ميكروقارجى سەرگەلدەڭى

مقۇ-لار كىرىسى جانە جۇمىسپەن قامتىلۋى تۋرالى انىقتاما تالاپ ەتپەي­تىن­دىكتەن, رەسمي جۇمىسپەن قامتىلماعان ازاماتتار ءۇشىن قارىزعا اقشا الۋ ءتىپتى وڭاي. ءبىر ساتتە بىرنەشە مقۇ-دان نەسيە رەسىمدەۋگە بولادى. تۇتىنۋشىلاردىڭ كوبى – ستۋدەنتتەر, زەينەتكەرلەر مەن جۇمىسسىز ازاماتتار.

ءبىرىنشى نەسيە بيۋروسىنىڭ دەرەك­تەرىنە قاراعاندا, نە­سيەلىك پورتفەلدىڭ 89,1%-ى نە­مەسە 16,2 ترلن تەڭگە ەكىنشى­دەڭ­گەيلى بانكتەرگە تيەسىلى بولسا,  ميكرو­قار­جى ۇيىم­دا­رى جالپى پورت­فەل­دىڭ 6,3%-ىن ­(1,1 ترلن تەڭگە) قۇرايدى ەكەن. مۇندا اۆتوكرەديتتەۋمەن اينا­لى­ساتىن مقۇ جانە قا­تار­داعى مقۇ ۇلەسى – 5,7%, ال ونلاين مقۇ نارىقتىڭ 0,6%-ىن قۇرايدى.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ  رەسمي اقپارىنا  جۇگىنسەك, ميك­روقارجىلىق قىز­مەت­تى جۇزەگە اسىراتىن ۇيىم­دار­دىڭ اكتيۆتەرى 2023 جىلعى ءتورتىنشى توقساندا 0,4%-عا نەمەسە 11 ملرد تەڭگەگە (2023 جىلى 20,9%-عا وسكەن) تومەندەپ, 2024 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا 2,5 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. اكتيۆتەردىڭ تومەندەۋى كرە­ديتتىك سەرىكتەستىكتەردىڭ نە­سيەلىك پورتفەلىنىڭ تومەن­دەۋىمەن بايلانىستى بو­لىپ تۇرعانعا ۇقسايدى. قۇ­رىلىمداعى اكتيۆتەردىڭ ەڭ كوپ بولىگى ميكروقارجى ۇيىم­دارىنا (1 387 ملرد تەڭگە نەمەسە 54,4%), كرە­ديت­تىك سەرىكتەستىكتەرگە (847 ملرد تەڭگە نەمەسە 33,2%), لومباردتارعا (315 ملرد تەڭگە نەمەسە 12,4%) تيەسىلى. ميكروقارجىلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمداردىڭ (مققجۇ) نەسيە پورتفەلى 2023 جىلعى سوڭعى توقساندا 0,9%-عا, 2,4 ترلن تەڭگەگە دەيىن (2023 جىلى 14,8%-عا ءوسۋ بايقالعان), زاڭدى تۇلعالارعا بەرىلگەن قارىزدار 2023 جىلعى سوڭعى توقساندا 6,0%-عا, 804 ملرد تەڭگەگە دەيىن ازايعان (2023 جىلى 3,5%-عا وسكەن). جەكە كاسىپكەرلەرگە بەرىلگەن قارىزدار 331 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 0,2%-عا دەيىن (2023 جىلى 42,7%-عا ءوسۋ) تومەندەگەن. بىراق جەكە تۇلعالارعا بە­رىلگەن قارىزداردىڭ كولە­مى 2023 جىلعى ءتورتىنشى توقساندا 2,2%-عا ۇلعايىپ (2023 جىلى 16,4%-عا وسكەن), 2024 جىلدىڭ العاشقى ايىندا 1,3 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. 90 كۇننەن استام مەرزىمى وتكەن قارىزداردىڭ دەڭگەيى جىل باسىندا 3,9%-دى قۇراعان. سونىڭ ىشىن­دە جەكە تۇلعالاردىڭ 90 كۇننەن استام مەرزىمى وتكەن ميكروكرەديتتەردىڭ ۇلەسى 5,5%-دان 5,6%-عا دەيىن وسكەن. 2023 جىلعى ءتور­تىنشى توقساندا مققجۇ-نىڭ مىندەتتەمەلەرى 2,3%-عا, 1,7 ترلن تەڭگەگە دەيىن (2023 جىلى 12,9%-عا وسكەن) ازايعان ەكەن.

قورلاندىرۋ قۇرىلى­مىنداعى نەگىزگى ۇلەس الىنعان قارىزدارعا تيەسىلى – 77,0%-ىن نەمەسە 1,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. مققجۇ-نىڭ مەن­شىكتى كاپيتالى 3,5%-عا ۇل­عايىپ, 869 ملرد تەڭگە بول­عان.

جالپى, ەلىمىزدەگى ميكرو­كرە­ديتتىك ۇيىمداردىڭ قىز­مەتى تۋرالى پىكىرلەر ەكىۇشتى. ولارداعى ارتىقشىلىقتىڭ ءبىرى – نارىققا يكەمدىلىگىندە. نا­رىقتاعى سۇرانىستىڭ وز­گە­رۋىنە تەز بەيىمدەلىپ, جاڭا ونىمدەر مەن قىزمەت­تەر­دى دامىتۋ ارقىلى نەسيە بەرۋ ماسەلەلەرىن جەدەل شەشۋگە تىرىسادى. ەلدەگى مقۇ-نىڭ كوپشىلىگىندە وزدەرىنىڭ نەسيەلىك سكورينگ جۇيەلەرى بار. بۇل ولارعا قارىز الۋشىنىڭ نەسيەلىك قابىلەتىن تەز باعالاۋعا جانە بىرنەشە مينۋت ىشىندە نەسيە رەسىمدەۋگە تۇرتكى بولادى. الايدا ولاردىڭ كەمشىن تۇسى دا جەتكىلىكتى. سونىڭ ەڭ نەگىزگىسى دەپ قارىزدىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسىن ايتسا بولادى. مولشەرلەمە بانك مولشەرلەمەسىنەن بىر­نەشە ەسە جوعارى. جو­عا­رى پايىزدىق مولشەر­لەمە ازاماتتاردىڭ قالتا­سىن قاعىپ, قارىزعا باتۋى­نا تەز ىقپالىن تيگىزەدى. العان اقشانى دەر كەزىندە قايتارماۋ قارىزدى ەكى ەسە­لەيدى, ياعني ءوسىمپۇل قو­سىلادى. كەيبىر ميكرو­قار­­جى ۇيىمدارىندا ماكسي­مال­دى جىلدىق پايىزدىق مول­­­شەرلەمە 739 پايىزعا دە­يىن جەتۋى مۇمكىن.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ميكروقارجى ۇيىمدارى ءوز قىزمەتىن زاڭدى تۇردە جۇزەگە اسىرسا, ولاردى قۇپ­تاپ, دامىتۋ كەرەك. الايدا حا­لىق شاعىن ميكروقارجى ۇيىم­دا­رىنىڭ ماكسيمالدى جىل­دىق مولشەرلەمەسى تۋرالى بىلە بەرمەيدى. سالاداعى كەلەڭ­­سىزدىكتەر شاعىن ميكرو­قارجى ۇيىمدارىنىڭ قارىز بەرۋ شارتتارىن قايتا قاراس­تىرۋدى تالاپ ەتەدى.

سالاداعى بارلىق سۋبەك­تى, سونىڭ ىشىندە لومبارد, كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەر مەن ونلاين-كرەديت بەرۋ كوم­­پا­نيالارىنىڭ قىزمەتى قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ باقى­­لاۋىنا الىندى. اگەنت­تىك­تىڭ تاياۋدا ۇسىنعان مالى­مە­تىنە قاراعاندا, ءبىرىن­شى كەزەكتە, ميكروقارجى ۇيىم­دارىنداعى تاۋە­كەل­دەر­دى باس­قا­رۋ جۇيەسىنە قو­يىلاتىن تالاپتاردى بەل­گىلەۋ قاجەت. ميك­روقارجى ۇيىمدارى تاپ بولاتىن تاۋەكەل بەيىندەرىن, سونداي-اق ولاردىڭ وسى تاۋە­كەل­دەردى دۇرىس باسقارۋ قابى­لە­تىن دايەكتى باعالاۋعا نازار اۋدارۋ ماڭىزدى. وسىنداي شەكتەۋلى قاداعالاۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى بولۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ءوزىن-ءوزى رەتتەۋ ينس­تيتۋتىن ەنگىزۋ ماسەلەسى دە قا­راستىرىلىپ جاتىر. اگەنت­تىك مالىمدەمەسىندە حا­لىق­ارالىق تاجىريبەگە سۇيە­نە وتىرىپ, تاۋەكەلدەردى باس­­قارۋ جۇيەسىنە رەت­تەۋ­شىلىك ەسەپتىلىكتى باقى­لاۋ, ازاماتتاردىڭ شاعى­مىن قا­راۋ, تەكسەرۋ جۇرگىزۋ جانە اك­تيۆتەرى از سۋبەك­تى­لەر­گە قاتىستى ليتسەنزيا­لا­ر­دى قايتارىپ الۋعا باس­تا­ما­شى­لىق جاساۋ وكى­لەتتىك­تەرى بەرىل­ۋى مۇم­كىن­دىگى اي­تىلعان.

سونىمەن بىرگە, كەيبىر مقۇ-لاردىڭ ەكىنشىدەڭگەيلى بانككە اينالۋى تۋرالى دا اراگىدىك ايتىلىپ قالادى. بۇل ۇدەرىس باسەكەلەستىكتى دامىتىپ, تۇتىنۋشىلار ءۇشىن قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرارى ءسوزسىز دەيدى ماماندار. قالاي بولعاندا دا, قارجى سالا­سىنداعى كەدىر-بۇدىردىڭ جويىلۋى ماڭىزدى. نەسيە حالىقتى تۇرالاتاتىن ەمەس, وڭال­تاتىن قۇرال بولسا يگى. سوندىقتان قارجى نارى­عىن­داعى ميكروقارجى ۇيىم­­دارىنىڭ قىزمەتتەرى ءار­دايىم ۇكىمەت  نازارىندا تۇرۋعا ءتيىس دەپ سانايدى ساراپشىلار.