1963 جىلعى ماسكەۋگە كەلگەن ساپارىنداعى سۇحباتىندا: «ءسىز ءۇشىن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ باستى قاھارمانى كىم؟» دەگەن ساۋالعا فيدەل كاسترو رۋس: «الەكساندر بەكتىڭ «ۆولوكولام تاسجولىنىڭ» كەيىپكەرى – قازاق مومىش ۇلى» دەپ جاۋاپ قايتارعان.
قاناتتاس بولمەدە كرەاتيۆتى ويلاۋ جۇيەسىن تىزبەكتەپ, بەس جۋرناليست, ونىڭ ەكەۋى امەريكالىق, ينتەرنەت-رەسۋرستاعى جاڭا جوبانىڭ تاۋەلسىز فاكتورىن ايقىندايمىز دەپ, اق تەر-كوك تەرگە ءتۇسىپ جاتقان... ارالارىندا ءوزىم ەرەكشە سىيلايتىن گ ۇلىم ءامىرحانوۆا ەسىمدى ارىپتەس قارىنداسىم بار. سول گ ۇلىم ءبىر كۇنى ورىندىعىنىڭ ارقا تۇسىنا كوزدىڭ جاۋىن الدىرىپ, ۇزىندىعى ءبىر جارىم, ەنى ءبىر قۇلاش شىمقاي قىزىل ءتۇستى جالاۋدى جايىپ تۇرىپ, جالپىلداتىپ ءىلىپ قويدى. كادىمگى كوزگە تانىس كەڭەستىك جالاۋ. تەك ايىرماشىلىعى – ونىڭ ورتا تۇسىندا ساقال-مۇرتى كۇزەلگەن, موينىنا تۇسكەن دۋدار شاشىن باسىپ كيگەن بەرەتى بار جاننىڭ تانىس سۋرەتى تۇردى. كومەندانتە چە! كۋبانىڭ بولاشاعى مەن تاۋەلسىزدىك يدەالى ءۇشىن ءومىرىن قيعان توڭكەرىسشى ەرنەستو چە گەۆارانىڭ بەينەسى وسىلايشا ءبىزدىڭ بولمەدەن ورىن الدى. كەزىندە اتاعى اسپانداعان بۇل ەسىمنىڭ دە, قىزىل ماتاداعى سۋرەتتىڭ دە بۇگىنگى تاڭدا جاي عانا «كيتچكە» اينالعانىنا قاراماستان, چە دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن كارى-جاس الەمنىڭ ءار بۇرىشىندا ءالى دە بار بولىپ شىقتى! شىنىن ايتسام, گ ۇلىمنىڭ ارقا تۇسىنا وسىناۋ قىزىل جالاۋ ىلىنگەلى مەنەن مازا كەتىپ جۇرگەن...
ادەتتەگىدەي ءىلتيپات جاساپ, «كرەاتيۆ-بولمەگە» كىردىم. جۇردەك ويلى بۇل جاستارمەن وقتا-تەكتە باس تۇيىستىرگەننىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت! جەدەل جۇزدەسۋ مەن سۋىت سۇحبات جانىڭدى نۇرلاندىرىپ جىبەرەدى. جاسىراتىن نەسى بار, سونداي ءساتتەردەن كەيىن كاسىبي تۇرعىدان بويىڭا جاڭا ءبىر كۇش-قۋات العانداي بولىپ, تىنىسىڭ كەڭىپ, دەمالىپ قالاسىڭ.
– و-و, گ ۇلىم... – دەدىم ك ۇلىمدەپ, – مىناداي تاماشا تۋدى قايدان تاپقانسىڭ؟
سونداعى گ ۇلىمنىڭ ريزا سەزىمدەگى بال-بۇل جانعان ءجۇزىن كورسەڭىز!
–دەمەك, سەن كومەندانتە چەنى ءپىر تۇتادى ەكەنسىڭ عوي!؟
ء–يا, اعا!.. ول – مەنىڭ ءپىرىم, تابىنامىن...
مىنەزى اشىق گ ۇلىم مول دەنەسىمەن سەلكىلدەي ك ۇلىپ, قاراتورى ءجۇزى الاۋلاي ءتۇستى. ويىن بۇكپەدى.
– ال سەن ونىڭ ءپىرى... ياعني, ەرنەستو چە گەۆارانىڭ ومىردەگى ءپىرى كىم بولعانىن بىلەسىڭ بە؟
پاۋزا. كەڭ دالانى دۇبىرلەتىپ شاپقان اتتاي تاسىرلاتقان كومپيۋتەر پەرنەتاقتاسىنداعى تولاسسىز دىبىس ءبىر ساتكە ءۇزىلدى. جۇرت تىنشي قالدى.
– فيدەل كاسترو رۋس شىعار؟!
– جوق, گ ۇلىم! كومەندانتە چەنىڭ ءپىرى – ءوزىمىزدىڭ باۋىرجان مومىش ۇلى بولعان... ەرنەستو چە گەۆارا باۋكەڭە تابىنعان.
– قويىڭىزشى!..
– سەن ايتىپ تۇرعان كۋبا كوسەمى فيدەلىڭىزدىڭ ءوزى دە باۋكەڭە قۇرمەتپەن قاراعان عوي, – دەپ جانە قوسىپ قويدىم.
جان-جاعىڭنان تاسقىنداپ كەلىپ, سەلدەي قۇيىلىپ جاتاتىن بۇگىنگىدەي اقپاراتتىڭ وزىنە اس ىشكەندەگىدەي ديەتا ساقتاۋعا تۋرا كەلەتىن بۇل زاماندا, جۇرتقا تاڭسىق دۇنيە بار ما ءوزى. ءبىز گ ۇلىم ەكەۋمىز قىزىقتى ديالوگىمىزدى اياقتاپ ۇلگەرگەنشە, بۇرىشتا بۇيىعى عانا وتىرعان اركاتالىق (كاليفورنيا, اقش) ستۋدەنت-تاجىريبە الماسۋشى دجوي سمەت بارشاعا ارناپ وتە قىزىقتى اقپاراتتىڭ قۇلاعىن قىلتيتتى. الەمدىك ينتەرنەت-رەسۋرستاعى «گۋگل.كوم»-دا كۋبانىڭ قوعامدىق جانە ساياسي قايراتكەرى, «بوستاندىق ارالىنىڭ» نەگىزىن قالاۋشى كۇرەسكەر فەرناندا مارتينەس ەرەديا: «كۋبالىقتاردىڭ كوپشىلىگى ماركسيزم-لەنينيزم ىلىمىنەن ءدارىس الۋ ءۇشىن, الدىمەن «ۆولوكولام تاسجولىن» وقيدى» دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ جازىپ كەتىپتى. تاعى-تاعىلار...
«ۆولوكولام تاسجولىنىڭ» باس كەيىپكەرى باۋىرجان مومىش ۇلى! دەر كەزىندە, ءارى ءدال ۋاقىتىندا يسپان تىلىنەن تابان استىندا اۋدارىپ ۇسىنا قويعان دجويعا بۇل جاڭالىعى مەن تاپقىرلىعى ءۇشىن العىسىمدى ءبىلدىردىم. ستۋدەنتتىڭ ابجىلدىگى مەنى ءتىپتى قاناتتاندىرىپ جىبەردى.
– 1963 جىلعى ماسكەۋگە كەلگەن ساپارىنداعى سۇحباتىندا: «ءسىز ءۇشىن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ باستى قاھارمانى كىم؟» دەگەن ساۋالعا فيدەل كاسترو رۋس: «الەكساندر بەكتىڭ «ۆولوكولام تاسجولىنىڭ» كەيىپكەرى – قازاق مومىش ۇلى» دەپ جاۋاپ قايتارعان, – دەپ اۋەلگى ويىمدى شەگەلەپ قويدىم. بولمەدەگىلەر جان-جاقتان داۋىس قوسىپ, ورتاق اڭگىمەگە ارالاستى. پىكىرتالاستىڭ ەڭ قىزىق جەرىن ارىپتەستەرىمنىڭ ۇلەسىنە قالدىرىپ, قىپ-قىزىل شوقتاي ماتاداعى كومەندانتە چەنىڭ جەر شارىن جاۋلاعان ايبىندى كەسكىنىنە تاعى ءبىر سۇقتانا كوز تاستاپ, ماساتتانعان كوڭىلمەن بولمەمە بەتتەدىم. داڭقتى باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى ازىن-اۋلاق, كورگەن-بىلگەن, جيعان-تەرگەن دەرەكتەر ساناما ساپ ەتىپ, سول ءبىر ءسات ۇشقىر قيالدىڭ جەتەگىنە ىلىنگەنىمدى ءوزىم دە سەزبەي قالعان كۇيدە ەدىم!..
* * *
ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرى مەن مۇگەدەكتەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق گوسپيتالى. «ءجۋرناليسسىز عوي, ءسىزدىڭ ءبىر قاجەتىڭىزگە كەرەك بوپ قالار... 24-بولمەدە سوعىسقا باستان-اياق قاتىسقان پەپەلەۆ الەكساندر ۆاسيلەۆيچ دەگەن ارداگەر-پولكوۆنيك تۇرادى. وتكەن اپتادا ءبىر قىزىق وقيعا بولدى...», – دەگەن تىركەۋ بولىمىندەگى كوزى قاراقتى مەدبيكەنىڭ اڭگىمەسىنەن ۇققانىم: وسىندا ەمدەلىپ جاتقان ءبىر ارداگەر كەزىندە يراك پرەزيدەنتى ساددام حۋسەينمەن دامدەس بولىپ, وعان, ءتىپتى, قولۇشىن بەرگەنى تۋرالى اڭگىمەلەيدى. جۇرت وعان كۇلەدى. باستەسەدى. الگى ارداگەر ۇيىنە تەلەفون شالىپ, قىزىنا ايتىپ ءبىر سۋرەت الدىرتادى... كەشكى استان كەيىن اراعا ءسۇت ءپىسىرىم ۋاقىت سالىپ, 24-بولمەنىڭ ەسىگىن قاقتىم... جالعىز توسەك-ورىندىق كەڭ ءبولمەنىڭ بۇرىشىنداعى ۇستەلدە تورشەردىڭ جارىعىمەن ۇزىن بويلى, كۇمىستەي شاشىن ادەمىلەپ ارتقا قايىرعان, بويىن تىك ۇستاعان, قالىڭ كوزىلدىرىكتى اقسارى قارت «دوجيۆەم دو پونەدەلنيكا» اپتالىعىن وقىپ وتىردى.
كسرو مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى قۇپيا بارلاۋ قىزمەتىنىڭ ارداگەرىمەن تەز ءتىل تابىستىق. كۇتپەگەن ەدىم. سوزگە كەلمەي-اق كولەمى وقۋشى داپتەرىنىڭ پاراعىنداي ۇلكەن سۋرەتتى الدىما تاستادى. «بۇل ءراسىمدى ەكىنىڭ بىرىنە كورسەتە بەرمەيمىن. وسىندا قارتتارمەن قاتتى داۋلاستىق. الدىرتتىم. ۇتىلعاندار 3 شولمەك كونياك قويدى. قالاساڭىز, قالعانى بار... سۋرەتتى قىزىم قايتا الىپ كەتۋى كەرەك ەدى, نەمەرەمە سۋىق ءتيىپ, ۇيدەن شىعا الماي وتىر. جولىڭىز بولادى ەكەن...». قارتتىڭ مەنىڭ ساۋالىما ءا دەگەننەن قامشى سالدىرماعان قىلىعىنا ءىشىم جىلىپ, الاقانىمدى ىسقىلاپ, قۋانىپ قالدىم. جاسى 80-ءنىڭ سەڭگىرىندە. وتە سىپايى. دەرەۋ سۋرەتكە ءۇڭىلدىم... اشەكەيمەن كومكەرىلگەن ۇلكەن ۇستەلگە ەكى شىنتاعىن تىرەپ, پرەزيدەنت ساددام حۋسەين وتىر. ەل باسشىسىنىڭ تۋ سىرتىندا ۇزىن بويلى ءتورت اسكەري ادام تۇرەگەپ تۇر. شەتكىسى ءوز پرەزيدەنتىنە ۇقساعان قالىڭ مۇرتتى اراب ەكەن. مەن تورتەۋدىڭ ورتاداعىسىن ساۋساعىممەن نۇسقاپ:
– مىنا كىسى مارشال يازوۆ ەمەس پە؟ – دەدىم تاڭدانىسىمدى جاسىرا الماي.
– ءدال ءوزى, تانىپ تۇرسىز... مىناۋ – مەن. ال مىنا جاس گەنەرال دا ءبىزدىڭ مەملەكەتتەن بارعان اسكەري كەڭەسشى, – دەدى قارت بارلاۋشى. – ەلدى اقش اسكەرى باسىپ الماستان كوپ بۇرىن, وسى تۇرعان ءبارىمىز مەملەكەتىمىزدىڭ تاپسىرماسى بويىنشا يراك مەملەكەتىندە اسكەري كەڭەسشىلىك قىزمەت اتقاردىق. حۋسەيننىڭ قولىنان مەدال دا العانبىز.
ودان ءارى اڭگىمە بىلاي ءوربىدى. مەنىڭ كوزىمنىڭ شىراداي جانىپ, سوزىمە شاشالىپ, ورنىمنان سان تۇرىپ, سان وتىرعانىما قاراماستان, قۇپيا قىزمەتتىڭ ارداگەر-بارلاۋشىسى كوزىممەن كورىپ, قولىممەن ۇستاعان سۋرەتتىڭ كوشىرمەسىن الۋعا, ءوز قۇلاعىممەن ەستىگەن, ءتىپتى, بۇكىل گوسپيتال كۋا بولعان وقيعالاردى جىپكە تىزگەندەي ەتىپ بەينەكامەراعا, مەيلى قالتامدا جۇرگەن ديكتوفونعا بولسىن, ايتىپ بەرۋدەن ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتتى. «مەن كسرو مقك قۇپيا بارلاۋ قىزمەتىنىڭ وفيتسەرىمىن, 18 جاسىمنان باستاپ قاتىسقان, ياكي ارالاسقان بارلىق ىقتيمال سوعىس ايماعىنداعى بەيبىت ومىردەگى وقيعانى ەڭبەك دەمالىسىنا شىققاننان كەيىن تەك 50 جىلدان سوڭ عانا جاريا ەتۋگە قۇقىم بار. سولاي انت بەرگەنمىن, قۇجاتقا قول قويعانمىن...». «ءسىز ەڭبەك دەمالىسىندا ءجۇرسىز عوي, كەڭەس وكىمەتى جوق, قازىر زامان وزگەردى, دەموكراتيا, جاريالىلىق...», دەپ مەن ون سان مىسالدى ءتىزىپ, تاياۋدا عانا «سمەرش» بولىمىندە قىزمەت ەتكەن قۇپيا وفيتسەردىڭ ءومىربايانى تۋرالى دەرەكتى ءفيلمدى كورگەنىمىزدى دە العا تارتتىم. بىراق, قارت بارلاۋشى يلىكپەدى.
جۋرناليست ءۇشىن ءوزى تىكەلەي كۋا بولعان وقيعانى ايعاقتاپ, اقيقاتىن وقىرمانىنا جەتكىزە الماۋدان اسقان اۋىر ازاپ تا, جازا دا جوق شىعار. تىلشىلىك تاجىريبەمدە العاش رەت وسىنداي وقيعاعا تاپ كەلۋىم. سالىم سۋعا كەتىپ, ءجۇنىم جىعىلىپ قالدى. اككى اگەنت, قارت بارلاۋشى ءبارىن دە تۋ سىرتىمەن-اق سەزىپ-ءبىلىپ تۇر. اتىمدى اتاپ: «...ءتارتىپ سولاي, ءسىز ماعان رەنجىمەڭىز. ونان دا كوفە قايناعانشا, 1945 جىلعى مامىردىڭ اياعىندا گەببەلستىڭ مۇلكىن قالاي تاركىلەگەنىمىزدى ايتىپ بەرەيىن», دەپ كوڭىلىمدى اۋلاي سويلەپ, ورنىنان تۇردى. «قىزىق ەمەس, ەگەر ديكتوفونعا ايتساڭىز, تىڭداۋعا بولار ەدى», دەدىم بۇرتيعان كەيىپپەن. پەپەلەۆتىڭ وتباسى 1941 جىلعى سوعىس باستالاردان ەكى جىل بۇرىن عانا رەسەيدىڭ توم ايماعىنان سەمەيگە كوشىپ كەلگەن ەكەن. سودان بەرى قازاقستاندا. ءتۇن جارىمنان اۋعان كەز. كوفەگە قايتا وتىردىق.
سونىمەن... ومىردەن كورگەنى مەن بىلگەنى باستان اساتىن بۇ قارتىڭىز تىڭداۋشىسىن جالىقتىرمايتىن تاعى ءبىر اڭگىمەنىڭ شەتىن شىعاردى. وعان قۇلاق تۇرمەۋ مۇمكىن ەمەس ەدى... «تۋعان جەرىم جامبىل دەدىڭىز بە, وندا گۆارديا پولكوۆنيگى مومىش ۇلىنىڭ جەرلەسى بولدىڭىز عوي». «كورشى اۋىلدانبىز», دەدىم تورسيىپ. «سول اعاڭىزدىڭ كۋباعا بارعان ساپارىنان حاباردار شىعارسىز دەپ ويلايمىن؟». «ارينە, مەكتەپتە «كۋبا اسەرلەرى» كىتابىن وقىعانمىن». «ە-ە, سىزدەردىڭ وقىعاندارىڭىز وقيعانىڭ بەر جاعى عوي...».
– مەن اتقارىپ جۇرگەن قىزمەتىمە وراي ماسكەۋدەن گاۆاناعا اتتاناتىن دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلدىم, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن پولكوۆنيك. – مىندەتىم ايقىن... باۋىرجان! ءتارتىپ سولاي. ونىڭ ۇستىنە ءسىزدىڭ اعاڭىزدىڭ مىنەزدى كىسى ەكەنى ەكىنىڭ بىرىنە ءمالىم. كەيىن بايقاعانىم, ول جايىنان كۋبالىقتار دا حاباردار بولىپ شىقتى. «ءسىزدىڭ اعاڭىز» دەگەنىنىڭ مەنىڭ جانىما جاعىپ بارا جاتقانىن جانارىمنىڭ جارقىلىنان بايقادى ما, ايتەۋىر, مايدانگەر-اگەنت ءسوز اراسىندا ول تىركەستى اراگىدىك قايتالاپ وتىرۋدىڭ جايىن ۇمىتپادى.
– باۋىرجاندى كۋبالىقتار تايلى-تاياعى قالماي تىك تۇرىپ قارسى الدى. دەلەگاتسيا قۇرامىندا وداقتىڭ ءار بۇرىشىنان جينالعان جازۋشى-اقىن, وزگە دە ماماندىق يەلەرى بار. بىراق, مومىش ۇلىنا دەگەن جۇرتتىڭ ىقىلاسى بولەك. ەلىمىزدە يۋري گاگارين عارىشتان ورالعاندا وسىلاي قوشەمەت كورسەتىلگەن... ءوزىم دە تاڭ-تاماشا ءجۇردىم. وتانىمىزدىڭ ازاماتىنا مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنداعى ءبۇتىن ءبىر ەلدىڭ بۇلايشا قۇرمەت كورسەتۋى, قۇپيا قىزمەتتە ءجۇرمىز دەسەك تە, ءبىزدىڭ دە كەۋدەمىزدى ماقتانىش سەزىمىنە بولەدى. اسىرەسە, ەلدىڭ ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن بارلىق دارەجەدەگى اسكەريلەرىنىڭ پەيىلىندە شەك جوق. نە دەگەن قۇدىرەتتى جان ەدى؟! قوناق ۇيدەن باستاپ قاي جەرگە بارماسىن, حالىق ونىڭ اياعىن جەرگە تيگىزبەدى. گازەت-جۋرنالدار ءبىرىنشى بەتكە سۋرەتىن سالىپ, بۇرقىراتىپ جازدى. تۋرا وسىنداي سالتاناتپەن ون كۇندى ءتامامداپ, ەلگە قايتامىز دەگەندە عوي, قىزىقتىڭ باستالعانى. كۋبالىق اسكەريلەر – ەلدىڭ قورعانىس ءمينيسترى راۋل كاسترو رۋس ءوزى باس بولىپ, ونىڭ فيدەلدىڭ ءىنىسى دەگەن اتى بار عوي, مومىش ۇلىن وزدەرىنىڭ ۇلتتىق باتىرىنداي قولپاشتاپ, «بوستاندىق ارالىندا» تاعى دا 20 كۇنگە الىپ قالۋ تۋرالى اڭگىمە كوتەردى. جاي ايتىلعان ءسوز بولار, ديپلوماتيالىق حاتتاما بۇزىلماۋى ءتيىس دەپ وعان العاشىندا ءمان بەرمەگەنبىز. ءماسكەۋدى قورعاعان باتىردىڭ جوعارى اسكەري اكادەميادا وسى كۇنگە دەيىن وتكىزىلەتىن ايگىلى ەكى ساباعى بار ەمەس پە, بىلەتىن شىعارسىز؟
قارت پولكوۆنيك مەنىڭ جۇزىمە بارلاي قاراپ, جاۋابىمدى كۇتپەستەن اڭگىمەسىن ارى قاراي سوزدى.
– ۇمىتپاسام, ءبىرىنشىسى, جاۋ قورشاۋىندا قالعاندا – شىعىنسىز سىتىلىپ شىعۋ, ەكىنشىسى – تۇنگى شابۋىلدىڭ توتەنشە تاكتيكاسى... ءيا, ءيا, ۇمىتپاسام سولاي بولۋ كەرەك. كۋبالىق اسكەريلەردىڭ داڭقتى كوماندير باۋىرجان مومىش ۇلىنان سول تۇرعىدا ءدارىس الۋعا قۇشتارلىعىن ءبىر اۋىز سوزبەن جەتكىزە دە الماسپىن, ءسىرا! سودان نە كەرەك, اقىر سوڭىندا الگى ءدۇمپۋ ءسوز اقيقاتقا اينالدى. ءسىزدىڭ اعاڭىزدى كۋبالىقتار كەڭەستىك مەملەكەتتىك رەسمي دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىنان بولە-جارىپ الدى دا قالدى. كسرو مەن اقش اراسىنداعى كۋباعا بايلانىستى 1962 جىلعى قازانداعى «كاريب داعدارىسىنا» سول مەزەتتە ءبىر جىل تولعان. الەمدەگى ساياسي جاعداي ورنىقپاي, ۋشىعىپ تۇرعاندا «تىكەلەي باقىلاۋىمداعى» ادامدى شەت ەلدە قالدىرىپ مەن دەلەگاتسيامەن ەلگە قايتتىم. ماسكەۋدەگى كوميتەتتەگىلەر: «بۇل قالاي؟» دەپ ال قيعىلىق سالسىن. باسشىلىق ماعان سوگىس جاريالادى... مەنىڭ قولىمنان نە كەلەدى؟! كۋبالىقتاردىڭ مومىش ۇلىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى سولاي بولسا, امال قانشا؟ الەكساندر بەكتىڭ باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى جازعان «ۆولوكولام تاسجولىن» فيدەلدىڭ ءوزى قالتاسىنا سالىپ ءجۇرىپ وقيدى دەگەندى سان رەت ەستىگەنبىز. ونىسى راس بولدى! ونىڭ ۇستىنە, كۋبالىق كوسەمنىڭ حرۋششەۆپەن اتاقتى «داعدارىستان» كەيىن وتە جاقسى بايلانىستا جۇرگەن كەزى. دەمەك, جوعارى جاقتاعىلار بۇل وقيعادان حاباردار بولسا كەرەك ەدى. كەيىن ەستىگەنىمىز – مومىش ۇلى: «ءبارىبىر 20 كۇن قالا المايمىن, تاعى ون كۇن قوسساڭىزدار دا جەتەدى, ءدارىسىمدى وقىپ تا, تاجىريبەمدى ءبولىسىپ تە ۇلگەرەمىن», دەپ تابانداپ تۇرىپ الىپتى, كۋبالىقتار كونىپتى. مومىش ۇلىنىڭ ءوز باسى ەلىمىزدىڭ سىرتقى قۇپيا بارلاۋ قىزمەتىن قانداي ابىر-سابىرعا تۇسىرگەنىنەن حابارسىز ەدى. ءسىزدىڭ باتىر اعاڭىزدىڭ سونداي قىزىقتارىنا كۋا بولعانمىن...
بۇل جولى قۇپيا بارلاۋ قىزمەتىنىڭ ارداگەرىنەن ەشقانداي كۋالىككە جۇرەتىن دەرەكتەمە سۇرامادىم. ويتكەنى, باسقىنشىلىققا قارسى قان كەشكەن وتان سولداتىنىڭ داڭقتى مايدانداسى – حالىق باتىرى مومىش ۇلى تۋرالى ايتقان بۇل اڭگىمەسىندە اقيقاتتان اتتاماعانىنا يمانداي سەندىم.
* * *
باۋىرجان مومىش ۇلى 1963 جىلى «بوستاندىق ارالىنا» اياق باسقاندا 53-تە, فيدەل – 37-دە, چە گەۆارا – 35-تە, راۋل 33 جاستا ەكەن... ءدارىس تىڭداپ, سوعىس تاكتيكاسىنا قانىپ, قاناعاتتانعان كۋبالىق اسكەريلەر سول جولى مومىش ۇلىن كۋبا رەۆوليۋتسيالىق قارۋلى كۇشتەرىنىڭ 53-ءشى ديۆيزياسىنا قۇرمەتتى كوماندير ەتىپ سايلايدى. وتە زور قۇرمەت!
...توقساننىڭ تورىنە شىققان قۇپيا قىزمەتتىڭ ەرەكشە وفيتسەرى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى پەپەلەۆتىڭ ۇيىنە تەلەفون سوقتىم. قىزىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى قارساڭىندا اقساقال دەنساۋلىعىن تۇزەپ الۋ قامىمەن ماسكەۋدە ءجۇر ەكەن.
...قازىر گ ۇلىم ءامىرحانوۆا ەلىمىزدەگى بەدەلدى اقپارات اگەنتتىگىندە قىزمەت ىستەيدى. بۇگىنگى مەنىڭ اڭگىمەمە ىلىك بولعان قىزىل جالاۋداعى كومەندانتە چەنىڭ سۋرەتىن ول جەردە دە ورىندىعىنىڭ ارقاسىنا ءىلىپ قويىپتى. حابارلاسسام, سوزگە كەلمەي: «اعا, مەنىڭ ءپىرىم – چە, چەنىڭ ءپىرى – مومىش ۇلى!..», دەيدى ادەتتەگىشە اشىق-جارقىن مىنەزىنە باسىپ جايراڭداپ! تاۋەلسىز جاس ۇرپاقتىڭ ۇلتتىڭ رۋحىن قايىسپاي كوتەرگەن اعا بۋىنعا دەگەن قالتقىسىز قۇرمەتى مەن قىلاۋسىز ادالدىعى دەگەنىمىزدىڭ ءوزى وسى شىعار!..
تالعات ءسۇيىنباي,
جۋرناليست.
الماتى.
سۋرەتتەر «قاھارمان باۋىرجان مومىش ۇلى» فوتوالبومىنان الىندى.
كۋبا جەرىندەگى كەرەمەت كۇندەردىڭ كورىنىستەرى