تورتكۇل دۇنيە مازاسىز كۇي كەشىپ جاتقان كەزەڭدە وتاندىق ءتۋريزمنىڭ مەككەسى ىسپەتتى الماتى شاھارىنا كەلەتىن قوناقتاردىڭ ەندىگى لەگى قانداي بولماق؟ ساياسي احۋال مەن تابيعاتتىڭ توسىن قۇبىلىستارى ساياحات قۇرۋعا الدىن الا قامدانا جۇرەتىن جيھانكەز قاۋىمنىڭ جوسپارىن وزگەرتە مە؟ ءدال وسى ساۋال تالاي ەلدى الاڭداتىپ وتىرعانى داۋسىز.
ء«دال ساياحات سياقتى ەشتەڭە دە ادامنىڭ اقىل-ويىن دامىتا المايدى», دەپ ەميل زوليا ايتقانداي, تۋريستىك ماۋسىم باستالعانعا دەيىن ەلىمىزگە جولى تۇسكەن ءاربىر ەكىنشى ساياحاتشى مەگاپوليستى اينالىپ وتپەيتىنىن ەسكە سالا وتىرىپ, الماتى قالالىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ مالىمەتتەرى مەن مەجەسىنە كوز جۇگىرتىپ كورەلىك. البەتتە, تۋريستەردى ماگنيتتەي تارتاتىن الماتىدا قىدىراتىن دا, كوز قۋاندىراتىن ورىندار جەتىپ ارتىلادى. ونىڭ ۇستىنە قالا بيلىگى تاۋعا اپاراتىن جولدار مەن جونداردى رەتكە كەلتىرىپ, ساياحاتشىلارعا بارىنشا جاعداي تۋعىزۋعا, قاۋىپسىز ساياحات قۇرۋعا تىنىمسىز كۇش سالىپ جاتىر. ءبىر جاعىنان بۇل تالپىنىستا زايا كەتپەگەن. ماسەلەن, ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتى 2023 جىلدىڭ تەك 9 ايىندا تۋريستەردىڭ جالپى سانى 1,5 ملن ادامنان اسقانىن ايعاقتايدى. ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك تۋريستەر سانى 51,5%-عا ءوسىپ, 410 مىڭعا جۋىق ادام الماتىعا ساپار شەككەن. وسىلايشا, مەگاپوليس شەتەلدىك تۋريستەردى قابىلدايتىن ەلىمىز قالالارى اراسىندا كوشباسشى بولدى.
«تۋريستەر لەگىنىڭ ارتۋى تۋريزم سالاسىنداعى نەگىزگى كورسەتكىشتەردىڭ ايتارلىقتاي وسۋىنە قول جەتكىزدى. مىسالى, سالىق تۇسىمدەرى 64%-عا ۇلعايىپ, 50,2 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, جۇمىسپەن قامتىلعاندار قاتارى 11%-عا نەمەسە 78 551 ادامعا ارتتى, ينۆەستيتسيالار 47,7%-عا نەمەسە 106,4 ملرد تەڭگەگە ءوستى», دەدى الماتى قالالىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى عاليا توقسەيىتوۆا.
وتكەن جىلى ەلىمىزگە جولى تۇسكەن تۋريستەردىڭ 24,2%-ى – الماتىنى ارالاۋعا كەلگەندەر. الماتىعا كەلگەن شەتەلدىك تۋريستەر نەگىزىنەن گيدتەر مەن تۋروپەراتورلاردىڭ قىزمەتىنە جۇگىنسە, ولار مەدەۋ, شىمبۇلاق, كوكتوبە, كافەدرالدىق شىركەۋ, ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەي, ورتالىق مەشىت, 28 گۆاردياشى-پانفيلوۆشىلار اتىنداعى ساياباق, كوك بازار, اربات, ورتالىق دەمالىس جانە مادەنيەت ساياباعى, تۇڭعىش پرەزيدەنت ساياباعى, بوتانيكالىق باق, باۋم توعايى, حايۋاناتتار باعى سياقتى جەرلەردى كورگىسى كەلەدى. بىلتىر تۋريستەردىڭ ەڭ كوپ لەگى رەسەيدەن اعىلدى – 34% (138 961 ادام). ەكىنشى ورىندا قحر – 11,6% (47 619 ادام). ءۇندىستاننان كەلگەن تۋريستەر سانى – 7% (28 983 ادام), تۇركيادان كەلگەندەر – 6,2% (25 486 ادام), اقش-تان 3,7% (15 084) تۋريست كەلدى.
ايتقانداي, تۋريزم تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا, قوناقۇيلەر تاقىرىبىن اينالىپ وتە المايتىندىقتان, قازىر مەگاپوليستەگى قوناقۇيلەر قورى 11 454 توسەكتىك ورىندى قۇرايتىنىنا توقتالا كەتۋ كەرەك. وتكەن جىلى جەكە ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن 161 ورىندىق «Qazaq Auyl» مەيرامحانالىق كەشەنى بار ەكو-قوناقۇي (16 ءۇي), «Grand Mildom» قوناقۇيى (112 بولمە), «Medeu camp» (13 ماۋسىمدىق گلەمپينگ), «Dami hotel» (20 بولمە) قوناقۇيلەرى اشىلدى. بۇل كۇندەرى قالادا قۇنى مەن قۇرىلىسى 208,4 ملرد تەڭگە قاراجاتتى قاجەت ەتەتىن 3287 ءنومىرلى 23 قوناقۇي قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. ناقتىلاي تۇسسەك, 1 297 نومىرگە ارنالعان (71,1 ملرد تەڭگە) 7 نىساننىڭ قۇرىلىسى جالعاسىن تاۋىپ وتىرسا, 1 990 نومىرگە ارنالعان 16 نىسان (137,3 ملرد تەڭگە) جوبالاۋ جۇمىستارى ساتىسىندا تۇر. بيىل, ياعني 2024 جىلى 7 قوناقۇيدىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ جوسپارلانعان, (45,1 ملرد تەڭگەگە 1067 ءنومىر), قالعان جوبالار 2027 جىلعا دەيىن اياقتالادى. بۇل قالاداعى قوناقۇيلەردەگى ورىندار قورىن ۇلعايتۋعا, سونداي-اق تۋريستەردىڭ مەگاپوليستە قولايلى جايعاسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
شەتەلدىك تۋريستەر لەگىنە اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى – قولدانىستاعى اۋە قاتىناسىنىڭ سانى. بۇگىنگى تاڭدا الماتى الەمنىڭ 82 ەلىنە 42 تىكەلەي اۋە قاتىناسى ارقىلى بارىپ-كەلە الادى. بيىل ناۋرىز ايىندا الماتى مەن كۋالا-لۋمپۋر (مالايزيا) اراسىندا تىكەلەي اۋە قاتىناسى اشىلعانىنان جۇرت قۇلاعدار بولىپ وتىر.
وسى ورايدا, الماتى ورتالىق ازيانىڭ قارجىلاي, ەكونوميكالىق, مادەني جانە جاستار ورتالىعىنا اينالۋ جولىندا ءبىراز جۇمىس اتقارىلىپ وتىرعانىنا توقتالا كەتكەن ءجون. سىرتقى ءتۋريزمدى دامىتۋداعى باستى وڭدى وقيعالاردىڭ ءبىرى – بيىل ماۋسىم ايىندا الماتى قالاسى حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ جاڭا تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسىنىڭ اياقتالۋى دەسەك تە بولادى. جاڭا اۋەجاي جىلىنا 14 ميلليون جولاۋشىنى قابىلداي الاتىن كۇن دە الىس ەمەس. بولجامعا سايكەس, بيىل شەتەلدىك تۋريستەر سانى 520 مىڭ ادامعا جەتۋگە ءتيىس. ال 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الماتى اۋەجايى 9,5 ميلليون جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتسە, بيىل جولاۋشىلار لەگى 10,5 ميلليون ادامنان اسادى دەگەن ءۇمىت بار.
قازىرگى تاڭدا شەتەلدىك تۋريستەرگە قولايلى جاعداي تۋعىزۋ ماقساتىندا مەگاپوليس اۋماعىندا «Visit Almaty» 8 تۋريستىك اقپاراتتىق نۇكتەسى (الماتى حالىقارالىق اۋەجايىندا, پانفيلوۆ, اباي-دوستىق, مەدەۋ, زەنكوۆ كوشەلەرىندە, پرەزيدەنت ساياباعى, اتاكەنت, كوكتوبە) جۇمىس ىستەپ تۇر. 2023 جىلى وسى ورتالىقتاردا 21 مىڭنان اسا تۋريست انىقتامالىق اقپارات العان.
سونىمەن قاتار اقپارات بەرۋ ورىندارىندا 8 مىڭعا جۋىق پوليگرافيالىق ءونىم (اتلاستار, بروشيۋرالار, كارتالار جانە ت.ب.) تاراتىلدى. بارلىق قوناققا الماتىدا, ونىڭ اينالاسىندا بوس ۋاقىتتى ءتيىمدى وتكىزۋ تۋرالى پايدالى اقپارات, بارۋعا بولاتىن ورىندار, مەيرامحانالار, كورىكتى جەرلەر, تاريحي نىساندار جانە مەگاپوليس تۋرالى باسقا دا مالىمەتتەر ۇسىنىلدى. بىلتىر تۋريزم باسقارماسى تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرا وتىرىپ, «اقبۇلاق», ء«ۇاو» جانە «مىڭجىلقىدا» 3 كەمپينگ-ايماعىن قۇرىپ, شاتىرلى ورىندار, جايلى جاپپالار, ورىندىقتارى بار ۇستەلدەر, اتكەنشەكتەر ورناتقان ەدى. سول سياقتى ۇزىندىعى 150 شاقىرىم بولاتىن 12 تاۋ باعىتى اباتتاندىرىلدى, وندا اقپاراتتىق ستەندتەر, نۇسقاۋ بەلگىلەرى, دەمالۋعا ارنالعان پلاتفورمالار, كوپىرلەر مەن جاپپالار ورناتىلدى. ەڭ باستىسى, الماتى حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ پاسپورتتىق باقىلاۋ ايماعىنداعى كابينالاردى جابدىقتاۋ جۇمىستارى اياقتالدى. ەندى تۋريستەردى الەمنىڭ توعىز تانىمال تىلىندە (قازاق, ورىس, اعىلشىن, اراب, قىتاي, فرانتسۋز, يتاليان, تۇرىك جانە كورەي تىلدەرىندە) قارسى الاتىن بولدى.
وتاندىق ءتۋريزمزدى دامىتۋدا ءبىز اينالىپ وتە المايتىن تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە بار. ناقتىراق ايتساق, الماتى قالاسىنىڭ اۋەجايىندا تاكسيستەردىڭ زاڭسىز, وسپادارسىز ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ جيىلەۋىنە بايلانىستى حالىقارالىق اۋەجاي تەرمينالدارىندا تاكسي تاريفتەرى كورسەتىلگەن اقپاراتتىق ستەندتەر ءىلىندى, سونداي-اق كەدەندىك باقىلاۋ ايماعىندا شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ پاسپورتتارىنا اقپاراتتىق قوسىمشا پاراقتار تاراتۋ كوزدەلگەن. تاكسيگە تاپسىرىس بەرۋ قىزمەتتەرىن ۇسىناتىن تاكسيلەردىڭ قۇنىنا تالداۋ جۇرگىزىلىپ, ساپاردىڭ ورتاشا باعاسى ەسەپتەلىنگەن. جولاۋشىلار تاسىمالى تاريفتەرى ولاردىڭ باراتىن ورىندارى مەن تاكسي كلاسىنا بايلانىستى 1 200-دەن 12 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وزگەرەدى. بۇل باعا تۇراقتى ەمەس, سەبەبى جولاۋشىلار ءۇشىن ۇسىنىلاتىن باعا, تاكسي قىزمەتتەرىنىڭ قۇنى اۋا رايىن, سۇرانىستى جانە باسقا دەرەكتەردى ەسكەرە وتىرىپ وزگەرۋى مۇمكىن.
سونداي-اق قالا قيىلىستارىندا 54 اقپاراتتىق توتەم جاڭارتىلدى. قالا كارتاسىنان باسقا, ولار قازىر تانىمال تۋريستىك ورىندارعا اپاراتىن باعىتتاردى ۇسىنادى. ء«بىز قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنان ينفراقۇرىلىم نىساندارىنا ۇقىپتى قاراۋدى جانە ءبۇلدىرۋ فاكتىلەرىنە جول بەرمەۋدى سۇرايمىز», دەيدى ع.توقسەيىتوۆا.
سونىمەن قاتار وتكەن جىلى ۆيرتۋالدى 3D تۋرلارى باستالعانىن, ەندىگى جەردە visitalmaty.kz سايتى الەمنىڭ كەز كەلگەن تۇكپىرىندەگى پايدالانۋشىلارعا تەگىن اۋديو-بەينە تۋرلار ۇسىنا باستاعانىن ايتۋ ءلازىم.
ايتقانداي, تۋروپەراتورلاردىڭ ساۋالدارىنا سايكەس, الماتىنىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاقىن جانە الىس شەتەلدەردە (دۋباي, ابۋ-دابي, شاردجا, ەر-رياد, دجيددا, داممام, دوحا, ماسكات, دەلي, مۋمباي, تاشكەنت, حوشيمين) 12 Road-show وتكىزىلدى. سونداي-اق سينگاپۋر, پاريج, لوندون, بارسەلونا, پەكين جانە دوحاداعى 6 ءىرى جانە ماڭىزدى حالىقارالىق تۋريستىك كورمەلەرگە قاتىستى. ساۋالناما ناتيجەسىندە الماتى قالاسىنىڭ تۋروپەراتورلارى 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن مەگاپوليسكە 85 مىڭنان اسا تۋريست شاقىراتىن شەتەلدىك كومپانيالارمەن 500-گە جۋىق شارت جاساستى. اتالعان ءىس-شارالار شەتەلدىك تۋريستەر اعىنىن تىكەلەي ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن ءۇمىت بار. ماركەتينگ باعىتىنداعى كەشەندى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە الماتى ەل ىشىندەگى تۋريستەردى دە, جاھاندىق ساياحاتشىلاردى دا قىزىقتىرىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.
الماتى