شي نەمەسە ءتىز وق

قازىرگى تىلمەن ايتقاندا, بىتىرانىڭ وعى سياقتى قاتار اتىلعان بىرنەشە وق نىساناعا بىتىراپ بارىپ تيە­تىن بولعان. اتاقتى اق­تامبەردى جىراۋدىڭ: «تو­بىلعى ءتۇبى قۇرالاي, بى­تى­راتىپ اتار ما ەكەنبىز» (اق­تام­بەردى. «بەس عاسىر جىرلايدى». 1 ت., 73-ب) دەگەندەگىسى وسى ءتىز وق.

سول سياقتى, قازاقستاننىڭ حا­لىق جازۋشىسى مارقۇم قابدەش ءجۇ­مادىلوۆ 1994 جىلى جارىق كورگەن «دارابوز» تاريحي رومانىنىڭ ءبىرىنشى كىتابىنىڭ 131-بەتىندە: «بالقاشتا ءتىز وقپەن ۇيرەك اتۋشى ەدىك. ال مىنا جاقتا كەكىلىكتەن باسقا ەشتەڭە كورىنبەيدى» دەپ جازعان ەكەن. قالامگەردىڭ بۇل ءسوزى ءبىزدىڭ جوعارىدا ايتقان «قازاقتار ءتىز نەمەسە شي وقپەن قۇس اتقان» دەگەن پايىمىمىزدى تولىقتىرىپ تۇر.

سونداي-اق بۇرىنعى كەزدە اتالارىمىز ءتىز وقپەن جاس بالالاردى مەر­گەندىككە باۋ­لىپ, جەڭىل سا­داق­پەن جات­تىق­تىرعانى تۋرالى دا دەرەك بار. بۇعان دالەل:

2004 جىلى جارىق كورگەن «بابالار ءسوزى» اتتى جۇزتومدىقتىڭ 37-تو­مى­نىڭ 238-بەتىندە:

«مەرگەن ەدى جاس بالا,

جالعىز شيدەن وق اتسا,

كەتپەس ەدى دالاعا», –

دەگەن جىر جولدارى بولسا, «بەس عاسىر جىرلايدى» اتتى ەكى توم­دىقتىڭ ءبى­رىنشى كىتابىنىڭ 35-بەتىندە اتاقتى شال­كيىز جى­راۋدىڭ اۋزىمەن ايتالاتىن:

«العا ساپ ءتىز وق اتا كورمەڭىز,

قاندىاۋىزدان سىيلى جەبە سايلاماي», –

دەگەن ەكى جول تىركەس بار. وسىنداعى جىر ماتىن­دە­رىنەن شي وق نەمەسە ءتىز وق­تىڭ بۇرىنعى قازاق ومىرىن­دەگى ماڭىزى تۋرالى وي قورى­تامىز.

ياعني بۇرىنعى زاماندا بابالارىمىز شي وق – ءتىز وقپەن توپتانىپ وتىرعان جىل قۇس­­تارىن اتاتىن بولعان. ويتكەنى جىل قۇس­تارىن اۋىر وقپەن اتۋعا كەلمەيدى.

ونىڭ سىرتىندا جاس بالالار اۋەلى شي وقپەن اتىپ جاتتىعاتىن بولعان. بۇل تۋرالى «ەر تارعىن» جىرىندا:

«جالعىز شيدەن وق اتتىڭ,

اتقان وعىڭ جوعالتتىڭ», –

دەگەن تىركەس بار. ياعني بولاشاقتا مەرگەن بولاتىن بالا شي وقپەن اتىپ ابدەن جات­تىعىپ, ماشىعى تولىسقان تۇستا اتقان وعىن جوعالتاتىن دا­رەجەگە جەتكەن.