وزەكتى ماسەلەلەر شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى

45 شاقىرىم جىلۋ جەلىسى جاڭعىرتىلدى

– نۇرلان تەلمان ۇلى, اباي وبلىسى قۇرىلعان كۇننەن باس­تاپ اتقارىلعان شارۋالاردىڭ دەنى جوسپارلاردى ورىنداۋ مەن ماقسات-مۇراتتاردى ايقىن­داۋعا كەتكەنى انىق. ءسوزىمىزدى ەل پرەزيدەنتى جۇكتەگەن ءوڭىردى دامىتۋعا باعىتتالعان جوسپارلار مەن تاپسىرمالاردىڭ ورىندا­لۋىنان باستاساق.

– سەمەي وبلىسى 1997 جىلى مامىر ايىندا تاراعان بولاتىن. وبلىس ءوز مارتەبەسىنەن ايىرىلعان شيرەك عاسىردا وڭىردە ءار سالادا ماسەلەلەر قوردالانىپ قالعان ەدى. مەملەكەت باسشىسى 2022 جىلى سەمەيگە كەلگەندە ايماقتاعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالىپ, الدىمىزعا ۇلكەن مىندەت قويدى. وبلىستىڭ كەلەشەكتەگى دامۋ باعىتىن ايقىنداپ بەردى. پرەزيدەنت جۇكتەگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2023 جىلى ۇكىمەتتە اباي وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ كەشەندى جوسپارى بەكىتىلدى. ماڭىزدى قۇجات شەڭبەرىندە 2023-2027 جىلدارى جالپى سوماسى 1,9 ترلن تەڭگەگە 9 ن­ەگىزگى باعىتتاعى 102 ءىس-شارانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. ماسەلەن, وتكەن جىلى 20 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءۇش جوباسى ىسكە اسىپ, 700-گە جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلدى. بەرىكقارا كەن ورنىندا كەن ءوندىرۋ جانە مىس وڭدەۋ زاۋىتى جۇمىسىن باستادى. جالپى, ەكى جىلدا وبلىس ەكونومي­كاسىنا شامامەن 1 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ءۇش مىڭنان استام شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارى اشىلدى. وڭىرگە ينۆەس­تيتسيا تارتۋ ءۇشىن كورشى قىتاي ەلىمەن ىنتىماقتاستىق بايلانىس ورنادى. بۇعان دەيىن اباي وبلىسى مەن شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانى اراسىندا بىرقاتار بىرلەسكەن ءىس-شارا وتكىزىلدى. شەكارالاس ءوڭىردى جان-جاقتى دامىتۋعا باعىتتالعان ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى. جۋىقتا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ قاتىسۋىمەن جىلدىق قۋاتى 300 مىڭ توننا بولاتىن مىس بال­قىتۋ زاۋىتىن سالۋ تۋرالى كە­لىسىمگە قول قويىلدى. بۇل كاسىپورىن اياگوز اۋدانىنىڭ اقتوعاي كەنتىنىڭ ماڭىندا سالىنادى.

– وڭىردەگى ەڭ ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – جىلۋ. سەمەي تۇرعىندارى الا جازداي ىستىق سۋسىز وتىرادى. بۇل ما­سەلە قالاي شەشىمىن تاۋىپ جاتىر؟

– ءوڭىردىڭ ينفراقۇرىلىم سالاسىندا ماسەلە كوپ. تۇرعىنداردى تولعاندىرعان وزەكتى ماسەلەلەر بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. وبلىستاعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى – 401 شاقىرىم. جەلىلەردىڭ ورتاشا توزۋى 64,2 پا­يىزدى قۇرايدى. ياعني 257 شاقىرىمى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى. سەمەي قالاسىنداعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ ۇزاقتىعى – 325 شاقىرىم, توزۋى –­  66 پايىز. اسىرەسە شاھاردىڭ وڭ جاعالاۋىنا ساعاتىنا 147 گكال جىلۋ جەتىسپەيدى. جىلۋ تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشىن «عابباسوۆ» جانە «ورتالىق» جىلۋ ورتالىقتارىنا جاڭا قازاندىقتار قويىلدى. وتكەن جىلى جالپى سوماسى 24 ملرد تەڭگەگە وڭىردەگى 45 شاقىرىم جىلۋ جەلىسى جاڭعىرتىلدى. 20 جىلۋ قازاندىعى جوندەلدى. وسى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋى 70,5 پايىزدان 64,2 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. بيىل 37,9 شاقىرىم جەلىنى جاڭعىرتۋعا, 11 جىلۋ قازاندىعىن جوندەۋگە 10 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى. وسى جۇمىستار اياقتالسا, جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋىن 56 پا­يىزعا دەيىن ازايتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. ارينە, مۇنىمەن ماسەلەنىڭ تولىق شەشىلمەيتىنى انىق. قالاعا ۇلكەن جىلۋ ورتالىعى كەرەك.

– «قالاعا ۇلكەن جىلۋ ورتا­لى­عى كەرەك» دەپ قالدىڭىز. بى­لۋىم­ىزشە, ءۇشىنشى جىلۋ ەلەكتر ور­تالىعىن سالاتىن كومپانيا دا بەلگىلى بولعان سەكىلدى.

– وبلىس مارتەبەسىن العاننان كەيىن سەمەيدە قۇرىلىس قارقىنى ارتتى. قالانىڭ وڭ جاعالاۋىندا جىلۋ جەتىسپەگەندىكتەن, ۇلكەن قۇرىلىستىڭ دەنى سول جاعالاۋدا جۇرگىزىلىپ جاتىر. سەمەيگە ۇلكەن جىلۋ ورتالىعىن سالۋ – كوپتەن ايتىلىپ جۇرگەن ماسەلە. بۇگىنگى تاڭ­دا جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكو­نوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلە­نىپ جاتىر. جۋىردا ءبىز رەسەيلىك «ينتەر راو-ەكسپورت» كومپانياسى وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, جوبانى ىسكە اسىرۋ جول­دارىن تالقىلادىق. نەگىزگى جاب­دىقتىڭ قۋاتى, ورنالاسۋى, ين­جەنەر­لىك-كوممۋنيكاتسيالىق ين­فراقۇرىلىمى جانە جەو-3 قۇ­رى­لىسىنىڭ مەرزىمى الدىن الا انىق­تالدى. وبلىس اكىمدىگى تاراپى­نان تەحنيكالىق پارامەترلەر تۋرالى ۇسىنىسىمىزدى ايتتىق. وعان سايكەس جاڭا جەو-نىڭ ەلەكتر جانە جىلۋ قۋاتى 360 مۆت جانە 1200 گكال/ساع قۇراۋعا ءتيىس. بۇعان دەيىن قۇ­­رى­لىس الاڭى رەتىندە قالانىڭ سول جاعالاۋىنداعى ستەپنوي كەنتى اۋما­عىنداعى اۋدانى شامامەن 60 گەكتار جەر ۋچاسكەسى بەكىتىلگەن بولاتىن.

 

اسپالى كوپىرگە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلەدى

– وبلىستاعى ماڭىزى بار قا­لالار مەن اۋدانداردىڭ اراسىن­ باي­لانىستىراتىن كۇرە جول­دار­دىڭ كۇرمەۋى ءالى تولىق شە­شىل­­مەي كەلەدى. سەمەي مەن ءۇرجار, اق­سۋات اۋداندارىنىڭ ارا­سىن جال­عايتىن جول­داردىڭ اياق­تا­لۋىن­ حالىق تاعات­سىز­دانا كۇتىپ ءجۇر.

– ءسىزدىڭ ايتىپ وتىرعانىڭىز, «قالباتاۋ – مايقاپشاعاي», «تالدىقورعان – وسكەمەن» جول­دارى عوي. بۇل ەكى كۇرە جول دا رەسپۋب­ليكا­لىق ماڭىزداعى جولدار سانالادى. «قاز­اۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسىنا قاراي­دى. ولاردىڭ بەرگەن مالىمەتىنشە, «تالدى­قورعان –­ وسكەمەن» باعىتىنداعى جول جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالادى.

وتكەن جىلى ايماقتاعى كۇرە جولداردى جاڭارتۋعا 25 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىنىپ, 363 شاقىرىم جول رەتكە كەلتىرىلدى. تۋريستىك ورىندار دا نازاردان تىس قالعان جوق. اباي اۋدانىنداعى اقشوقى (قۇنانباي اۋلەتىنىڭ قورىمى) مەن قوڭىر اۋليە ۇڭگىرىنە باراتىن جولدار ءبىر­شاما جاقسارىپ قالدى. بيىل وبلى­سىمىزداعى ەلدى مەكەندەردىڭ جولدارى مەن كوشەلەرىن ورتاشا جوندەۋ كوزدەلگەن. شامامەن 320 شاقىرىم جول جاڭعىرتىلادى. «اياگوز – قاراۋىل – قاينار», «شار – اۋەزوۆ», «ۆوسكرەسەنوۆكا – پەتروپاۆلوۆكا – شەلەحوۆو – دميتريەۆكا», «كوك­پەكتى – سامار» باعى­تىن­داعى 75 شاقىرىم جولعا اسفالت توسەلەدى. بۇلار – وبلىستىق ماڭىزى بار جولدار. بۇدان بولەك, اۋداندىق ماڭىزى بار جولداردى جوندەۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. اباي, اياگوز, اقسۋات, بەسقاراعاي, بو­رودۋليحا, جارما, كوكپەكتى, ما­قانشى, ءۇرجار اۋداندارىنداعى 150 شا­قىرىمعا جۋىق جول جاڭا كەيىپ­كە ەنەدى.

وتكەن جىلى سەمەيدەگى كوشە­لەر­دىڭ جولىن جوندەۋگە باسا ءمان بەردىك. ۇزىندىعى 50 شاقىرىم بولاتىن 56 كوشەنىڭ جولى اسفالتتالدى. بۇل – بۇرىن-سوڭدى بولماعان كورسەتكىش. قالادا جالپى ۇزىندىعى 756 شاقىرىم 1 179 كوشە بار. سونىڭ 703-ءى, ياعني 450 شاقىرىمى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. حالىق ءار كەزدەسۋدە وسى ماسەلەنى كوتەرەدى. سوندىقتان بۇل تاراپتاعى جۇمىس جىل سايىن جۇيەلى تۇردە جالعاسادى. 2024 جىلى قالاداعى 40 كوشەنىڭ جولىن رەتكە كەلتىرۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز. جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر.

– وبلىس قۇرىلعالى بەرى وبلىس ورتالىعىنداعى كولىك قاتى­ناسى ۇلكەن ماسەلە تۋعىزىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. سەمەي قالا­سىنداعى داڭعىلدار مەن ۇل­كەن كوشەلەردى رەتكە كەلتىرۋ, جالپى ايتقاندا, قالاداعى كەپتەلىس ماسەلەسى قالاي شەشىم تابادى؟

– اباي وبلىسى لوگيستيكالىق تۇر­عىدان قولايلى جەردە ورنالاس­قان. بۇل كورشىلەس وڭىرلەر جانە قىتاي, رەسەي ەلدەرى اراسىن­داعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتى­ناس­تاردى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءوڭىردىڭ لوگيس­تيكالىق الەۋە­تىن نىعايتۋ ءۇشىن ءتيىستى كولىك ين­فراقۇرىلىمىن قۇرۋ قاجەت. «ەلى­مىزدىڭ كولىك الەۋەتىن دامىتۋ ءۇشىن باقتى ارقىلى قىتايعا باراتىن تەمىرجول جەلىسىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل تەمىرجولدى مىندەتتى تۇردە سالۋىمىز كەرەك. ۇكىمەت وسى ماسەلەمەن اينالىسادى. وڭىردە «قۇرعاق پورت», «لوگيستيكالىق پارك» سالىپ, كولىك ءدالىزىن دامىتۋ اسا ماڭىزدى. حالىقارالىق ماڭىزى بار كۇرە جول سەمەي ارقىلى وتەدى. سون­دىقتان, ەڭ الدىمەن, قالاداعى ەكى كوپىردى جوندەۋ قاجەت», دەپ تاپ­سىر­عان بولاتىن مەملەكەت باسشىسى.

وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ۇزىن­دىعى 270 شاقىرىمنان اساتىن «باقتى – اياگوز» باعىتىنداعى جاڭا تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى باس­تالدى. جاڭا جەلىنى سالۋ بارىسىندا قىتايمەن «باقتى – شاۋەشەك» ءۇشىنشى شەكارا وتكەلىن اشۋ جوس­پارلانىپ وتىر. اۋقىمدى جوبا جەكە ينۆەستوردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. قۇرىلىس بارىسىندا 11 ستانسا, 47 كوپىر, 23 تەمىرجول جانە 8 اۆتوموبيل وتكەلى, 5 جاياۋ جۇرگىن­شىلەر كوپىرى سالىنادى.

سەمەيدەگى كوپىرلەرگە كەلسەك, جۇرت «جاڭا كوپىر» دەپ اتايتىن اسپالى كوپىر 2000 جىلى سالىنعان. سودان بەرى كۇردەلى جوندەۋ كورگەن جوق. قالانىڭ سيمۆولىنا اينالعان نىساندى جاپون ماماندارى كەلىپ, كورىپ, جاي-كۇيىن باعالاپ كەتتى. كوپىردىڭ اسفالت توسەمىنە جىل سا­يىن اعىمداعى جوندەۋ جۇرگىزىلەدى. كولىك وتكەلىنە كۇردەلى جوندەۋ جاساۋ ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجات ازىرلەنىپ جاتىر.

2022 جىلى قالاداعى اۆتوگۋج كوپىرىنىڭ جانىنان جاڭا كوپىردىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ۇزىندىعى 810 مەتر بولاتىن, ءتورت جولاقتى كولىك وتكەلى سالىنادى. ال ەسكى كوپىر جاياۋ جۇر­گىن­شىلەرگە قىزمەت كورسەتەدى. راس, وبلىس بول­عاننان كەيىن قالادا تىرشىلىك جانداندى. كولىك كوبەيدى. كولىك سانى ارتقان سوڭ, كەپ­تە­لىس تە كوبەيدى. جاڭا كوپىر سالىنسا, شاھار­دا­عى كولىك قوزعالىسى ءبىر­شاما جەڭىلدەيدى.

– اباي وبلىسىنداعى اۋىلدار­عا قالاي كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر؟

– پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن وبلىسىمىزدا جاڭا سەمەي مەن ماقانشى اۋداندارى قۇرىلدى. بۇل اۋىلعا, سونداعى حالىققا ۇلكەن قولداۋ, قامقورلىق دەپ ويلايمىن. ەكى اۋداننىڭ دا اگرارلىق, تۋريستىك الەۋە­تى زور. اۋىلدى قولداۋ جايى­نا كەلسەك, تەك وتكەن جىلى ەلدى مە­كەن­دەر­دى دامىتۋعا 35 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. جولدار جوندەلىپ, كوشەلەر جارىقتاندىرىلىپ, بىرنەشە اۋىلعا اۋىزسۋ تارتىلدى. جالپى, قازىر وبلىستا اۋىزسۋ تارتۋ بو­يىنشا 46 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. اۋىل حال­قى­نىڭ دەنساۋلىعى دا ءار­دايىم نا­زارىمىزدا. بىل­تىر ءۇر­جار اۋى­لىن­­دا دارىگەرلىك امبۋلا­توريا قۇ­رى­­لىسى باستالدى. تۇرعىنداردىڭ تى­لەگىن ەسكەرە وتىرىپ ەكى اۋداندا گە­­مودياليز ورتالىعى اشىلدى. «اۋىل­­دىق دەن­ساۋلىق ساقتاۋدى جاڭ­عىرتۋ» ۇلت­تىق جوباسى شەڭبەرىندە 2025 جىلعا دەيىن 65 العاشقى مەدي­تسي­­نالىق نىسان سالۋ جوسپارلانىپ وتىر.

 

11 جاڭا مەكتەپ سالىنادى

– سەمەي 25 جىل بويى وبلىس­تا­عى ماڭىزى بار قالا رە­تىندە بول­عانى راس. وسى ۋاقىت ارالىعىندا قور­دا­لانعان ماسە­لەلەر دە جەتە­دى. سولاردىڭ ءبىرى – حالىقتى باسپانامەن قامتۋ. قازىر جاڭا تۇرعىن-ءۇي كەشەندەرىنىڭ سالىنۋ قارقىنى جاقسى. وبلىس قۇرىلعالى بەرى باسپانالى بولىپ قۋانعانداردىڭ قاراسى قانشالىقتى قالىڭ؟

– بۇل باعىتتاعى جۇمىس جۇ­يە­لى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. 2022-2023 جىلدارى وڭىرىمىزدە 700 مىڭ شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇگىندە وبلىس بويىنشا 20 مىڭعا جۋىق ادام ءۇي كەزەگىندە تۇر. ونىڭ 14 مىڭى سەمەيگە تيەسىلى. 2023 جىلدىڭ قاڭتارىنان 2024 جىلدىڭ قاڭتارىنا دەيىن كەزەكتە تۇرعاندار سانى 880 ادامعا ءوسىپتى. دەمەك اي سايىن ورتاشا ەسەپپەن 73 ادام تۇرعىن ۇيگە كەزەككە تۇرادى. وتكەن جىلى وبلىستىڭ مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان 695 باسپانا بەرىلدى. بيىل بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن سەمەي مەن اياگوز قالالارىندا جالپى اۋدانى 119,3 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن 23 كوپقاباتتى نەسيەلىك تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇر­گىزىلۋدە. وبلىس ورتالىعىنداعى جاستاردى باسپانامەن قامتۋ ماقساتىندا «اباي جاستارى» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. بىلتىر باعدارلاماعا قالالىق بيۋدجەتتەن ءتيىستى قارجى ءبولىنىپ, 40 جاس وتباسى باسپانالى بولدى. 2023 جىلى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى مەن كەزەكتە تۇرعان كوپبالالى وتباسىلارعا 211 پاتەر بەرىلدى. اعىمداعى جىلى 80-گە جۋىق ادام قونىس تويىن تويلادى. جالپى, وبلىستا جىل سوڭىنا دەيىن 600-دەن استام تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپاردا بار. بۇگىندە سەمەيدە 21 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باستالدى.

– ءبىلىم, عىلىمعا قۇشتار جاس جەتكىن­شەكتەرگە باعىتتالعان قانداي اۋقىمدى دۇنيەلەر بار؟ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى وزگە­رىستەرگە توقتالساڭىز.

– ءبىلىم سالاسىندا وزگەرىس بولۋى ءۇشىن, ساپا بولۋى ءۇشىن ەڭ اۋەلى ءتيىستى جاعداي جاسالۋى كەرەك. ەگەر ءبىزدىڭ بالالارىمىز تار مەكتەپتە قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ وقىسا, ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە الا ما؟ بۇگىندە وبلىسىمىزداعى ءبىلىم وشاقتارىندا 9 مىڭعا جۋىق بالاعا ورىن جەتىسپەيدى. بۇل – ۇلكەن ماسەلە. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن وڭىردە «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 5 700 ورىندىق 11 جاڭا مەكتەپ سالىنادى. 2023 جىلى ايماقتا 5 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باس­تالدى. سەمەيدەگى ەكى مەكتەپتى كۇزگە دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ۇلكەن مەكتەپتەردەن بولەك جارما, ءۇرجار, بەسقاراعاي اۋداندارىندا 510 ورىندىق 6 شاعىن جيناقتى مەكتەپ بوي كوتەرەدى. وبلىستىڭ كەشەندى دامۋ جوسپارىنا سايكەس 6 مەكتەپتىڭ جانىنان قوسىمشا عي­مارات سالۋ جوسپارلانعان. سونىڭ ەكەۋىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ كەتتى. مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپ­تەستىك اياسىندا 2027 جىلعا دەيىن 2 100 ورىندىق 9 بالاباقشا سالۋ جوسپاردا بار. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى سەمەيدىڭ قاراعايلى شاعىن اۋدانىنا 320 ورىندىق 2 بالا­باقشا سالۋ ءۇشىن جەكە ينۆەس­تور­لاردى تارتۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر.

وتكەن جىلى وبلىستا جاڭا فور­ماتتاعى ەكى جاڭا مەكتەپ اشىلدى. مەملەكەت باسشى­سىنىڭ تاپسىرماسىمەن شاكارىم اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا «Shakarim High Schoوl», ءا. بوكەيحان اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا 10, 11-سىنىپ باعدارلامالارى بويىنشا «Abay IT-School» يننوۆاتسيالىق مەكتەپتەر جۇمىسىن باستادى.

سەمەيدەگى «قاراعايلى» شا­عىن اۋدانىندا كرەاتيۆتى يندۋس­تريا پاركى اشىلدى. مۇندا وبلىس­تىڭ كەز كەلگەن تۇرعىنى ءوزىنىڭ كرەا­تيۆ­تى يدەياسىن جۇزەگە اسىرا الادى. بيىل سەمەيدە 500 ورىندىق كوپفۋنكتسيونالدى ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ءۇش قابات­تى نىساندا باسسەين, فيتنەس, جەكپە-جەك زالى, نەيروروبوت تەحنيكاسى,­ باعدارلامالاۋ كابينەتتەرى مەن كى­تاپحانا بولادى. وبلىس ورتالى­عىندا 51 مىڭ وقۋشى بار. سونىڭ 11 مىڭنان استامى ءارتۇرلى ۇيىرمەگە قاتىسادى.

 

باس جوسپار اياقتالۋعا جاقىن

– قالانىڭ باس جوسپارى كوپ­شىلىك تالقىسىنا ۇسىنىلدى. الدا ۇسىنىستاردى قابىلداپ, بەكىتۋ, مەملەكەت باسشىسىنا تانىستىرۋ جۇمىسى تۇر. سەمەيدىڭ باس جوسپارىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن حالىققا ءتيىمدى جاعى قانداي؟

– سەمەيدىڭ باس جوسپارىن ازىرلەۋ – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى. قالانىڭ 2040 جىلعا دەيىنگى باس جوسپارى ازىرلەنۋ ۇستىندە. اياقتالۋعا جاقىن دەۋگە دە بولادى. ماڭىزدى قۇجاتتىڭ جو­باسىن جۇرتشىلىققا تانىس­تىر­دىق. ايتىلعان ۇسىنىس-پىكىر­لەر ەسكەرىلىپ, جوسپارعا ءتيىستى وز­گەرىستەر ەنگىزىلدى. قازىر ءتيىستى مي­نيسترلىكتەرمەن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. جوبا كەشەندى مەم­لەكەتتىك ساراپتامادان وتەدى. بۇل جۇمىس­تار اياقتالعان سوڭ باس جوس­پاردى پرەزيدەنت نازارىنا ۇسىنامىز.

– وڭىردە تاريحي ورىندار مەن كيەلى جەرلەر دە جەتەرلىك. وبلىستىڭ تۋريزم سالاسىن تۋرا جولعا قويۋ, جاڭا وبلىسقا تۋريستەردى تارتۋ جۇمىسى قانداي دەڭگەيدە؟

– وبلىسىمىزدا تاريحي ورىندار دا, كوركىمەن كوز تارتاتىن ادەمى جەرلەر دە از ەمەس. وتكەن جىلى وڭىرىمىزگە 333 مىڭ تۋريست كەلدى. ونىڭ 200 مىڭعا جۋىعى ايدىندى الاكولدە دەمالدى. بۇگىندە كۋرورتتى ايماقتا 435 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى جۇمىس ىستەيدى. 230 قوناقۇي بار. 2023 جىلى الاكول جاعاسىنداعى كاسىپكەرلەردەن 89,7 ميلليون تەڭگە سالىق ءتۇستى. 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش نەبارى 17 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان ەدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس جالعاسادى.

تۋريستەر الاكولگە اۆتوبۋسپەن دە, پويىزبەن دە, ۇشاقپەن دە بارا الادى. سەمەيدەن ءۇرجار اۋىلىنا اپتاسىنا ءۇش رەت ۇشاق قاتىنايدى. «سەمەي – جالاڭاشكول» باعىتىندا كۇنارا پويىز جۇرەدى.

– وتكەن جىلعى ءورت قانشاما قارا­عاي­لى ورماندى جايپاپ كەتكەنىن بىلەمىز. جاسىل جەلەكتى قالپىنا كەلتىرۋ دە وڭاي شارۋا ەمەس. وسى باعىتتا قولعا الىن­عان جۇمىستارعا توقتالساڭىز. جالپى, وڭىردە ورتكە قارسى كۇرەس كۇشەيتىلدى مە؟

– ايماقتا ءورتتىڭ الدىن الۋ بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار اتقا­رىلۋدا. ءورت كەزىندە جەدەل ارەكەت ەتۋ ءۇشىن ەلدى مەكەندەردە 10 ءورت ءسوندىرۋ بەكەتى قۇرىلدى. اۋەدەن باقىلاۋدى كۇ­شەيتۋ ماقساتىندا «قازاۆياقۇتقارۋ» اق-پەن تىكۇشاق تارتۋ جونىندە كەلىسىمشارت جا­سالدى. سەمەي قالاسىنداعى اۋەجاي مەن قورعانىس مي­نيستر­لىگىنىڭ وبلىستىق ­في­ليالىنىڭ اۆيابازاسىندا سۋ توگەتىن ­قۇ­رىل­عى­لارى بار مي-8 تىكۇشاعى كەزەكشىلىك ەتۋدە.

«سەمەي ورمانى» تابيعي رەزەر­ۆا­تى­ ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مي­نيسترلىگىنە قارايدى. وتكەن جىلى «اق ەرتىس» قوعامدىق قورى ەسەبىنەن 11 ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكاسى مەن 363 جابدىق ساتىپ الىندى. بۇدان بولەك, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 34 ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكاسى مەن 323 جابدىق بەرىلدى.

قاراعايلى ورماندى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن وبلىس اكىمدىگى جول كارتاسىن ازىرلەدى. قازىر تابيعي رەزەرۆاتتا ورتەنگەن اعاشتاردى كەسۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. كەسىلگەن اعاش­تار­­دى تەرەڭدەتە وڭدەۋ ءۇشىن زاۋىت قاجەت. سو­عان جەكە ينۆەستور قاراستىرىپ جاتىرمىز. ينۆەس­تيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ء«وندىرىس» يندۋستريالدى ايماعىنان جەر ءبولىندى.

– قازاقستاننىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى «ەلىم-اي» فۋتبول كلۋبى ءبىرىنشى ليگادان پرەمەر-ليگاعا كوتەرىلدى. قايتا قۇرىلعان «ەلىم-اي» بولاشاققا جارقىن ۇمىتپەن قارايتىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە جالىن سىي­لاعا­نى اقيقات. وبلىس تۇرعىن­دارى­نىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن قا­لىپ­­تاستىرۋ مەن سپورت سالا­سىنداعى جاڭا­لىقتارى قانداي؟

– وبلىستا سپورت جاقسى دامىپ­ كەلە جاتىر دەپ ايتۋعا بولادى. سپورت نى­ساندارى دا كوبەيىپ كەلە­دى. بىل­تىر شالعايداعى اقسۋات پەن قاي­نار اۋىلدارىندا دەنە شى­نىق­تى­رۋ ساۋىق­تىرۋ كەشەندەرى پاي­دا­­لانۋعا بەرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىمەن 4 اۋداندا سپورت نىساندارى سالىنىپ جاتىر.

كەيىنگى جىلدارى سەمەيدە فۋت­بولدىڭ قانات جايا باستاعانى راس. بۇلاي بولۋى زاڭدى قۇبىلىس دەپ ويلايمىن. ويتكەنى سەمەي – قازاق فۋتبولىنىڭ وتانى. 1994, 1995, 1998 جىلدارى قازاقستان چەمپيونى بولعان «ەلىم-ايدىڭ» وبلىسپەن بىرگە قايتا تۇلەۋى ءوڭىر تۇرعىندارى ءۇشىن كوپتەن كۇتكەن جاعىمدى جاڭالىق بولدى. كوماندا پرەمەر-ليگادا جاقسى ونەر كورسەتىپ ءجۇر. كلۋبتىڭ ۇيدەگى ويىندارىن وتكىزۋ ءۇشىن «سپارتاك» ستاديونىنا جوندەۋ جۇرگىزىلدى. سەمەيلىكتەردىڭ فۋتبولدى ساعىنىپ قالعانى بايقالادى. «ەلىم-اي» مەن «قايرات» اراسىنداعى ويىندا ستاديونعا 10 مىڭنان استام جانكۇيەر كەلدى.

قازاقستان فۋتبول فەدەراتسيا­سى تالا­بىنا سايكەس پرەمەر-لي­گاعا قا­تى­ساتىن ءاربىر كوماندا ۇيدەگى ­مات­­چ­­­­تارىن وتكىزۋ ءۇشىن كە­مىندە ەكى مەن بىر­نەشە حالىق­ارا­لىق دەڭگەيدەگى قوناقۇيگە يە بولۋى مىندەتتى ەكەن. وسىعان وراي «ەلىم-اي» فك وكىلدەرى الە­م­نىڭ­ جەتەكشى قوناقۇي وپەرا­تور­لا­رىنىڭ ءبىرى Accor-مەن مامى­لەگە كەلىپ, مەموراندۋمعا قول قو­يىلدى. مۇندا 100-دەن استام تۇ­راق­تى جۇمىس ورنى اشىلادى. بۇل جوبا ايماقتا ءتۋريزمنىڭ كەڭ قانات جايۋىنا ىقپال ەتۋمەن قاتار جەر­گى­لىكتى تۇرعىنداردىڭ ەڭبەكپەن قام­تى­لۋىنا جول اشادى. بۇدان بولەك, پيششەۆيك ستاديونىنىڭ ورنىندا 10 مىڭ كورەرمەنگە ارنالعان جاڭا زاماناۋي سپورت ارەناسى سالىنادى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن –

قۋات قيىقباي,

«Egemen Qazaqstan»

 

اباي وبلىسى