مۇناي-گاز سالاسىندا بولىپ جاتقان ۇدەرىستەرگە اسەر ەتكەن ەكونوميكالىق, ساياسي, الەۋ­مەت­تىك, تابيعي فاكتورلاردى تالداپ, كورسەتتى.

ءوز كەزەگىندە, دمك قىزمەتى الەمدەگى جاعدايعا, سالاداعى عى­لىمي-تەحنيكالىق پروگرەستىڭ دامۋىنا, ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمداردىڭ جەتىستىكتەرىنە, ۇلتتىق ەكونوميكالاردىڭ جاع­دايىنا اسەر ەتتى, عىلىمي-تەح­­­نيكالىق جاڭالىقتاردىڭ كەڭى­نەن تارالۋىنا جانە حالىق­ارالىق ىنتىماقتاستىقتى جەتىل­دىرۋگە ىقپال جاسادى.

قازاق­ستان كومىرتەگى بەيتا­راپ­تىعى, كليماتتىق ماقساتتار, جاڭار­تىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ, كومىر زاۋىتتارىن گازعا كوشىرۋ, گاز كەن ورىندارى مەن گازدى وڭدەۋ, مۇناي-حيميا, سۋتەگى ەنەرگەتيكاسى بويىنشا بيىك ماقساتتار قويىپ وتىر.

حالىقارالىق سالا قاتىسۋ­شى­­­لارىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىك­تىرۋ ارقىلى بۇل جوسپارلاردى شىنايى ءارى قولجەتىم­دى ەتە الامىز. WPC Energy كونگرەسى قازاقستان ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ءۇشىن شەتەلدىك ساراپشىلار­دىڭ تاجى­­ريبەسىمەن جانە ۇزدىك ­زا­ما­­ناۋي تەحنولوگيالارمەن ۇلت­­­­تىق سالالىق قاۋىمداستىق­تىڭ­­ سي­نەر­گياسىنىڭ ءتيىمدى قۇ­رال­­­­­دا­رى­­نىڭ بىرىنە اينالۋعا ارنالعان.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن –

قۋات اۋەسباي,

«Egemen Qazaqstan»